Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα τη νέα της στρατηγική ατζέντα για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και του βίαιου εξτρεμισμού, με εκτεταμένη αναφορά στην ευαλωτότητα των ανηλίκων και τη συμμετοχή τους στην εξτρεμιστική βία. Σύμφωνα με την Επιτροπή, καταγράφεται απότομη αύξηση του αριθμού των ανηλίκων που εμπλέκονται σε τέτοια φαινόμενα σε ολόκληρη την Ευρώπη.
σχετικά άρθρα
Ειδικότερα, το 2024, σχεδόν το ένα τρίτο των υπόπτων για τρομοκρατία στην ΕΕ ήταν κάτω των 20 ετών, με τον νεότερο να είναι μόλις 12 ετών. Η πλειονότητα αυτών των ανηλίκων συνδέεται με τη τζιχαντιστική τρομοκρατία, ενώ ενίσχυση παρατηρείται και στον βίαιο ακροδεξιό εξτρεμισμό, κυρίως μέσω επιταχυντικών δικτύων (accelerationist networks), των λεγόμενων «active clubs», και διαδικτυακών εξτρεμιστικών δικτύων που προωθούν βίαιο περιεχόμενο και ωθούν ευάλωτους ανηλίκους σε πράξεις αυτοτραυματισμού και βίας. Σε πολλές περιπτώσεις, η υποκίνηση δεν είναι αμιγώς ιδεολογική, αλλά κυριαρχεί ένας συνδυασμός μηδενισμού και ηδονιστικής απόλαυσης της βίας, με τη γοητεία της ίδιας της βίας να αποτελεί βασικό κίνητρο για επιθέσεις από μεμονωμένους δράστες.
Οι νέες τεχνολογίες και ο κυβερνοχώρος διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς τρομοκράτες και βίαιοι εξτρεμιστές εκμεταλλεύονται το διαδικτυακό οικοσύστημα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις πλατφόρμες gaming. Μέσω αυτών, διαδίδουν επιβλαβές περιεχόμενο, παραπληροφόρηση, ριζοσπαστικοποιούν άτομα, συγκεντρώνουν χρηματοδότηση και στρατολογούν νέα μέλη, κυρίως ανηλίκους και νέους ενηλίκους.
Η συμμετοχή των νέων στη βία δεν περιορίζεται μόνο στην εξτρεμιστική δράση. Αντιθέτως, η βία για τη βία τείνει να γίνει κυρίαρχη συνισταμένη, με νέους να εμπλέκονται –ως θύτες και θύματα– σε διάφορες μορφές βίας, όπως χουλιγκανική, ενδοοικογενειακή, σεξουαλική – όπως το πρόσφατο περιστατικό που καταγγέλθηκε στα Χανιά – και βία ανηλίκων σε μορφή συμμοριών. Η δολοφονία ενός νέου στη Θεσσαλονίκη και ο σοβαρός τραυματισμός ενός ανηλίκου στα Ιωάννινα αποτελούν περαιτέρω παραδείγματα αυτού του σοβαρού προβλήματος. Παρατηρείται κλιμάκωση της έντασης, χρήση μαχαιριών και άλλων επικίνδυνων αντικειμένων, οργανωμένες επιθέσεις με την παραμικρή αφορμή, καθώς και συμμετοχή σημαντικού αριθμού κοριτσιών.
Αυτή η αυξητική τάση στη βία αναπτύσσεται σε σημαντικό βαθμό στο παράλληλο τεχνολογικό οικοσύστημα του κυβερνοχώρου, το οποίο παράγει, προωθεί και διογκώνει τη βία, δημιουργώντας μια συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ του Διαδικτύου και του φυσικού πεδίου.
Η πολιτεία αναγνωρίζει το πρόβλημα και υλοποιεί μέτρα, κυρίως στους τομείς της αντιμετώπισης και της καταγγελίας. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που διαθέτουν συνεκτική εθνική στρατηγική. Επιπλέον, οι δράσεις για τον κυβερνοχώρο θα ενισχυθούν με πρωτοβουλίες για τον περιορισμό της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, οι δύο σημαντικότεροι τομείς παραμένουν και οι δυσκολότεροι για παρεμβάσεις: ο ρόλος της οικογένειας και η αποδόμηση της πολιτισμικής υπεροχής και της «λαγνείας της βίας».
Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.
