Ο σκιώδης στόλος αράζει στο Αιγαίο. Και τον φτιάξαμε εμείς
Η Ελλάδα ζητά προστασία για τις θάλασσές της, ενώ ταΐζει τον στόλο που τις απειλεί και μπλοκάρει τις κυρώσεις που θα τον σταματούσαν.
«Δεξαμενόπλοια σε μεταφόρτωση πλοίο σε πλοίο. Στον Λακωνικό Κόλπο, δορυφορικές εικόνες μέτρησαν κάποιες μέρες πάνω από είκοσι τάνκερ.»
Ανοιχτά του Ταινάρου, στον Λακωνικό Κόλπο, δεκάδες δεξαμενόπλοια παίζουν κρυφτό. Πλησιάζουν το ένα το άλλο σε διεθνή ύδατα, δένουν πλευρό με πλευρό και περνούν ρωσικό αργό πετρέλαιο από το ένα κύτος στο άλλο. Πολλά κλείνουν τον πομπό εντοπισμού τους. Τα περισσότερα κουβαλούν χρόνια στην πλάτη τους και ασφάλεια αμφίβολη. Δορυφορικές εικόνες μέτρησαν, κάποιες μέρες, πάνω από είκοσι τάνκερ μαζεμένα ανάμεσα στην Ελαφόνησο και τα Κύθηρα.
σχετικά άρθρα
Αυτή η εικόνα συμπυκνώνει μια αλήθεια που η Ελλάδα αποφεύγει να πει δυνατά. Ο σκιώδης στόλος του Πούτιν δεν περνά απλώς από τις θάλασσές μας. Αράζει σε αυτές. Και, όσο κι αν ενοχλεί, εμείς του δώσαμε τα πλοία.
Η βόμβα που πλέει στα νερά μας
Ας ονομάσουμε πρώτα τον κίνδυνο. Ο σκιώδης στόλος αποτελείται κυρίως από γερασμένα, συχνά ανασφάλιστα δεξαμενόπλοια, που σβήνουν τα συστήματα παρακολούθησης και κάνουν κρυφές μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο για να ξεγλιστρήσουν από τις κυρώσεις. Καθεμία από αυτές τις μεταγγίσεις, με δύο τεράστια σκάφη δεμένα ανοιχτά σε ανοιχτή θάλασσα, κρύβει τον κίνδυνο μιας πετρελαιοκηλίδας που θα μόλυνε ακτές, αλιεία και τουρισμό για χρόνια.
Και αυτές οι μεταγγίσεις δεν συμβαίνουν κάπου μακριά. Συμβαίνουν εδώ. Ο Λακωνικός Κόλπος έγινε, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, ένας από τους βασικούς κόμβους μεταφόρτωσης ρωσικού πετρελαίου στη Μεσόγειο, ένα βολικό σημείο στη διαδρομή προς το Σουέζ και τις ασιατικές αγορές. Όταν ο ελληνικός στρατός εξέδιδε NAVTEX και δέσμευε την περιοχή για ασκήσεις, τα τάνκερ τραβούσαν λίγο πιο νότια. Μόλις έληγε η ειδοποίηση, επέστρεφαν. Το φθινόπωρο του 2025, ο στόλος απλώς μετακόμισε βορειότερα, στο τρίγωνο Χίου, Λέσβου και Λήμνου. Αλλάζει γωνιά, δεν αλλάζει συνήθεια.
Ο τότε υπουργός Ναυτιλίας παραδέχτηκε ότι οι μεταφορτώσεις γίνονται σε διεθνή ύδατα, πέρα από τα έξι μίλια, και τις χαρακτήρισε «συνήθη διεθνή πρακτική». Νομικά, ίσως στέκει. Οικολογικά, η Ελλάδα παίζει ρώσικη ρουλέτα με τις δικές της θάλασσες. Γιατί όταν σπάσει ένα παλιό κύτος, το πετρέλαιο δεν θα ρωτήσει αν βρίσκεται έξι ή δέκα μίλια από την ακτή.
Ο καθρέφτης που δεν θέλουμε να κοιτάξουμε
Εδώ όμως η ιστορία γίνεται δυσάρεστη. Γιατί η Ελλάδα δεν υφίσταται απλώς τον σκιώδη στόλο. Τον τάισε.
Μια διασυνοριακή έρευνα, με σαράντα δημοσιογράφους από εννέα χώρες, χαρτογράφησε τις πωλήσεις. Ευρωπαίοι και Αμερικανοί εφοπλιστές πούλησαν τουλάχιστον 230 γερασμένα τάνκερ στον ρωσικό σκιώδη στόλο μετά το 2022. Οι Έλληνες πούλησαν τα 127, δηλαδή το 55%, και έβγαλαν από αυτές τις πωλήσεις περίπου 3,7 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Brookings και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ονομάζουν την Ελλάδα τη μεγαλύτερη μεμονωμένη πηγή του στόλου. Όπως το έθεσε ωμά ο οικονομολόγος Ρόμπιν Μπρουκς, οι Έλληνες εφοπλιστές βγάζουν περισσότερα πουλώντας πλοία στον Πούτιν παρά κουβαλώντας το πετρέλαιό του.
Και κάποιοι κάνουν και τα δύο. Ελληνικές εταιρείες συνέχισαν να μεταφέρουν ρωσικό αργό μέσα στο 2025. Με δυο λόγια, οι ίδιες θάλασσες που κινδυνεύουν από τον σκιώδη στόλο γέμισαν πλοία που ελληνικά χέρια έδωσαν στη Μόσχα. Φτιάξαμε τη βόμβα και μετά καθίσαμε δίπλα της.
Γιατί το σύστημα αντέχει
Η αμερικανική αναλύτρια Ολίβια Βασαλότι περιγράφει καθαρά τον μηχανισμό. Η Βόρεια Κορέα έγραψε πρώτη το εγχειρίδιο, με σημαίες ευκαιρίας, εταιρείες-βιτρίνα και δόλια νηολόγια. Η Ρωσία το βιομηχανοποίησε, ρίχνοντας περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια και συγκεντρώνοντας πάνω από χίλια πλοία. Το κλειδί, λέει, βρίσκεται στα κίνητρα: οι κυρώσεις χτυπούν τα πλοία, σχεδόν ποτέ τα νηολόγια που τα γράφουν και κερδίζουν έσοδα ανά εγγραφή. Όσο τα νηολόγια βγάζουν λεφτά γράφοντας ύποπτα πλοία, θα τα γράφουν.
Στο σύστημα αυτό, η Ελλάδα κρατά τη μεριά της προσφοράς. Δίνει τα σκαριά που τροφοδοτούν τον μηχανισμό. Και έτσι κλείνει ένας φαύλος κύκλος: ο ελληνικός εφοπλισμός πουλά το πλοίο, η Μόσχα το βάφει σκιώδες, και το πλοίο γυρίζει να μεταγγίσει το φορτίο του ανοιχτά της Πελοποννήσου.
Ποιος θα τη σβήσει τη βόμβα
Η Βασαλότι προτείνει μια λύση: να χτυπήσει η Δύση τα νηολόγια μέσω της δικαιοδοσίας του δολαρίου και των αμερικανικών παρόχων υπηρεσιών. Λογικό στα χαρτιά. Έχει όμως ένα κενό που το αναδεικνύει όλη αυτή η σειρά άρθρων. Στηρίζεται στην Αμερική ως τιμωρό, ακριβώς τη στιγμή που η Αμερική εγκαταλείπει τον ρόλο του εγγυητή. Αν η Ουάσιγκτον δεν θέλει να επιβάλει, το βάρος πέφτει στην Ευρώπη. Και η πρώτη γραμμή της επιβολής περνά μέσα από το Αιγαίο.
Εδώ η Ελλάδα αντιφάσκει με τον εαυτό της. Η ΕΕ προχώρησε σε διαδοχικά πακέτα κυρώσεων και έβαλε σε λίστα εκατοντάδες πλοία του σκιώδους στόλου, απαγορεύοντάς τους λιμάνια και υπηρεσίες. Όμως η Ελλάδα, μαζί με την Κύπρο και τη Μάλτα, μπλόκαρε κατά καιρούς τις προσπάθειες να χτυπηθούν οι εμπλεκόμενες εταιρείες. Τον Απρίλιο του 2025, τριάντα έξι ευρωβουλευτές έστειλαν επιστολή στον Κυριάκο Μητσοτάκη και ζήτησαν να σταματήσουν οι πωλήσεις. Ένας από αυτούς το είπε καθαρά: αυτές οι πράξεις, για το κέρδος, πλήττουν την ευρωπαϊκή και την ελληνική ασφάλεια και αυξάνουν τον περιβαλλοντικό κίνδυνο. Η Αθήνα δεν νομοθέτησε τίποτε δεσμευτικό.
Βλέπεις την αντίφαση. Ζητάμε από τους άλλους να επιβάλουν κυρώσεις, ενώ εμείς κρατάμε ανοιχτή την πόρτα. Απαιτούμε προστασία για τις θάλασσές μας, ενώ ταΐζουμε τον στόλο που τις απειλεί.
Η επιλογή είναι δική μας
Ας μη γελιόμαστε. Η Ελλάδα δεν μπορεί να κερδίζει και από τις δύο μεριές για πάντα. Δεν μπορεί να εισπράττει δισεκατομμύρια πουλώντας τα παλιά της τάνκερ στη Μόσχα και ταυτόχρονα να ελπίζει ότι κανένα από αυτά δεν θα σπάσει στα δικά της νερά.
Η χώρα κρατά εδώ μια δύναμη που λίγοι έχουν. Καθώς, διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο του κόσμου, άρα έχει και τη βαρύτητα να αλλάξει τους κανόνες, αν το θελήσει. Ενδέχεται να σταματήσει να μπλοκάρει τις ευρωπαϊκές κυρώσεις και να γίνει εκείνη που τις οδηγεί. Μπορεί να βάλει αυστηρούς όρους στις πωλήσεις πλοίων. Μπορεί να σφίξει τον έλεγχο στις μεταφορτώσεις γύρω από τα νησιά της. Τα εργαλεία υπάρχουν. Λείπει η πολιτική απόφαση.
Γιατί η βόμβα πλέει ήδη ανοιχτά του Ταινάρου. Και το ρολόι δεν είναι κάποια αφηρημένη προθεσμία. Είναι το επόμενο γερασμένο τάνκερ που δεν θα προλάβει να στρίψει.
