Η ιστορία της Μέσης Ανατολής, όπως τη γνωρίζουμε τον τελευταίο αιώνα, δεν γράφτηκε στην άμμο της ερήμου, αλλά στα γραφεία του Λονδίνου και του Παρισιού. Σήμερα, καθώς η γεωπολιτική σκακιέρα μεταβάλλεται βίαια, οι χώρες του Κόλπου —η Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν, το Κατάρ— βρίσκονται αντιμέτωπες με μια πικρή αλήθεια: η «ομπρέλα προστασίας» των ΗΠΑ, για την οποία αντάλλαξαν τον ενεργειακό τους πλούτο, αποδεικνύεται μια τρύπια υπόσχεση.
σχετικά άρθρα
Ένας θρόνος από άμμο και βρετανικό μελάνι
Για να κατανοήσουμε το σήμερα, πρέπει να θυμηθούμε ότι πολλά από αυτά τα βασίλεια δεν είναι «φυσικά» κράτη με την παραδοσιακή έννοια. Σχεδιάστηκαν πριν από λιγότερο από εκατό χρόνια από τη Βρετανία, με μοναδικό στόχο τον έλεγχο των δρόμων προς την Ινδία και την προβολή ισχύος στην περιοχή.
Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, φέρει το όνομα μιας συγκεκριμένης οικογένειας που επιλέχθηκε από το Λονδίνο. Το deal ήταν απλό και κυνικό: «Μας δίνετε το πετρέλαιο, φιλοξενείτε τις βάσεις μας και εμείς σας κρατάμε στην εξουσία». Αυτό το σύστημα, που αργότερα κληρονόμησαν και τελειοποίησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, αρχίζει πλέον να πνέει τα λοίσθια. Οι Άραβες ηγέτες αντιλαμβάνονται ότι η Ουάσιγκτον δεν διστάζει να τους «πετάξει κάτω από το λεωφορείο» όταν τα συμφέροντά της αλλάζουν.
Το διπλό ταμπλό και το λάθος άλογο
Οι μοναρχίες του Κόλπου προσπάθησαν τελευταία να παίξουν σε δύο ταμπλό. Από τη μία, η ένταξη στους BRICS ως μια κίνηση ανεξαρτητοποίησης, και από την άλλη, η σιωπηρή στήριξη στο Ισραήλ μέσω οικονομικών διαδρόμων για την παράκαμψη των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα. Ξεφόρτωναν εμπορεύματα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα μετέφεραν οδικώς μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας για να βοηθήσουν την ισραηλινή οικονομία.
Όμως, η «χάρη» δεν επιστρέφεται. Παρά τα δισεκατομμύρια που ξόδεψαν σε αμερικανικά οπλικά συστήματα, παρά τη λάμψη των σύγχρονων αεροποριών τους, η ισχύς τους αποδεικνύεται περιορισμένη. Είναι ικανοί να βομβαρδίζουν τον απροστάτευτο λαό της Υεμένης, αλλά στερούνται στρατηγικού σθένους για να αντιπαρατεθούν με το Ιράν ή να διεκδικήσουν πραγματική αυτονομία από τη Δύση. Πόνταραν στο «λάθος άλογο» και τώρα βλέπουν το Ιράν να ηγείται μιας de facto αποαποικιοποίησης της περιοχής, αμφισβητώντας σύνορα που χαράχθηκαν από τους Σάικς-Πικό και τον Μπάλφουρ χωρίς τη γνώμη των ίδιων των μουσουλμάνων.
Η μετάβαση στην «πειρατική στρατηγική»
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ανάλυσης είναι η αλλαγή του αμερικανικού δόγματος. Ξεχάστε το «rules-based order» και τη διατήρηση πολυδάπανων βάσεων παντού. Οι ΗΠΑ μετακινούνται σε μια νοοτροπία «καθαρού καπιταλισμού»: ελαχιστοποίηση του κόστους, μεγιστοποίηση του χάους.
Αυτή είναι η πειρατική στρατηγική. Δεν χρειάζεται να εισβάλεις σε μια χώρα όπως η Βενεζουέλα ή το Ιράν με τον παραδοσιακό τρόπο. Αρκεί να έχεις έναν στόλο παρκαρισμένο έξω από την πόρτα τους, να ελέγχεις τις θάλασσες και να τους επιβάλλεις να στέλνουν το πετρέλαιο μόνο με «εγκεκριμένα» τάνκερ.
-
Αποβιομηχάνιση: Ο στόχος είναι να καταστραφούν οι οικονομίες των άλλων, ώστε να αναγκαστούν να επενδύσουν στο δολάριο για την επιβίωσή τους.
-
Πολιορκία από απόσταση: Αν οι ΗΠΑ μπορούν να παρενοχλούν τους αντιπάλους τους από απόσταση (stand-off warfare), θεωρούν ότι κερδίζουν.
-
Θάνατος από τον ουρανό: Η διπλωματία και το savoir-vivre δίνουν τη θέση τους στην ωμή καταστροφή.
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν οι χώρες του Κόλπου θα προλάβουν να κάνουν τη λογική στροφή προς την Ανατολή (Κίνα, Ρωσία) και το Ιράν, ή αν θα παραμείνουν προσκολλημένες σε μια αυτοκρατορία που πλέον τις αντιμετωπίζει ως αναλώσιμα γρανάζια μιας πειρατικής μηχανής. Η ιστορία δείχνει ότι όσοι δεν καταλαβαίνουν ότι το παιχνίδι άλλαξε, συνήθως καταλήγουν οι ίδιοι το τίμημα της αλλαγής.
