Ιδιωτικά δάση: Το κρυφό παιχνίδι εκατομμυρίων
σχετικά άρθρα
Ξεχάστε όσα νομίζατε! Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν μόνο κρατικά δάση, αλλά χιλιάδες στρέμματα ιδιωτικών δασικών εκτάσεων, πολλές από αυτές αμφισβητούμενες, με ιστορίες που ξεκινούν από τα οθωμανικά χρόνια και φτάνουν μέχρι σκάνδαλα του σήμερα, όπως αυτό του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η ιστορία των ιδιωτικών δασών είναι βαθιά ριζωμένη στην ελληνική επικράτεια. Πίσω στο 1836, με βασιλικό διάταγμα (ΦΕΚ Α’ 69/01.12.136), το νεοσύστατο τότε ελληνικό κράτος προσπάθησε να οριοθετήσει τι είναι ιδιωτικό και τι δημόσιο. Η πρόκληση ήταν τεράστια, καθώς μεγάλα “τσιφλίκια” της τουρκοκρατίας είχαν περάσει σε ιδιώτες, συχνά χωρίς σαφείς τίτλους. Ως ιδιωτικά αναγνωρίστηκαν μόνο όσα μεταβιβάστηκαν νόμιμα επί οθωμανικής κυριαρχίας ή βρίσκονταν εντός μεγάλων ιδιωτικών κτημάτων.
Μέχρι και το 1915, η κυριότητα σε δημόσια δάση μπορούσε να αποκτηθεί με “έκτακτη χρησικτησία” – δηλαδή, αν κάποιος κατείχε μια έκταση με καλή πίστη για 30 χρόνια. Αυτό άνοιξε τον ασκό του Αιόλου, προκαλώντας ένα “κυνήγι” τίτλων και χρυσόβουλων, με πολίτες να προσπαθούν να αποδείξουν τους ιστορικούς δεσμούς τους με τη γη.
Οι προσπάθειες χαρτογράφησης ήταν αργές και συχνά ανεπιτυχείς. Το 1976 με τον ν. 248 και αργότερα το 2010 με τον ν. 3889, το κράτος προσπάθησε ξανά. Μόλις μετά το 2016, με τους ψηφιακούς δασικούς χάρτες του Ελληνικού Κτηματολογίου (GIS), φάνηκε να μπαίνει τάξη. Παρά τις αυστηροποιήσεις που οδήγησαν πολλές εκτάσεις πίσω στο Δημόσιο, ένα σημαντικό ποσοστό παραμένει “μη δημόσιο”.
Μιλάμε για “ιδιόκτητα”, “συνιδιόκτητα”, “κοινοτικά” ή “μοναστηριακά” δάση. Ξεχωριστή κατηγορία είναι τα “διακατεχόμενα”: δάση που το κράτος διεκδικεί ως δικά του, αλλά ιδιώτες τα κατέχουν προσωρινά, εν αναμονή δικαστικής απόφασης. Αυτές οι εκτάσεις αποτελούν το καθόλου ευκαταφρόνητο 5% έως 10% του συνόλου των ελληνικών δασών.
Οι ιστορίες πίσω από αυτά τα δάση είναι συναρπαστικές. Στην Εύβοια, το Δάσος Προκοπίου – Δραζίου, γνωστό και ως δάσος Μπέικερ, γλίτωσε από την πυρκαγιά του 2021. Η έκτασή του έφτασε τα 90.000 στρέμματα από το 1889, έχοντας αρχικά αγοραστεί το 1832 από τους Edward H. Noel και Friedrich Rudolph von Fellenberg για να ιδρυθεί αγροτική σχολή. Τα Δάση του Φιλίππου στην Ημαθία και Πιερία, ένα σύμπλεγμα 6 δασών, φτάνουν τα 103.000 στρέμματα και διαχειρίζονται από ιδιωτική εταιρεία με όρους αειφορικής διαχείρισης. Ακόμα πιο χαρακτηριστικό είναι το δάσος της Αγόριανης (Επτάλοφο Φωκίδας) με 54.000 στρέμματα, που αναγνωρίστηκε ως ιδιωτικό συνιδιόκτητο υπέρ των κατοίκων το 1936. Πρόσφατα, μάλιστα, συνδέθηκε με καταγγελίες για πλαστούς τίτλους συνιδιοκτησίας και το γνωστό σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η ύπαρξη αυτών των ιδιωτικών δασών αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της ελληνικής γης. Το ζήτημα της ιδιοκτησίας, ειδικά σε δασικές εκτάσεις, παραμένει μια δυναμική και συχνά θολή υπόθεση. Ενώ το κράτος προσπαθεί να προστατεύσει τον φυσικό πλούτο, τα δικαιώματα και οι διεκδικήσεις ιδιωτών διαμορφώνουν ένα τοπίο όπου η φύση συναντά την ιστορία, τη νομοθεσία και, δυστυχώς, ενίοτε και συμφέροντα. Για τον μέσο πολίτη, η γνώση αυτών των δεδομένων είναι κρίσιμη για να κατανοήσει τόσο την κληρονομιά της χώρας όσο και τις προκλήσεις της βιώσιμης διαχείρισης του περιβάλλοντος.
