Σοκ: Οι αθέατες όψεις της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα
σχετικά άρθρα
Μια γυναίκα, βοηθός στην Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών το 1972, βρέθηκε στο στόχαστρο του Συμβουλίου Νομιμοφροσύνης, χαρακτηρίστηκε «μη νομιμόφρων» και απολύθηκε γιατί… ψήφισε «κομμουνιστικά φρονήματα» το 1964. Παράλληλα, στη Λέσβο, ένας 18χρονος γεωργός αποπλάνησε πεντάχρονη, με την οικογένεια του θύματος να δέχεται πιέσεις για συμβιβασμό 15.000 δραχμών.
Αυτές οι ιστορίες, που κόβουν την ανάσα, δεν είναι απλά μεμονωμένα περιστατικά. Αποτελούν ένα μικρό δείγμα των όσων αποκαλύπτει ο συλλογικός τόμος «Για την ιστορία του εγκλήματος και της δικαιοσύνης στην Ελλάδα, 19ος-20ός αιώνας» (εκδ. Θεμέλιο), σε επιμέλεια των Έφης Αβδελά και Βάσως Σειρηνίδου.
Το βιβλίο φέρνει στο φως πώς η παραβατικότητα και η καταστολή λειτούργησαν ως αόρατος «μοχλός» για τον έλεγχο και την πειθάρχηση του πληθυσμού. Δεν ήταν ένα ουδέτερο σύστημα, αλλά ένα δυναμικό πεδίο μάχης, προσαρμοσμένο στις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες κάθε εποχής.
Οι 13 ιστορικοί που συνέβαλαν στον τόμο, ξεδιπλώνουν πώς στήθηκε ο ποινικός μηχανισμός από τα μετεπαναστατικά χρόνια έως τον 20ό αιώνα. Εξετάζουν τι συνέβαινε στα δικαστήρια, τις φυλακές και τα αστυνομικά τμήματα. Ακόμα και θεσμούς όπως τα πειθαρχικά συμβούλια των πανεπιστημίων, που, όπως είδαμε στην περίπτωση της Α.Μ., έπαιζαν ρόλο στην Πολιτική διαμόρφωση της εποχής.
Η έρευνα δεν μένει μόνο στην ιστορική καταγραφή. Διασταυρώνει κοινωνική ιστορία, κοινωνιολογία, εγκληματολογία, ακόμα και Σπουδές Φύλου. Ο Θάνος Βαρβεράκης, για παράδειγμα, επισημαίνει την απουσία διεπαφής μεταξύ ιστορίας του εγκλήματος και ιστορίας του φύλου στο ζήτημα της θανατικής ποινής του Μεσοπολέμου.
Το πιο ενδιαφέρον ίσως εύρημα: οι «από κάτω», δηλαδή οι κατηγορούμενοι, οι μάρτυρες, οι απλοί πολίτες, δεν ήταν παθητικά θύματα. Αντιθέτως, χρησιμοποιούσαν το δικαστήριο, εκμεταλλεύονταν τα «παράθυρα» του συστήματος και διεκδικούσαν το δικό τους αίσθημα δικαίου απέναντι στην κρατική εξουσία.
Παράλληλα, οι ελληνικοί θεσμοί δεν ήταν απομονωμένοι. Διαμορφώθηκαν σε διαρκή διάλογο με ευρωπαϊκά ρεύματα και διεθνείς επιστημονικές τάσεις της εγκληματολογίας. Αυτό δείχνει πόσο επηρεάζονται οι εθνικές μας δομές από τις παγκόσμιες εξελίξεις, μια τάση που παραμένει επίκαιρη και σήμερα, ακόμα και σε θέματα Διεθνή.
Συνοψίζοντας, ο τρόπος που μια κοινωνία ορίζει, τιμωρεί και διαχειρίζεται το έγκλημα, αποκαλύπτει τις βαθύτερες φοβίες, τις αξίες και τις δομές της ίδιας της εξουσίας της. Τι λέει αυτό για την Ελλάδα του σήμερα;
