Eίναι η κατάλληλη στιγμή να κλείσουμε την τηλεόραση, να αγνοήσουμε τους πηχυαίους τίτλους που προσπαθούν να ωραιοποιήσουν καταστάσεις και να κοιτάξουμε κατάματα την πραγματικότητα. Αν κάνουμε ένα βήμα πίσω για να δούμε τη «μεγάλη εικόνα», πρέπει να παραδεχτούμε μια άβολη αλήθεια: η χρονιά που φεύγει αποτελεί ένα στρατηγικό ναυάγιο για την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Όσο και αν προσπαθούν να το διασκεδάσουν τα επιτελεία στην Ουάσινγκτον, τα νούμερα στο πεδίο είναι αμείλικτα και λένε τη δική τους ιστορία.

σχετικά άρθρα

Ο Jamie Deamon προειδοποιεί: Προετοιμαστείτε, ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση – Γιατί η νηνεμία στην οικονομία είναι η πιο επικίνδυνη παγίδα

Μετά το Ιράν η Ισραηλινή πολεμική μηχανή έχει βάλει στο στοχαστρό της την Τουρκία και τα αυτοκρατορικά της σχέδια

Η Aνατολή τραβάει την πρίζα και απογειώνει την κρίση: Τέλος οι Kινεζικές εξαγωγές, μπλόκο στο Ρωσικό φυσικό αέριο

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, αυτό που πραγματικά «πονάει» τη Δύση και υπονομεύει την αξιοπιστία της, είναι το πώς έχουν καταρρεύσει σαν χάρτινος πύργος οι περιβόητες κυρώσεις. Ας είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας. Το αφήγημα που μας πούλησαν πριν από τρία χρόνια ήταν ξεκάθαρο και, θεωρητικά, λογικό: ο στόχος ήταν να στραγγαλιστεί η ρωσική οικονομία, να στερέψει το Κρεμλίνο από συνάλλαγμα και, εν τέλει, να τερματιστεί ο πόλεμος λόγω οικονομικής αδυναμίας. Σήμερα, στα τέλη του 2025, αυτό το σενάριο μοιάζει περισσότερο με ευχολόγιο παρά με στρατηγικό σχέδιο.

«Μαύρη τρύπα» 

Όλο αυτό το γεωπολιτικό πόκερ παίχτηκε πάνω σε δύο βασικά χαρτιά: την καταστροφή των εσόδων της Ρωσίας από το πετρέλαιο και την ισοπέδωση του ρουβλίου. Η θεωρία ήταν απλή: χαμηλότερα έσοδα σημαίνουν λιγότερα χρήματα για την πολεμική μηχανή. Λειτούργησε; Η απάντηση είναι ένα ηχηρό «όχι» και τα δεδομένα είναι αποκαλυπτικά.

Οι ρωσικοί όγκοι εξαγωγών όχι μόνο δεν μειώθηκαν, αλλά βρίσκονται σε σταθερή άνοδο. Ο Πούτιν καταφέρνει να διοχετεύει στην αγορά ποσότητες ρεκόρ, ξεπερνώντας τα 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα – μιλάμε για το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών. Είναι κυριολεκτικά σαν οι κυρώσεις να μην έχουν εφαρμοστεί ποτέ στην πράξη. Ναι, τα έσοδα έχουν μειωθεί ονομαστικά, καθώς η τιμή του παγκόσμιου αργού πετρελαίου έχει πέσει λόγω της παγκόσμιας οικονομικής επιβράδυνσης, αλλά είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι αυτό δεν σημαίνει ότι η Ρωσία καταρρέει.

Θυμάστε τον Δεκέμβριο του 2022, όταν τέθηκε σε ισχύ το περίφημο ανώτατο όριο τιμών (price cap); Η αγορά πέρασε ένα αρχικό σοκ, ναι. Αλλά η Μόσχα προσαρμόστηκε ταχύτατα. Σήμερα βλέπουμε ότι η «επίσημη» έκπτωση στο ρωσικό αργό πετρέλαιο (Urals) είναι περίπου στα 27 δολάρια σε σχέση με το Brent. Ακούγεται ως επιτυχία της Δύσης, σωστά; Αλλά εδώ είναι η παγίδα που οι περισσότεροι αγνοούν: όταν το πετρέλαιο φτάνει τελικά στους αγοραστές, όπως στην Ινδία, η έκπτωση αυτή μειώνεται ως δια μαγείας σε μόλις 7,50 δολάρια.

Πού πήγαν λοιπόν τα 20 δολάρια που λείπουν; Δεν χάθηκαν. Μοιράστηκαν μεταξύ των ναυτιλιακών εταιρειών του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» (shadow fleet), των ασφαλιστικών εταιρειών εκτός G7 και των εμπορικών εταιριών που τολμούν να παίζουν σε αυτό το ταμπλό. Και μαντέψτε ποιος έχει δεσμούς ή ελέγχει πολλές από αυτές τις εταιρείες; Η ίδια η Ρωσία. Έτσι, ένα τεράστιο μέρος των περιθωρίων της έκπτωσης επιστρέφει στην πραγματικότητα στη Μόσχα από την πίσω πόρτα. Είναι ένα παιχνίδι που η Δύση χάνει κατά κράτος, καθώς εστιάζει στους τύπους και χάνει την ουσία.

Το «ινδικό πλυντήριο»

Και κάπου εδώ μπαίνει στο παιχνίδι ο ρόλος της Ινδίας, που έχει αναδειχθεί στον απόλυτο κερδισμένο αυτής της ιστορίας. Η Ινδία δεν παίρνει απλώς θέση· κερδοσκοπεί ασύστολα. Έχουν βγάλει εκτιμώμενα 16 δισεκατομμύρια δολάρια σε υπερβολικά κέρδη, κάνοντας αυτό που θα αποκαλούσα «το μεγάλο ινδικό αρμπιτράζ»: αγοράζουν φθηνό ρωσικό πετρέλαιο, το διυλίζουν στα δικά τους διυλιστήρια και το μεταπωλούν στη Δύση ως «καθαρό» πετρέλαιο ή ντίζελ. Κερδίζουν και από τις δύο πλευρές της εξίσωσης, ενώ η Ευρώπη, που έχει μεγάλη έλλειψη ενέργειας, πληρώνει το «καπέλο» και κάνει τα στραβά μάτια για να μην ξεμείνει από καύσιμα. Είναι υποκριτικό, είναι απαράδεκτο, αλλά είναι η πραγματικότητα.

Πάμε τώρα στο δεύτερο σκέλος της αποτυχίας: το νόμισμα. Όλη η αφήγηση κατά τη διάρκεια της τελευταίας τριετίας ήταν να μετατραπεί το ρούβλι σε «ερείπια». Τώρα νομίζω ότι όλοι το θυμόμαστε αυτό. Αλλά το ρωσικό νόμισμα όχι μόνο δεν καταρρέει, αλλά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Το ρούβλι έχει ενισχυθεί κατά σχεδόν 45% από την αρχή του έτους έναντι του δολαρίου. Αυτό είναι μακροοικονομικά παράδοξο για μια χώρα σε πόλεμο!

Ποιος είναι ο μεγάλος παράγοντας πίσω από αυτό; Η δομική απο-δολαριοποίηση. Υπάρχει μια απότομη πτώση της ζήτησης για δυτικό συνάλλαγμα εντός της Ρωσίας. Η Μόσχα έχει αλλάξει κατεύθυνση: πουλάει το πετρέλαιό της σε ρούβλια ή σε κινεζικά γιουάν (RMB). Το ίδιο ισχύει και για τις εισαγωγές της. Αν κοιτάξετε το διάγραμμα ισοτιμίας, θα υποθέσετε λανθασμένα ότι οι κυρώσεις έχουν αρθεί.

Βέβαια, θα μου πείτε –και σωστά– ότι το ακριβό νόμισμα είναι δίκοπο μαχαίρι. Κάνει τις ρωσικές εξαγωγές ακριβότερες. Αλλά ποια είναι η κύρια εξαγωγή της Ρωσίας; Ενέργεια. Και η ενέργεια είναι ανελαστικό αγαθό. Οι αγοραστές θα συνεχίσουν να κάνουν ουρά. Από την άλλη, ένα ισχυρότερο ρούβλι επιτρέπει στη Ρωσία να απολαμβάνει φθηνότερες εισαγωγές. Και από πού εισάγει; Από τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο, την Κίνα.

Εδώ είναι που το πράγμα αποκτά τεράστιο γεωπολιτικό ενδιαφέρον. Η Ρωσία χρησιμοποιεί το πλεόνασμά της για να εισάγει μαζικά πραγματικά αγαθά: εργαλειομηχανές, οχήματα, μικροτσίπ, βιομηχανικά ρομπότ. Αυτό δίνει στη Ρωσία μια πολύτιμη ευκαιρία να επανα-βιομηχανοποιήσει την οικονομία της, ξεφεύγοντας από το μοντέλο του απλού εξαγωγέα πρώτων υλών. Τα έσοδα από πετρέλαιο είναι πλέον μόνο το 30% του προϋπολογισμού, από 50% που ήταν το 2014. Η Ρωσία μεταλλάσσεται, και αυτό σημαίνει ότι μπορεί να περιμένει τη Δύση και να συνεχίσει να πιέζει την Ουκρανία επ’ αόριστον. Γι’ αυτό οι ΗΠΑ λένε πλέον χαμηλόφωνα στο Κίεβο να σκεφτεί τον συμβιβασμό. Απλά δεν υπάρχουν λεφτά και πόροι για πάντα.

Ο πόλεμος των πόρων, ο χαλκός και το… μειονέκτημα έδρας για τη Δύση

Αλλά, κρατηθείτε, γιατί τώρα έρχεται το πραγματικό σοκ για το 2026. Αν νομίζετε ότι το πετρέλαιο ήταν πρόβλημα, ξεχάστε το για λίγο. Ο επόμενος μεγάλος παγκόσμιος πόλεμος είναι για τα εμπορεύματα, και συγκεκριμένα για τον χαλκό.

Όλοι έχουμε ακούσει για την πίεση στο ασήμι, με την Κίνα να σκουπίζει την αγορά. Αλλά τώρα αυτή η τρέλα χτυπάει τον «παππού» όλων των βιομηχανικών μετάλλων. Οι τιμές στην Κίνα έφτασαν σε ρεκόρ, αγγίζοντας σχεδόν τα 100.000 γιουάν τον τόνο. Στη Νέα Υόρκη, στα προθεσμιακά συμβόλαια (COMEX), η έλλειψη φυσικού μετάλλου είναι ακόμη χειρότερη. Όλα αυτά είναι προάγγελος ότι το 2026 θα ξεσπάσει μια τεράστια συμπίεση των πόρων (resource squeeze).

Γιατί συμβαίνει αυτό τώρα; Επειδή η φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) διψάει για ενέργεια. Οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να γεμίσουν τον τόπο με κέντρα δεδομένων (data centers) για να τρέξουν τα μοντέλα της AI. Τι χρειάζεσαι για αυτά; Τεράστια ποσά ηλεκτρικής ενέργειας και, φυσικά, τόνους χαλκού για καλωδιώσεις, μετασχηματιστές και δίκτυα. Ο χαλκός είναι το «νευρικό σύστημα» της νέας οικονομίας.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ τρέχει πανικόβλητη και υποστηρίζει έργα δισεκατομμυρίων για να «ακυρώσει» την Κίνα. Αλλά ας είμαστε ρεαλιστές. Η Κίνα ελέγχει ήδη το 50% της παγκόσμιας ικανότητας διύλισης χαλκού. Το Πεκίνο δεν έμεινε στάσιμο. Μόλις ξόδεψε πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια για να αποκτήσει ένα τεράστιο έργο εξόρυξης χαλκού στον Ισημερινό, πληρώνοντας «καπέλο» (premium) 40%. Δεν τους νοιάζει το κόστος. Τους νοιάζει ο απόλυτος έλεγχος της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Οι ΗΠΑ, από την άλλη, θα αναγκαστούν να πληρώσουν μια περιουσία για να επαναφέρουν την παραγωγή στο έδαφός τους (reshoring), κάτι που σημαίνει ακόμη περισσότερα ελλείμματα και ακόμη περισσότερο πληθωρισμό. Ο χαλκός είναι δομικό στοιχείο. Αν η τιμή του εκτοξευθεί, το κόστος κατασκευής για τα πάντα –από σπίτια μέχρι ηλεκτρικά αυτοκίνητα– θα πάει στον Θεό. Νομίζετε ότι οι τιμές των ακινήτων και των υλικών είναι χάλια τώρα; Περιμένετε να δείτε τι έρχεται όταν η προσφορά δεν θα μπορεί να καλύψει τη ζήτηση της AI. Η μάχη ΗΠΑ-Κίνας θα προκαλέσει έναν πληθωρισμό κόστους που θα πονέσει τα δικά μας πορτοφόλια. Είναι οι παράπλευρες απώλειες ενός πολέμου που δεν επιλέξαμε.

Το σενάριο έχει ήδη γραφτεί. Οι ΗΠΑ θα προσπαθήσουν να πιέσουν διπλωματικά τη Νότια Αμερική –ειδικά τη Χιλή και το Περού– για να εξασφαλίσουν πόρους. Αλλά έχουν αργήσει. Η Ουάσιγκτον είναι παγιδευμένη και τρομαγμένη, ειδικά μετά τις πρόσφατες απειλές της Κίνας για εμπάργκο στις σπάνιες γαίες. Και γι’ αυτό συνεχίζουμε να λέμε εδώ ότι μακροπρόθεσμα το δολάριο θα υποτιμηθεί έναντι των πραγματικών περιουσιακών στοιχείων και τα αμερικανικά ομόλογα ενδέχεται να αποδειχθούν μια φρικτή επένδυση σε όρους αγοραστικής δύναμης.

Οπότε, κρατηθείτε γερά το 2026. Οι γίγαντες θα συγκρουστούν και εμείς θα κληθούμε να πληρώσουμε τον λογαριασμό. Η οικονομία της Ρωσίας όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά μεταλλάσσεται και επιβιώνει, ενώ η Δύση ετοιμάζεται για έναν πόλεμο πόρων που μπαίνει στο γήπεδο με μειονέκτημα έδρας.