AI και Φιλοσοφία: Το αντίδοτο του Χάρβαρντ στην ατροφία
σχετικά άρθρα
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) απειλεί να ατροφήσει τον ανθρώπινο εγκέφαλο, εκτός αν δράσουμε τώρα! Αυτή είναι η προειδοποίηση που έρχεται από τον Νικόλα Πρεβελάκη, διδάσκοντα Πολιτικής Θεωρίας στο φημισμένο Πανεπιστήμιο Harvard. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Φιλοσοφία αποτελεί το ισχυρότερο «αντίδοτο» και το «γυμναστήριο του μυαλού» που θα σώσει την κριτική μας σκέψη στην ψηφιακή εποχή.
Το ζητούμενο της Φιλοσοφίας δεν είναι να βρει τη μία και μοναδική σωστή απάντηση. Αντίθετα, προάγει τη συζήτηση, την τριβή με έννοιες και ηθικά διλήμματα, και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Αυτή η προσέγγιση καθίσταται κεντρική στη σύγχρονη εκπαίδευση, ειδικά με την καλπάζουσα εξέλιξη της AI.
Ο Πρεβελάκης, ο οποίος μεγάλωσε στη Γαλλία με ισχυρή φιλοσοφική παιδεία από το σχολείο, βλέπει την AI ως σύμμαχο, όχι ως εμπόδιο. Ωστόσο, τονίζει ότι προς το παρόν, η κριτική σκέψη και η δημιουργικότητα είναι αυτά που μας διαφοροποιούν. Μάλιστα, παρατηρεί μια τάση στις ΗΠΑ, όπου όλο και περισσότεροι φοιτητές στρέφονται στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, καθώς τομείς όπως η Πληροφορική αυτοματοποιούνται ραγδαία και απειλούνται άμεσα από την AI. Για περισσότερα σχετικά με τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, διαβάστε στην κατηγορία Οικονομία.
Το μεγάλο ερώτημα, όπως επισημαίνει ο καθηγητής του Harvard, είναι τι θα συμβεί όταν η AI φτάσει στο σημείο να γράφει ποιήματα, μυθιστορήματα ή να συνθέτει μουσική με δημιουργικό τρόπο. Τότε, ακόμη και οι «δημιουργικοί» τομείς θα απειληθούν. Θα αρκεί η κριτική σκέψη για να μας σώσει;
Η απάντηση δεν είναι χρησιμοθηρική, δηλαδή «τι να σπουδάσω για να βρω δουλειά που δεν απειλείται». Αντιθέτως, ο Πρεβελάκης προτείνει την «γυμναστική του μυαλού». Όπως κάνουμε σωματική άσκηση για να αναπτύξουμε το σώμα μας, ανεξάρτητα από τις πρακτικές ανάγκες, έτσι και η άσκηση της κριτικής σκέψης μέσω της φιλοσοφίας ή των μαθηματικών, θα προσφέρει μια εγγενή χαρά και θα μας κρατήσει σε εγρήγορση.
Η υπερβολική εξάρτηση από την AI ήδη δείχνει σημάδια «παράλυσης» του εγκεφάλου, επιβεβαιώνοντας μετρήσεις για την ατροφία της νοητικής διεργασίας. Επομένως, η εισαγωγή της AI στην εκπαίδευση είναι απαραίτητη, αλλά με τον σωστό τρόπο: να μάθουν τα παιδιά τι είναι, πώς λειτουργεί, πώς να την χρησιμοποιούν κριτικά και να αντιμετωπίζουν τα ηθικά της διλήμματα. Δεν χρειάζονται αποκλειστικά μαθήματα φιλοσοφίας. Κάθε εκπαιδευτικός, από τον ιστορικό μέχρι τον μαθηματικό, μπορεί να ενσωματώσει την κριτική σκέψη και τον αναστοχασμό, θέτοντας ερωτήματα για τις επιπτώσεις της τεχνολογίας, όπως στα αυτόνομα αυτοκίνητα ή τις αξίες που προγραμματίζουμε στις μηχανές. Αυτά τα ζητήματα έχουν άμεση σχέση με την Πολιτική και τη διαμόρφωση του μέλλοντος.
Η φιλοσοφία είναι, στην ουσία, αναστοχασμός. Είναι το να στρέφουμε τον προβολέα προς τα μέσα, να συνειδητοποιούμε τις δικές μας προϋποθέσεις και να τις εξετάζουμε. Αυτό είναι κρίσιμο για την ανάπτυξη της AI, καθώς εμείς ορίζουμε τις φιλοσοφικές της βάσεις. Ο κόσμος αλλάζει συνεχώς. Οι εργασίες και οι ανάγκες μεταβάλλονται ριζικά. Η ικανότητα προσαρμογής και συνεχούς μάθησης είναι το κλειδί. Οι ανθρωπιστικές σπουδές, και ειδικά η φιλοσοφία, προσφέρουν έναν γενικό τρόπο σκέψης που εφαρμόζεται παντού: να εξετάζεις τη λογική ενός επιχειρήματος, να κρίνεις αν κάτι έχει νόημα, να αναγνωρίζεις τις υποθέσεις που κρύβονται πίσω από κάθε τι. Αυτή η «γυμναστική» είναι η μόνη μας ασπίδα.
Επομένως, ο καθηγητής Πρεβελάκης μας δίνει την απάντηση: η φιλοσοφία δεν είναι μια ξεχασμένη τέχνη του παρελθόντος, αλλά το πιο ζωντανό και απαραίτητο εργαλείο για να παραμείνουμε άνθρωποι σε έναν κόσμο που αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Μια επένδυση στο μυαλό μας, που δεν θα απαξιωθεί ποτέ.
