Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια σημαντική αναδιάρθρωση της φορολογίας στην ενέργεια, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών ενεργειακών πολιτικών. Κεντρικός άξονας της πρότασης είναι η μείωση του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος και η αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης στα ορυκτά καύσιμα, όπως το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο θέρμανσης.
σχετικά άρθρα
Το σχέδιο, μέρος του πακέτου πολιτικών AccelerateEU, στοχεύει στην αξιοποίηση της φορολογίας ως μέσου για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, την προώθηση της κλιματικής πολιτικής και τον βιομηχανικό μετασχηματισμό. Η προσέγγιση αυτή πηγάζει από την αναγνώριση της ευπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου, φαινόμενο που αναδείχθηκε έντονα κατά την ενεργειακή κρίση μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει την ανάγκη για σταδιακή κατάργηση των έμμεσων ή άμεσων επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα, με σκοπό την επίτευξη της πράσινης μετάβασης και της ενεργειακής ανεξαρτησίας. Καλούνται τα κράτη-μέλη να ανακατευθύνουν τους πόρους από φορολογικές ελαφρύνσεις και κρατικές ενισχύσεις σε τομείς όπως η ηλεκτροκίνηση, οι αντλίες θερμότητας, οι ανακαινίσεις κτιρίων, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενεργειακή αποδοτικότητα.
Η εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής συνεπάγεται την ενθάρρυνση των κρατών να μειώσουν τους φόρους και τις χρεώσεις στην ηλεκτρική ενέργεια, παράλληλα με την αύξηση της επιβάρυνσης στα καύσιμα θέρμανσης και μεταφορών. Στόχος είναι η διαμόρφωση ενός νέου «σήματος τιμών» που θα καθιστά τις καθαρές τεχνολογίες πιο οικονομικά ανταγωνιστικές έναντι των συμβατικών ορυκτών καυσίμων.
Εκτιμάται ότι η ταχεία υιοθέτηση του νέου ενεργειακού πλαισίου μπορεί να οδηγήσει σε ετήσια μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 10 έως 15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, καθώς και σε περιορισμό της χρήσης πετρελαίου και παραγώγων του κατά 15 έως 20 εκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου πετρελαίου. Αυτές οι μειώσεις αναμένεται να συμβάλουν τόσο στον περιορισμό των εκπομπών ρύπων όσο και στη σημαντική μείωση του κόστους εισαγωγών ενέργειας για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Βασικός πυλώνας της στρατηγικής αποτελεί η επιτάχυνση της αντικατάστασης των υφιστάμενων συστημάτων θέρμανσης που λειτουργούν με φυσικό αέριο ή πετρέλαιο. Η Επιτροπή προτρέπει τα κράτη-μέλη να διακόψουν σταδιακά τις επιδοτήσεις για λέβητες ορυκτών καυσίμων και να κατευθύνουν τους πόρους προς ενεργειακές ανακαινίσεις κτιρίων, εγκαταστάσεις αντλιών θερμότητας και πρωτοβουλίες στήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά.
Σημαντική μέριμνα δίδεται και στον βιομηχανικό τομέα. Η Κομισιόν αναγνωρίζει την ανάγκη για μεταβατική στήριξη των ενεργοβόρων επιχειρήσεων προς διατήρηση της ανταγωνιστικότητας, καθιστώντας σαφές ότι κάθε κρατική ενίσχυση οφείλει να συνδέεται με δεσμεύσεις για ενεργειακή εξοικονόμηση, αποθήκευση ενέργειας, χρήση καθαρών μορφών ηλεκτρισμού και επενδύσεις σε αποδοτικότερο εξοπλισμό.
Οι Βρυξέλλες προωθούν ένα νέο οικονομικό μοντέλο, όπου η ηλεκτρική ενέργεια, ιδίως από ανανεώσιμες πηγές, θα αποτελεί τη βάση για τη θέρμανση, τις μεταφορές και τη βιομηχανική παραγωγή. Αυτό περιλαμβάνει την επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης, την εκτεταμένη χρήση αντλιών θερμότητας, την ενίσχυση της αυτοπαραγωγής μέσω φωτοβολταϊκών και μπαταριών, καθώς και την αυξημένη εξάρτηση από «έξυπνα» δίκτυα και συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Επιτροπή τονίζει την αναγκαιότητα αντιμετώπισης των κοινωνικών επιπτώσεων της μετάβασης. Προτείνεται η εφαρμογή στοχευμένων μέτρων στήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά, όπως κοινωνικά τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος, ενεργειακά επιδόματα, προσωρινές φορολογικές μειώσεις στο ρεύμα και άμεσες οικονομικές ενισχύσεις σε περιόδους κρίσης. Διευκρινίζεται ότι αυτές οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι προσωρινές και να μην υπονομεύουν τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.
Στον τομέα των μεταφορών, η νέα στρατηγική της ΕΕ προωθεί τη μαζική ανάπτυξη υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, την ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, τη χρήση ποδηλάτου και κοινόχρηστων μέσων μετακίνησης, καθώς και την ανάπτυξη βιώσιμων καυσίμων για την αεροπορία και τη ναυτιλία. Εκτιμάται ότι η σταδιακή αύξηση του κόστους χρήσης συμβατικών οχημάτων θα συμβάλει στην επιτάχυνση της αντικατάστασής τους με ηλεκτρικά.
Ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν ανάλογες πολιτικές. Η Ολλανδία προχώρησε σε αύξηση της φορολογίας στο φυσικό αέριο για μεγάλους καταναλωτές, διατηρώντας σταθερή τη φορολόγηση του ηλεκτρισμού. Η Τσεχία διέκοψε τις επιδοτήσεις για λέβητες φυσικού αερίου σε οικιακά προγράμματα. Το Βέλγιο, από το 2026, περιορίζει τις φορολογικές εκπτώσεις αποκλειστικά σε εταιρικά αυτοκίνητα μηδενικών εκπομπών.
Η Ελλάδα αναφέρεται ως παράδειγμα πολιτικών κοινωνικής προστασίας και ενεργειακής μετάβασης. Συγκεκριμένα, εφαρμόζονται το κοινωνικό τιμολόγιο ηλεκτρικής ενέργειας, προσωρινές μειώσεις φόρων κατά την ενεργειακή κρίση, επιδοτήσεις για ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και κίνητρα για την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων και την εγκατάσταση φορτιστών.
Ωστόσο, η προοπτική αύξησης της φορολογίας στα ορυκτά καύσιμα εγείρει ανησυχίες σε ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, λόγω πιθανής επιβάρυνσης των νοικοκυριών που εξακολουθούν να εξαρτώνται από το πετρέλαιο θέρμανσης ή το φυσικό αέριο. Σε χώρες όπως η Ελλάδα, με σημαντικό ενεργειακά παλαιό κτιριακό απόθεμα και περιορισμένη διείσδυση αντλιών θερμότητας, η μετάβαση ενδέχεται να αντιμετωπίσει κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες χωρίς επαρκείς επιδοτήσεις και επενδύσεις.
Παράλληλα, βιομηχανικοί φορείς εκφράζουν προβληματισμούς ότι η αύξηση του ενεργειακού κόστους σε συγκεκριμένους κλάδους ενδέχεται να επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής σε σχέση με χώρες εκτός ΕΕ, όπου το φυσικό αέριο διατηρεί χαμηλότερες τιμές. Η Κομισιόν αντιτείνει ότι η λύση δεν έγκειται στη διατήρηση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά στην επιτάχυνση των επενδύσεων σε καθαρή και οικονομικότερη ηλεκτρική ενέργεια.
Η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί μια διπλή πρόκληση: την επίτευξη των κλιματικών στόχων της επόμενης δεκαετίας και την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων από μελλοντικές ενεργειακές αναταραχές. Η προωθούμενη φορολογική μεταρρύθμιση από τις Βρυξέλλες υπερβαίνει τα όρια μιας απλής περιβαλλοντικής πολιτικής, συνιστώντας μια στρατηγική αναδιάρθρωση ολόκληρου του ενεργειακού και οικονομικού μοντέλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών της.
