Σε μια περίοδο χαρακτηριζόμενη από έντονες αναταράξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία, οι κυβερνήσεις της Ισπανίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Αυστρίας και της Πορτογαλίας προχωρούν σε μια κοινή πρωτοβουλία. Ζητούν την επιβολή ενός νέου ευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών. Η πρόταση κατατέθηκε επίσημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στοχεύει στον περιορισμό των συνεπειών από την εκτόξευση των τιμών ενέργειας, η οποία είναι αποτέλεσμα της έντασης στη Μέση Ανατολή και της σύγκρουσης με το Ιράν.
σχετικά άρθρα
Η κοινή επιστολή, με ημερομηνία 3 Απριλίου, απευθύνεται στον Επίτροπο για το Κλίμα και την Πράσινη Μετάβαση, Wopke Hoekstra. Οι υπουργοί Οικονομικών των πέντε χωρών ζητούν τη δημιουργία ενός σαφούς και νομικά ισχυρού πλαισίου για τη φορολόγηση των «απροσδόκητων κερδών» στον ενεργειακό τομέα. Ο στόχος είναι να αποφευχθεί η μετακύλιση του κόστους της κρίσης στους καταναλωτές και στα δημόσια ταμεία. Την πρωτοβουλία συνυπογράφουν οι Carlos Cuerpo (Ισπανία), Giancarlo Giorgetti (Ιταλία), Joaquim Miranda Sarmento (Πορτογαλία), Lars Klingbeil (Γερμανία) και Markus Marterbauer (Αυστρία). Οι υπογράφοντες τονίζουν ότι η ακραία μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας, τροφοδοτούμενη από γεωπολιτικές εντάσεις, προκαλεί στρεβλώσεις οι οποίες απαιτούν άμεση ευρωπαϊκή απάντηση.
Η βάση του προτεινόμενου νέου μηχανισμού στηρίζεται στο προηγούμενο του 2022, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε εισαγάγει έναν προσωρινό μηχανισμό «εισφοράς αλληλεγγύης». Αυτός είχε θεσπιστεί για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και προέβλεπε φορολόγηση 33% στα υπερκέρδη εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, εφόσον αυτά υπερέβαιναν κατά 20% τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Σύμφωνα με τους υπουργούς, το συγκεκριμένο πλαίσιο προσφέρει τη νομική ασφάλεια για την επανενεργοποίηση ενός αντίστοιχου μηχανισμού.
Η νέα πρόταση, ωστόσο, εισάγει μια σημαντική καινοτομία: διερευνά τη δυνατότητα φορολόγησης όχι μόνο των εγχώριων κερδών, αλλά και εκείνων που προκύπτουν από διεθνείς δραστηριότητες των πολυεθνικών ενεργειακών ομίλων. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να κλείσουν τα «παραθυράκια» που επέτρεπαν στο παρελθόν τη μεταφορά κερδών εκτός φορολογικών δικαιοδοσιών.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο πλαίσιο των συζητήσεων του Eurogroup στα τέλη Μαρτίου, όπου αναδείχθηκε η ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας εν μέσω αυξημένων πιέσεων στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Οι πέντε χώρες εκτιμούν ότι τα έσοδα από έναν τέτοιο φόρο θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, περιορίζοντας τις πληθωριστικές πιέσεις χωρίς να αυξάνονται τα ελλείμματα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει την πρόταση με ταχείς διαδικασίες, καθώς η άνοδος των τιμών πετρελαίου συνεχίζεται λόγω της αστάθειας στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σε εθνικό επίπεδο, η Ισπανία έχει ήδη λάβει μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών καυσίμων, μειώνοντας τον ΦΠΑ και τον ειδικό φόρο κατανάλωσης. Αυτές οι παρεμβάσεις συνέβαλαν στη μείωση των τιμών στη λιανική αγορά και στη συγκράτηση του πληθωρισμού, αν και επιβάρυναν τα δημόσια οικονομικά.
Η συζήτηση για έναν νέο ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη της ενέργειας αναδεικνύει το κρίσιμο δίλημμα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη: πώς να προστατεύσει την οικονομία και τους πολίτες από εξωγενείς κρίσεις, χωρίς να διαταράξει τη λειτουργία της αγοράς και τις επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα. Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό, καθώς οι αποφάσεις των Βρυξελλών θα διαμορφώσουν τη στρατηγική της Ένωσης απέναντι στη νέα ενεργειακή αναταραχή.
