Φωτιές: Η αποτυχία του επιτελικού κράτους – Tο μοντέλο Μητσοτάκη εγκλωβίστηκε στο δόγμα των εκκενώσεων, αφήνοντας τα δάση ανυπεράσπιστα
Στο ίδιο έργο θεατές
Γιατί το μοντέλο Μητσοτάκη και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης εγκλωβίστηκαν στο δόγμα των εκκενώσεων, αφήνοντας τα δάση ανυπεράσπιστα τον χειμώνα.
σχετικά άρθρα
Κάθε καλοκαίρι, η ίδια εικόνα: ανεξέλεγκτα μέτωπα, καμένες περιουσίες, υπερεξαντλημένοι πυροσβέστες και μια μόνιμη επίκληση στην «κλιματική κρίση». Παρά την ίδρυση εξειδικευμένου Υπουργείου και τις υποσχέσεις για ριζική αναδιάρθρωση μέσω του «Επιτελικού Κράτους», το σύστημα δασοπροστασίας της χώρας δείχνει να επαναλαμβάνει τα ίδια δομικά λάθη. Η κριτική πλέον δεν εστιάζει μόνο στην επιχειρησιακή διαχείριση της στιγμής, αλλά στην πλήρη αποτυχία προετοιμασίας κατά τους χειμερινούς μήνες.
Από το Μάτι και τις φορολογικές πυρκαγιές του 2028 μέχρι σήμερα, οι υποσχέσεις της ΝΔ έγιναν καπνός. Η Αττική, η Βοιωτία, η Αργολίδα, η Άρτα και η Κρήτη στις φλόγες, τρεις πυροσβέστες νεκροί και μια κυβέρνηση που, επτά χρόνια μετά, εξακολουθεί να τρέχει πίσω από τις στάχτες.
Το «δόγμα της εκκένωσης» και η ψευδαίσθηση των εναέριων μέσων
Η κυβερνητική στρατηγική βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε δύο πυλώνες: το μήνυμα «112» για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και την υπερσυγκέντρωση εναέριων μέσων. Αν και η προστασία των πολιτών αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα, η αντιπολίτευση και οι ειδικοί τονίζουν ότι το «112» μετατράπηκε σε εργαλείο αποποίησης πολιτικών ευθυνών.
Την ίδια στιγμή, η υπερβολική εξάρτηση από τα αεροπλάνα και τα ελικόπτερα απέτυχε να δώσει λύσεις. Όπως επισημαίνουν οι δασολόγοι, οι φωτιές δεν σβήνουν από τον αέρα· οι εναέριες ρίψεις απλώς ανακόπτουν την ορμή, αλλά η τελική κατάσβεση γίνεται αποκλειστικά από τις επίγειες δυνάμεις που μπαίνουν μέσα στο δάσος.
Οι φωτιές σβήνουν τον χειμώνα: Η ανυπαρξία της πρόληψης
Το μεγαλύτερο έλλειμμα εντοπίζεται στους μήνες της προετοιμασίας. Η επιστημονική κοινότητα επαναλαμβάνει μονότονα ότι η δασοπροστασία χτίζεται το φθινόπωρο και τον χειμώνα.
Η διαχείριση της καύσιμης ύλης, η διάνοιξη και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών και ο καθαρισμός των δασικών δρόμων παρέμειναν αποσπασματικά μέτρα. Παρά την εφαρμογή προγραμμάτων όπως το “Anti-Nero”, οι παρεμβάσεις αποδείχθηκαν πολύ μικρές για να καλύψουν τον τεράστιο όγκο των ελληνικών δασικών οικοσυστημάτων. Η κυβέρνηση επέλεξε να μετακυλίσει το βάρος της πρόληψης στους ίδιους τους πολίτες, μέσω της υποχρεωτικής δήλωσης καθαρισμού οικοπέδων στο Εθνικό Μητρώο, μια κίνηση που επικρίθηκε έντονα ως επικοινωνιακό αντιπερισπασμό.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκεται στο τιμόνι της χώρας από το 2019. Συμπληρώνει πλέον επτά χρόνια διακυβέρνησης και δύο συνεχόμενες τετραετίες της Νέας Δημοκρατίας. Δεν μπορεί πλέον να επικαλείται τους προηγούμενους. Η ευθύνη έχει ονοματεπώνυμο.
Το χάσμα μεταξύ Πυροσβεστικής και Δασαρχείων
Ένα από τα βασικότερα δομικά προβλήματα που το Επιτελικό Κράτος δεν τόλμησε να αγγίξει είναι ο πλήρης διαχωρισμός της πρόληψης από την καταστολή, ο οποίος χρονολογείται από το 1998. Η μεταφορά της δασοπυρόσβεσης στην Πυροσβεστική Υπηρεσία περιθωριοποίησε τα Δασαρχεία.
Οι δασικοί υπάλληλοι, οι οποίοι γνωρίζουν το ανάγλυφο, τα μονοπάτια και τη συμπεριφορά του δάσους, παραμένουν χωρίς πόρους και προσωπικό. Το αποτέλεσμα είναι η Πυροσβεστική να επιχειρεί συχνά σε τυφλά σημεία, χωρίς την απαραίτητη καθοδήγηση από τις δασικές υπηρεσίες, γεγονός που οδηγεί σε έλλειψη συντονισμού και επιχειρησιακά αδιέξοδα.
Υποστελέχωση και καθυστερήσεις στα εξοπλιστικά
Αν και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης προβάλλει συνεχώς το γιγαντιαίο εξοπλιστικό πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ», η πραγματικότητα στο πεδίο είναι διαφορετική. Οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις σημαίνουν ότι τα νέα μέσα (όπως τα σύγχρονα Canadair) θα αργήσουν χρόνια να ενταχθούν στο δυναμικό της χώρας.
Παράλληλα, το Πυροσβεστικό Σώμα υποφέρει από χιλιάδες οργανικά κενά. Οι εποχικοί πυροσβέστες και οι δασοκομάντος (ΕΜΟΔΕ) [2] δίνουν μάχες πέρα από τα όρια των αντοχών τους, αντιμετωπίζοντας την εργασιακή εξάντληση, τη στιγμή που οι μόνιμες προσλήψεις υπολείπονται των πραγματικών αναγκών της χώρας.
Συμπέρασμα: Ένα μοντέλο που χρειάζεται ανατροπή
Η κλιματική κρίση είναι μια πραγματικότητα, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμη δικαιολογία για την επιχειρησιακή ανεπάρκεια. Το Επιτελικό Κράτος απέτυχε να αλλάξει το μοντέλο δασοπροστασίας επειδή επένδυσε στην επικοινωνιακή διαχείριση της καταστροφής και όχι στη βαθιά, θεσμική και επιστημονική θωράκιση των δασών. Αν δεν επιστρέψουμε στις βασικές αρχές της δασικής επιστήμης, με έμφαση στην πρόληψη και την ενίσχυση των επίγειων δυνάμεων τον χειμώνα, κάθε καλοκαίρι θα μετράμε τις ίδιες πληγές.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε το 2021 τη δημιουργία του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ως τη μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση που θα άλλαζε τα δεδομένα στην αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.
Από τότε μέχρι σήμερα, όμως, το υπουργείο έχει αλλάξει τέσσερις φορές υπουργό, ενώ στο τιμόνι του έχουν βρεθεί διαδοχικά ο Χρήστος Στυλιανίδης, ο Ευάγγελος Τουρνάς (ως υπηρεσιακός υπουργός το 2023 και ξανά από τον Απρίλιο του 2026), ο Βασίλης Κικίλιας και ο Γιάννης Κεφαλογιάννης.
Τέσσερις διαφορετικοί υπουργοί, αλλεπάλληλοι ανασχηματισμοί, νέοι υφυπουργοί, νέοι γενικοί γραμματείς, δεκάδες εξαγγελίες, παρουσιάσεις σχεδίων, συνεντεύξεις Τύπου και υποσχέσεις για ένα «νέο μοντέλο Πολιτικής Προστασίας».
Και όμως, κάθε καλοκαίρι η εικόνα παραμένει σχεδόν ίδια.
