Ρωσικός σκιώδης πόλεμος στην Ευρώπη: Δολιοφθορές, εμπρησμοί και drones αποκαλύπτουν τη νέα στρατηγική της Μόσχας
Από κομμένα υποθαλάσσια καλώδια και πυρπολημένα εμπορικά κέντρα μέχρι επιχειρήσεις με ερασιτέχνες στρατολογημένους μέσω Telegram, μια νέα μορφή υβριδικού πολέμου προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις
Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας ασφαλείας MI5 προειδοποίησε πρόσφατα ότι η Ρωσία επιδιώκει να δημιουργήσει «διαρκές χάος στους δρόμους της Βρετανίας και της Ευρώπης». Η προειδοποίηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά περιστατικών που περιλαμβάνουν δολιοφθορές σε κρίσιμες υποδομές, εμπρησμούς, κατασκοπεία και παραβιάσεις εναέριου χώρου με drones.
σχετικά άρθρα
Σε αντίθεση με την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν οι επιχειρήσεις αυτού του είδους εκτελούνταν κυρίως από επαγγελματίες πράκτορες πληροφοριών, το νέο μοντέλο φαίνεται να βασίζεται σε ερασιτέχνες εκτελεστές, οι οποίοι στρατολογούνται κυρίως μέσω κοινωνικών δικτύων και εφαρμογών όπως το Telegram.
Πολλοί από αυτούς δεν έχουν καμία ιδεολογική σύνδεση με τη Ρωσία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν προκύψει από έρευνες ευρωπαϊκών αρχών, συχνά πρόκειται για ανθρώπους που δρουν με αντάλλαγμα χρηματικές αμοιβές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι συμμετέχοντες δεν γνωρίζουν καν τον πραγματικό σκοπό της αποστολής που αναλαμβάνουν.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στη Μόσχα. Οι επιχειρήσεις έχουν χαμηλό κόστος, μπορούν να οργανωθούν εξ αποστάσεως και προσφέρουν ένα επίπεδο άρνησης ευθύνης. Ωστόσο, το ίδιο αυτό μοντέλο έχει και αδυναμίες, καθώς πολλοί από τους συλληφθέντες αποκαλύπτουν στις ανακρίσεις τον τρόπο στρατολόγησης και λειτουργίας των δικτύων που τους καθοδηγούσαν.
Τα χτυπήματα σε καλώδια, οι εμπρησμοί και οι επιχειρήσεις δολιοφθοράς
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι επαναλαμβανόμενες ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών και ηλεκτρικής ενέργειας στη Βαλτική Θάλασσα.
Η μέθοδος που περιγράφουν οι ευρωπαϊκές έρευνες είναι σχετικά απλή. Εμπορικά πλοία ή άλλα σκάφη φέρονται να ρίχνουν άγκυρες κοντά σε κρίσιμες υποδομές και στη συνέχεια να τις σέρνουν στον βυθό, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στα καλώδια.
Οι επισκευές τέτοιων υποδομών μπορούν να κοστίσουν από 5 έως 150 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται μήνες ή ακόμη και χρόνια για την πλήρη αποκατάσταση των βλαβών.
Μεταξύ των σημαντικότερων περιστατικών που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνεται η καταστροφή των αγωγών Nord Stream τον Σεπτέμβριο του 2022, υπόθεση που παραμένει αντικείμενο ερευνών, καθώς και οι ζημιές στα καλώδια BCS East-West και C-Lion1 τον Νοέμβριο του 2024.
Ακολούθησε η διακοπή λειτουργίας της ηλεκτρικής σύνδεσης Estlink 2 μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας τα Χριστούγεννα του 2024, ενώ μέσα στο 2025 και στις αρχές του 2026 καταγράφηκαν νέα περιστατικά σε τηλεπικοινωνιακές γραμμές που συνδέουν χώρες της Βαλτικής.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές αρχές ερευνούν σειρά εμπρησμών και δολιοφθορών που αποδίδονται σε άτομα τα οποία φέρεται να στρατολογήθηκαν διαδικτυακά.
Στην Πολωνία, το 2023, δεκαέξι αλλοδαποί κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία και συλλογή πληροφοριών γύρω από λιμάνια, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και σιδηροδρομικές μεταφορές προς την Ουκρανία. Σύμφωνα με τις αρχές, όλοι είχαν στρατολογηθεί μέσω Telegram και πληρώνονταν με κρυπτονομίσματα.
Στην Εσθονία, βανδαλισμοί σε οχήματα που ανήκαν στον υπουργό Εσωτερικών και σε δημοσιογράφο συνδέθηκαν με δίκτυο που φέρεται να είχε λάβει υπόσχεση αμοιβής ύψους 10.000 ευρώ.
Το 2024, αποθήκες στο ανατολικό Λονδίνο που περιείχαν προμήθειες για την Ουκρανία πυρπολήθηκαν σκόπιμα, ενώ στην Πολωνία καταγράφηκαν δύο από τα σοβαρότερα περιστατικά. Το πρώτο αφορούσε μεγάλη πυρκαγιά σε κατάστημα εργαλείων στη Βαρσοβία και το δεύτερο την καταστροφή του εμπορικού κέντρου Marywilska 44, μια υπόθεση που οι πολωνικές αρχές συνδέουν με οργανωμένο δίκτυο που φέρεται να δρούσε για λογαριασμό ρωσικών υπηρεσιών.
Αίσθηση προκάλεσε και η υπόθεση των εκρηκτικών δεμάτων DHL το καλοκαίρι του 2024. Μέσα σε τρεις ημέρες σημειώθηκαν εκρήξεις σε κέντρα διαλογής στη Γερμανία, τη Βρετανία και κοντά στη Βαρσοβία. Σύμφωνα με τις έρευνες, τα δέματα περιείχαν υλικά που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πυρκαγιά κατά τη διάρκεια αεροπορικής μεταφοράς. Οι αμερικανικές αρχές φέρονται τότε να προειδοποίησαν τη Μόσχα για σοβαρές συνέπειες σε περίπτωση που παρόμοιες επιχειρήσεις επεκτείνονταν προς τη Βόρεια Αμερική.
Η νέα απειλή των drones και οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Ένα ακόμη μέτωπο που προκαλεί ανησυχία είναι οι συνεχείς εμφανίσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών πάνω από στρατιωτικές βάσεις, αεροδρόμια και κρίσιμες υποδομές.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα drones μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για συλλογή πληροφοριών όσο και για τη δοκιμή των αμυντικών δυνατοτήτων των κρατών.
Στα τέλη του 2024 καταγράφηκαν πτήσεις drones πάνω από τις βρετανικές βάσεις RAF Lakenheath, RAF Mildenhall και RAF Feltwell, ενώ το 2025 αντίστοιχα περιστατικά σημειώθηκαν σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Βέλγιο και την Ολλανδία.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Πολωνία ανακοίνωσε ότι 19 drones παραβίασαν τον εναέριο χώρο της στα ανατολικά σύνορα, με τη Βαρσοβία να ενεργοποιεί ακόμη και το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, καταγράφηκαν περιστατικά σε αεροδρόμια της Δανίας και της Γερμανίας, ενώ τον Δεκέμβριο του 2025 πέντε άγνωστα drones εντοπίστηκαν να πετούν πάνω από τη γαλλική βάση πυρηνικών υποβρυχίων Île Longue.
Η συσσώρευση αυτών των περιστατικών έχει ήδη οδηγήσει ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και το ΝΑΤΟ στη λήψη μέτρων.
Η Συμμαχία ανακοίνωσε την πρωτοβουλία «Baltic Sentry», η οποία προβλέπει την ανάπτυξη φρεγατών, αεροσκαφών επιτήρησης και θαλάσσιων drones για την προστασία κρίσιμων υποδομών στη Βαλτική.
Η Πολωνία, από την πλευρά της, προωθεί πρόγραμμα ύψους 2 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ενίσχυση της άμυνας απέναντι στα drones στα ανατολικά της σύνορα, ενώ μέσω της επιχείρησης «Operation Horizon» σχεδιάζει την ανάπτυξη περίπου 10.000 στρατιωτών για την προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων.
Παρά τις προσπάθειες αυτές, οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας εκτιμούν ότι βρίσκονται ακόμη στην αρχή μιας νέας εποχής υβριδικών απειλών. Η ευκολία με την οποία μπορούν να στρατολογηθούν άτομα μέσω διαδικτύου, η χρήση κρυπτονομισμάτων και η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι γραμμές ανάμεσα στην κατασκοπεία, τη δολιοφθορά και τον πόλεμο γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτες.
Το αποτέλεσμα είναι μια νέα μορφή αντιπαράθεσης, στην οποία οι συγκρούσεις δεν διεξάγονται μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και σε λιμάνια, αεροδρόμια, εμπορικά κέντρα, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και κρίσιμες υποδομές σε ολόκληρη την Ευρώπη.
