Μητσοτάκης – Σαμαράς: Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος διαζυγίου
Από την περίοδο της συνύπαρξης μετά τις εκλογές του 2023, στην ανοιχτή ρήξη του 2024 και στον πόλεμο χωρίς επιστροφή ανάμεσα στον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Αντώνη Σαμαρ
Μέχρι τις εθνικές εκλογές του 2023, τίποτα δεν προμήνυε ότι οι σχέσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Αντώνη Σαμαρά θα κατέληγαν στη μεγαλύτερη εσωκομματική κρίση που γνώρισε η Νέα Δημοκρατία μετά την επιστροφή της στην εξουσία το 2019.
σχετικά άρθρα
Ο πρώην πρωθυπουργός είχε στηρίξει την κυβέρνηση σε όλες τις κρίσιμες κοινοβουλευτικές μάχες. Οι διαφοροποιήσεις του αρχικά περιορίζονταν κυρίως στα εθνικά θέματα και διατυπώνονταν με τρόπο θεσμικό που δεν αμφισβητούσε ευθέως την ηγεσία του κόμματος.
Η δεύτερη εκλογική νίκη του Κυριάκου Μητσοτάκη τον Ιούνιο του 2023, όμως, άλλαξε τις ισορροπίες. Με μια αυτοδύναμη κυβέρνηση 158 βουλευτών και χωρίς εσωκομματικές εξαρτήσεις, ο πρωθυπουργός άρχισε να εφαρμόζει ένα πιο διευρυμένο πολιτικό σχέδιο, με άνοιγμα προς το Κέντρο και μεταρρυθμίσεις που η παραδοσιακή δεξιά πτέρυγα αντιμετώπιζε με δυσπιστία. Για τον Αντώνη Σαμαρά, αυτή ήταν η αρχή της ιδεολογικής μετάλλαξης της Νέας Δημοκρατίας.
Πρώτο μέτωπο: Ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών
Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση ξέσπασε στις αρχές του 2024. Η απόφαση της κυβέρνησης να νομοθετήσει τον πολιτικό γάμο των ομόφυλων ζευγαριών αποτέλεσε για τον πρώην πρωθυπουργό σημείο καμπής.
Ο Σαμαράς όχι μόνο καταψήφισε το νομοσχέδιο, αλλά προειδοποίησε ότι η Νέα Δημοκρατία απομακρύνεται από τις αρχές που εξέφραζε επί δεκαετίες. Για πρώτη φορά άσκησε τόσο ευθεία πολιτική κριτική σε κορυφαία επιλογή της κυβέρνησης, σηματοδοτώντας ότι δεν επρόκειτο πλέον για επιμέρους διαφοροποιήσεις αλλά για σύγκρουση στρατηγικής.
Δεύτερο μέτωπο: Τα ελληνοτουρκικά και τα «ήρεμα νερά»
Η εξωτερική πολιτική εξελίχθηκε γρήγορα στο βασικό πεδίο αντιπαράθεσης. Ο Αντώνης Σαμαράς διαφωνούσε με τη στρατηγική αποκλιμάκωσης που ακολουθούσε η κυβέρνηση απέναντι στην Τουρκία. Η φράση του «δεν υπάρχουν ήρεμα νερά όταν αμφισβητείται η εθνική κυριαρχία» έγινε το πολιτικό σύνθημα της διαφωνίας του. Από το Μέγαρο Μαξίμου η απάντηση ήταν ότι η εξωτερική πολιτική χαράσσεται από την εκλεγμένη κυβέρνηση και όχι από πρώην πρωθυπουργούς, ενώ ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης το πρώτο διάστημα της σύγκρουσης επέλεξε να απαντά χωρίς να κατονομάζει τον προκάτοχό του.
Τρίτο μέτωπο: Γεραπετρίτης
Η δυσφορία του Σαμαρά προσωποποιήθηκε στον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Σε αλλεπάλληλες παρεμβάσεις του τον κατηγόρησε για λανθασμένους χειρισμούς στα εθνικά θέματα, ενώ λίγο πριν από τη διαγραφή του ζήτησε ευθέως την απομάκρυνσή του, θεωρώντας ότι η πολιτική του οδηγεί σε συνεχείς υποχωρήσεις έναντι της Τουρκίας.
Τέταρτο μέτωπο: Η φυσιογνωμία της ΝΔ
Σταδιακά η αντιπαράθεση έπαψε να αφορά μόνο συγκεκριμένες κυβερνητικές επιλογές. Ο Σαμαράς με συνεχείς τοποθετήσεις του σε παρουσιάσεις βιβλίων και εκδηλώσεις άρχισε να περιγράφει μια συνολική ιδεολογική μετατόπιση της παράταξης. Η πιο χαρακτηριστική φράση του ήταν ότι η Νέα Δημοκρατία «δεν μπορεί να γίνει Ποτάμι», θέλοντας να δείξει ότι εγκαταλείπει τον παραδοσιακό κεντροδεξιό χαρακτήρα της για να μετακινηθεί προς το πολιτικό κέντρο. Λίγο αργότερα θα συμπληρώσει ακόμη πιο αιχμηρά: «Χαλάω τη σούπα της μετάλλαξης της ΝΔ σε Ποτάμι».
Πέμπτο μέτωπο: Οι ευρωεκλογές
Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών του Ιουνίου 2024 έδωσε στον πρώην πρωθυπουργό ακόμη ένα επιχείρημα. Υποστήριξε ότι η πτώση των ποσοστών της ΝΔ δεν ήταν συγκυριακή αλλά αποτέλεσμα της απομάκρυνσης από την παραδοσιακή εκλογική βάση της παράταξης. Με παρεμβάσεις και άρθρα του έκανε λόγο για αποξένωση των δεξιών ψηφοφόρων και προειδοποίησε ότι η κυβέρνηση αγνοεί τα μηνύματα της κοινωνίας.
Το σημείο μηδέν
Τον Νοέμβριο του 2024 ήρθε η συνέντευξη που άλλαξε τα πάντα. Ο Σαμαράς μιλώντας στον ΑΝΤ1 έκανε λόγο για «χαριεντίσματα» του πρωθυπουργού με τον Ταγίπ Ερντογάν και τον Έντι Ράμα, ζήτησε την αποπομπή του Γιώργου Γεραπετρίτη και πρότεινε τον Κώστα Καραμανλή για Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στο Μέγαρο Μαξίμου εκτίμησαν ότι δεν επρόκειτο πλέον για πολιτική κριτική αλλά για ευθεία αμφισβήτηση του πρωθυπουργού. Λίγες ώρες αργότερα ανακοινώθηκε η διαγραφή του από τη Νέα Δημοκρατία.
Η σύγκρουση μετά τη διαγραφή
Η διαγραφή δεν έκλεισε το κεφάλαιο. Αντίθετα, εγκαινίασε μια νέα περίοδο συνεχών εκατέρωθεν πυρών. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι ο Αντώνης Σαμαράς «ξεπέρασε τα όρια» και χαρακτήρισε τη διαγραφή «δυσάρεστη αλλά αναγκαία». Ο πρώην πρωθυπουργός συνέχισε να ανεβάζει τους τόνους. «Η κυβέρνηση έχει χάσει τη μπάλα», είπε σε μία από τις πιο σκληρές δημόσιες παρεμβάσεις του, ενώ σε άλλη υποστήριξε ότι «δεν είναι πλέον κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, αλλά κυβέρνηση Μητσοτάκη», αφήνοντας να εννοηθεί ότι το κόμμα έχει αποκοπεί από τις ιδρυτικές του αρχές.
Οι έξι μεγάλες αιτίες της ρήξης
Η σύγκρουση Μητσοτάκη – Σαμαρά δεν οφείλεται σε ένα μόνο γεγονός. Χτίστηκε σταδιακά πάνω σε έξι βασικά μέτωπα:
- ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών,
- η πολιτική των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία,
- οι χειρισμοί του υπουργείου Εξωτερικών και του Γιώργου Γεραπετρίτη,
- η μετατόπιση της ΝΔ προς το πολιτικό κέντρο,
- η ερμηνεία του αποτελέσματος των ευρωεκλογών του 2024,
- και, τέλος, η προσωπική αμφισβήτηση του πρωθυπουργού μέσα από τη συνέντευξη που οδήγησε στη διαγραφή.
Έτσι, μια σχέση που μέχρι το 2023 έμοιαζε να βασίζεται σε μια άτυπη πολιτική συνύπαρξη μετατράπηκε μέσα σε λίγους μήνες σε έναν ανοιχτό εμφύλιο, με ιδεολογικά, πολιτικά αλλά και έντονα προσωπικά χαρακτηριστικά.
