Τα γεγονότα στη Βενεζουέλα δεν ήταν απλώς μια αλλαγή καθεστώτος. Ήταν η εναρκτήρια κίνηση σε μια παρτίδα σκακιού που οι περισσότεροι παρατηρητές αδυνατούν να ερμηνεύσουν σωστά, καθώς εστιάζουν στο προφανές: το πετρέλαιο. Αν όμως κοιτάξει κανείς πίσω από την κουρτίνα της επικαιρότητας, θα διακρίνει μια γεωπολιτική στρατηγική που χρονολογείται από τις αρχές του 20ού αιώνα και η οποία δείχνει τώρα με μαθηματική ακρίβεια τον επόμενο στόχο της Ουάσινγκτον: το Ιράν.
σχετικά άρθρα
Η πτώση του Μαδούρο και η άμεση αμερικανική παρέμβαση στο Καράκας δεν αφορούσαν την τιμή της βενζίνης στο Τέξας. Οι ΗΠΑ είναι ενεργειακά αυτάρκεις. Η κίνηση αυτή ήταν η βίαιη επανενεργοποίηση του Δόγματος Μονρόε. Η Ουάσιγκτον έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς το Πεκίνο και τη Μόσχα: το Δυτικό Ημισφαίριο είναι «απαγορευμένη ζώνη» για τους ανταγωνιστές της. Η Κίνα, η οποία είχε επενδύσει δισεκατομμύρια στη Βενεζουέλα και έλεγχε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού σπάνιων γαιών, εκδιώχθηκε από την «πίσω αυλή» της Αμερικής.
Αφού λοιπόν οι ΗΠΑ «κλείδωσαν» τα νώτα τους, η προσοχή του Πενταγώνου και της κυβέρνησης Τραμπ στρέφεται τώρα επιθετικά προς την Ανατολή. Και εδώ είναι που οι θεωρίες του Heartland και του Rimland εξηγούν γιατί η Τεχεράνη βρίσκεται στο στόχαστρο.
Η γεωγραφία ως πεπρωμένο
Για να κατανοήσουμε γιατί το Ιράν είναι ο επόμενος στόχος, πρέπει να ξεσκονίσουμε τα εγχειρίδια της γεωστρατηγικής. Στις αρχές του περασμένου αιώνα, ο Sir Halford Mackinder διατύπωσε τη θεωρία του Heartland (της «Καρδιάς της Γης»). Σύμφωνα με αυτήν, όποιος ελέγχει τον τεράστιο χερσαίο όγκο της Ευρασίας (ουσιαστικά τη Ρωσία και την Κεντρική Ασία), ελέγχει τον κόσμο, καθώς κατέχει το μεγαλύτερο φυσικό φρούριο του πλανήτη, γεμάτο πόρους.
Ωστόσο, η αμερικανική εξωτερική πολιτική βασίζεται ιστορικά στην απάντηση που έδωσε σε αυτή τη θεωρία ο Nicholas Spykman: τη θεωρία του Rimland (του «Δακτυλίου»). Ο Spykman υποστήριξε ότι δεν χρειάζεται να ελέγχεις την καρδιά της ηπείρου. Αρκεί να ελέγχεις την περιφέρεια – τις ακτογραμμές, τα λιμάνια και τα εμπορικά περάσματα που περικυκλώνουν την Ευρασία. Ελέγχοντας το Rimland, εγκλωβίζεις τις δυνάμεις της ξηράς (Ρωσία, Κίνα), στερώντας τους την έξοδο στις θερμές θάλασσες και στο παγκόσμιο εμπόριο.
Η Ρωσία πολεμά στην Ουκρανία για να διασφαλίσει την πρόσβασή της στη Μαύρη Θάλασσα. Η Κίνα πιέζει την Ταϊβάν για να σπάσει τον αποκλεισμό στον Ειρηνικό. Και οι ΗΠΑ; Οι ΗΠΑ πρέπει να ελέγξουν το κρισιμότερο σημείο του Rimland στη Μέση Ανατολή.
Γιατί το Ιράν είναι το «κλειδί»
Το Ιράν δεν είναι απλώς άλλη μια χώρα παραγωγής πετρελαίου. Είναι ένας γεωγραφικός γίγαντας που κάθεται πάνω στο πιο στρατηγικό σημείο του πλανήτη: τα Στενά του Ορμούζ.
Από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα διακινείται καθημερινά το 15% του παγκόσμιου πετρελαίου. Ο έλεγχος του Βορρά των Στενών δίνει στην Τεχεράνη μια δυσανάλογη ισχύ, επιτρέποντάς της να απειλεί την παγκόσμια οικονομία κατά το δοκούν. Όμως, δεν είναι μόνο η γεωγραφία που ενοχλεί την Ουάσιγκτον. Είναι ο ρόλος του Ιράν ως του «μεγάλου διευκολυντή» των αντιπάλων της Αμερικής.
Η Παράκαμψη του Δολαρίου: Το Ιράν τροφοδοτεί την Κίνα και τη Ρωσία με φθηνή ενέργεια, παρακάμπτοντας πλήρως το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις κυρώσεις. Αυτό είναι θανάσιμο αμάρτημα για τις ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι η ισχύς της δεν βασίζεται μόνο στα αεροπλανοφόρα, αλλά στην κυριαρχία του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Όταν το Ιράν πουλάει πετρέλαιο σε γιουάν ή ρούβλια, δημιουργεί μια «μαύρη τρύπα» στο δυτικό οικονομικό σύστημα.
Η Στρατηγική Συνεργασία: Η Τεχεράνη έχει μετατραπεί σε εργοστάσιο όπλων για τη Ρωσία (μέσω των drones) και σε ενεργειακό πνεύμονα για τη βιομηχανία της Κίνας. Στη λογική του Rimland, το Ιράν λειτουργεί ως η «γέφυρα» που επιτρέπει στις δυνάμεις του Heartland (Ρωσία, Κίνα) να προβάλλουν ισχύ στη Μέση Ανατολή και να σπάνε τον αμερικανικό κλοιό.
Ο Παράγοντας Ισραήλ: Το Ισραήλ αποτελεί τον de facto θεματοφύλακα των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή. Η υπαρξιακή απειλή που θέτει το Ιράν για το Ισραήλ αναγκάζει τις ΗΠΑ να δράσουν, όχι μόνο για λόγους συμμαχίας, αλλά γιατί η αποδυνάμωση του Ισραήλ θα σήμαινε απώλεια ελέγχου σε όλη την περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Το Πεντάγωνο και η «Μεγάλη Εκκαθάριση»
Όπως είδαμε στη Βενεζουέλα, οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται εν θερμώ. Το Πεντάγωνο λειτουργεί με βάση μακροχρόνια δόγματα. Στη Βενεζουέλα, τα τρία κριτήρια για επέμβαση πληρούνταν: εχθρική δύναμη σε στρατηγική περιοχή, απειλή για το εμπόριο/πόρους, και εγγύτητα στη ζώνη ασφαλείας.
Στο Ιράν, τα κριτήρια είναι αντίστοιχα, αλλά σε παγκόσμια κλίμακα. Το Ιράν είναι το εμπόδιο που δεν επιτρέπει στις ΗΠΑ να «σφραγίσουν» το Rimland. Όσο η Τεχεράνη παραμένει ανεξάρτητη και εχθρική, η περικύκλωσης της Ευρασίας έχει ένα τεράστιο κενό.
Οι δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων, όπως του Μάρκο Ρούμπιο, ότι «δεν θα επιτρέψουμε σε εχθρούς να ελέγχουν κρίσιμους πόρους», δεν αφορούν μόνο τη Λατινική Αμερική. Είναι η νέα κανονικότητα. Η εποχή της παγκοσμιοποίησης και του ελεύθερου εμπορίου έχει τελειώσει. Έχουμε εισέλθει σε μια εποχή μερκαντιλισμού και ζωνών επιρροής.
Τι να περιμένουμε
Η θεωρία που κυκλοφορεί στους γεωπολιτικούς κύκλους είναι αυτή της «Μεγάλης Εξισορρόπησης». Οι υπερδυνάμεις κλείνουν τις εκκρεμότητές τους.
- Η Ρωσία προσπαθεί να κατοχυρώσει την Ουκρανία για να μην «πνιγεί» στην ξηρά.
- Η Κίνα ετοιμάζεται για την Ταϊβάν για να σπάσει την αλυσίδα των νησιών που την περιορίζει.
- Οι ΗΠΑ, αφού καθάρισαν το Δυτικό Ημισφαίριο (Βενεζουέλα), στρέφονται στο Ιράν για να κόψουν τον ομφάλιο λώρο ενέργειας και στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ευρασίας.
Δεν μιλάμε απαραίτητα για μια χερσαία εισβολή τύπου Ιράκ – αυτό θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρό και επικίνδυνο. Μιλάμε όμως για μια στρατηγική «στραγγαλισμού»: κυβερνο-επιθέσεις, σαμποτάζ στις υποδομές, ενίσχυση εσωτερικών αναταραχών και, αν χρειαστεί, στοχευμένα πλήγματα που θα παραλύσουν την ικανότητα του καθεστώτος να εξάγει πετρέλαιο και να ελέγχει τα Στενά.
Το μήνυμα από την πτώση του Μαδούρο είναι σαφές: Η Αμερική δεν ανέχεται πλέον «γκρίζες ζώνες». Είτε είσαι εντός του συστήματος του δολαρίου και της αμερικανικής ασφάλειας, είτε είσαι στόχος. Και με τη θεωρία του Rimland ανά χείρας, η Τεχεράνη φαίνεται να είναι το επόμενο κομμάτι που πρέπει να πέσει για να ολοκληρωθεί το αμερικανικό παζλ της παγκόσμιας κυριαρχίας. Η σκακιέρα έχει στηθεί και τα πιόνια κινούνται ήδη.
