Γιατί το Πεκίνο δεν «ιδρώνει» για το Iράν και πώς στήνει παγίδα στις HΠΑ
Καθώς η Μέση Ανατολή φλέγεται και η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ, Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών μονοπωλεί τα διεθνή πρωτοσέλιδα, υπάρχει μια κυρίαρχη, σχεδόν αντανακλαστική, αντίληψη στη Δύση –και κατ’ επέκταση και εδώ στην Ελλάδα, όπου παρακολουθούμε τις εξελίξεις με κομμένη την ανάσα. Η υπόθεση εργασίας είναι απλή: Το Ιράν είναι ένας από τους πιο κρίσιμους εταίρους της Κίνας στην περιοχή. Συνεπώς, αν το Ιράν δεχτεί ισχυρό πλήγμα ή καταρρεύσει, το Πεκίνο μπαίνει σε κατάσταση πανικού. Σωστά;
σχετικά άρθρα
Οι Αμερικανοί αναλυτές, ωστόσο, μας προειδοποιούν ότι αυτή η ανάγνωση είναι όχι απλώς επιφανειακή, αλλά επικίνδυνα λανθασμένη.
Μπερδεύει τον συμβολισμό με την ωμή, δομική πραγματικότητα της γεωπολιτικής. Η αντίδραση της Κίνας απέναντι στην κρίση του Ιράν είναι παγωμένη, υπολογισμένη και άκρως αποκαλυπτική για το πώς βλέπει τον κόσμο ο Σι Τζινπίνγκ. Ας δούμε τα πράγματα από την οπτική του Πεκίνου, αφήνοντας στην άκρη τους δυτικούς συναισθηματισμούς.
Ο ιός της επανάστασης vs. Το γεγονός της βόμβας Για την κινεζική ηγεσία, οι κρίσεις χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: σε αυτές που είναι χαοτικές και μεταδοτικές, και σε αυτές που είναι βίαιες αλλά διαχειρίσιμες. Παραδόξως, η Κίνα τρέμει την πρώτη κατηγορία πολύ περισσότερο από τη δεύτερη.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Το απόλυτο εφιαλτικό σενάριο για το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν είναι οι αμερικανικές βόμβες. Είναι οι μαζικές διαδηλώσεις στο εσωτερικό ενός άλλου αυταρχικού καθεστώτος. Όταν οι πολίτες ξεσηκώνονται, δημιουργείται μια «ιδεολογική μόλυνση». Αποδεικνύεται περίτρανα ότι η επιβίωση ενός καθεστώτος δεν είναι ποτέ εξασφαλισμένη. Είναι ένας ιός που μπορεί ναταξιδέψει.
Αντίθετα, μια εξωτερική στρατιωτική επίθεση –ακόμα και μια ισοπεδωτική ισραηλινή ή αμερικανική επιδρομή στο Ιράν— είναι κάτι το εννοιολογικά περιορίσιμο. Μια αεροπορική επιδρομή είναι ένα «γεγονός». Μπορεί να καταδικαστεί ρητορικά, μπορεί να εργαλειοποιηθεί ως παράδειγμα «δυτικού ιμπεριαλισμού», αλλά δεν αποδεικνύει ότι τα αυταρχικά συστήματα σαπίζουν από μέσα. Η Κίναμπορεί να διαχειριστεί τα γεγονότα. Εκείνο που δεν μπορεί να ανεχτεί είναι τους ιούς.
Πετρέλαιο, Πραγματισμός και τα Στενά του Ορμούζ Φυσικά, η Κίνα έχει τεράστια υλικά κίνητρα. Είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού πετρελαίου παγκοσμίως. Ένα τεράστιο ποσοστό της ενέργειας που κινεί την κινεζική μηχανή περνάει από τα Στενά του Ορμούζ, μια ανάσα από τις ιρανικές ακτές. Κάθε φορά που απειλείται αυτή η αρτηρία, το Πεκίνο βλέπει τον εφιάλτη του πληθωρισμού να ζωντανεύει.
Όμως, οι σχέσεις της Κίνας με χώρες όπως το Ιράν ή η Ρωσία δεν είναι στρατιωτικές συμμαχίες τύπου ΝΑΤΟ. Είναι αυστηρά στρατηγικές και, κυρίως, συναλλακτικές εταιρικές σχέσεις. Η Κίνα προσφέρει διπλωματική κάλυψη, αγοράζει πετρέλαιο σε τιμή ευκαιρίας παρακάμπτοντας τις κυρώσεις, και πουλάει τεχνολογία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα στείλει στρατεύματα ή θα ρισκάρει μια ευθεία ρήξη με την Ουάσιγκτον για να σώσει τους Αγιατολάχ. Το δόγμα του Πεκίνου είναι ξεκάθαρο: Επιρροή χωρίς ευθύνη. Μόχλευση χωρίς εμπλοκή.
Το Ιράν χρειάζεται την Κίνα πολύ περισσότερο από ό,τι η Κίνα το Ιράν. Το Πεκίνο μπορεί να στραφεί στη Σαουδική Αραβία, στο Ιράκ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η ασυμμετρία αυτή επιτρέπει στην Κίνα να είναι απολύτως ψυχρή. Δεν την ενδιαφέρει ποιος κάθεται στην εξουσία στην Τεχεράνη, αρκεί το πετρέλαιο να ρέει απρόσκοπτα και φθηνά.
Η αμερικανική παγίδα και το στρατηγικό κενό Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον σημείο της αμερικανικής ανάλυσης, το οποίο πρέπει να κατανοήσουμε βαθιά. Πολλοί λένε ότι ένα αποδυναμωμένο Ιράν σημαίνει μια αποδυναμωμένη Κίνα. Η πραγματικότητα μπορεί να είναι ακριβώς η αντίστροφη.
Οι στρατιωτικοί πόροι, η προσοχή του Λευκού Οίκου και το διπλωματικό κεφάλαιο των ΗΠΑ δεν είναι ανεξάντλητα. Όσο η Ουάσιγκτον απορροφάται επιχειρησιακά στη Μέση Ανατολή, στέλνοντας αεροπλανοφόρα και δαπανώντας δισεκατομμύρια, τόσο δημιουργεί ένα στρατηγικό κενό αλλού. Και το «αλλού» είναι ο Ινδο- Ειρηνικός. Η Ταϊβάν. Η Θάλασσα της Νότιας Κίνας.
Αν οι ΗΠΑ εγκλωβιστούν στον βάλτο της Μέσης Ανατολής, η Κίνα κερδίζει ανεκτίμητο χώρο και χρόνο για να προωθήσει την ατζέντα της στη δική της γειτονιά, ενώ παράλληλα πουλάει το αφήγημα στον Παγκόσμιο Νότο ότι η Αμερική είναι η μόνιμη πηγή της παγκόσμιας αστάθειας.
Επιπλέον, υπάρχει μια παράμετρος που σπάνια συζητείται: Τα πυρηνικά. Η Κίνα, σιωπηλά, δεν θέλει ένα πυρηνικό Ιράν. Όχι επειδή συμφωνεί ιδεολογικά με τις ΗΠΑ, αλλά γιατί μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλούσε ένα ντόμινο. Αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα —που ήδη νιώθουν την απειλή του Πεκίνου – θα σπεύσουν να αποκτήσουν το δικό τους οπλοστάσιο. Και μια πυρηνικοποιημένη Ασία είναι ο απόλυτος στρατηγικός εφιάλτης για την Κίνα. Επομένως, ένα ισραηλινό ή αμερικανικό χτύπημα που θα καθυστερούσε το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, ίσως να προκαλούσε κρυφά χαμόγελα ανακούφισης στο Πεκίνο.
Τα τρία σενάρια της επόμενης μέρας Διαβάζοντας τις αναλύσεις από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, προκύπτουν τρία ξεκάθαρα σενάρια για το πώς θα παίξει η Κίνα τα χαρτιά της:
Ο Αμερικανικός Εγκλωβισμός: Οι ΗΠΑ βυθίζονται βαθύτερα στη σύγκρουση. Αυτό είναι το ιδανικό σενάριο για την Κίνα. Το Πεκίνο δεν αγαπά το χάος, αλλά λατρεύει το να βλέπει την Αμερική να πληρώνει τον λογαριασμό για να το διαχειριστεί.
Η Ταχεία Σταθεροποίηση: Το Ιράν υφίσταται αλλαγές, αλλά η κατάσταση εξομαλύνεται γρήγορα. Η Κίνα θα είναι η πρώτη που θα εμφανιστεί την επόμενη μέρα με βαλίτσες γεμάτες μετρητά, έτοιμη να αγοράσει φθηνό πετρέλαιο και να επενδύσει στην ανοικοδόμηση, ανεξαρτήτως του ποιος κυβερνά.
Ο Περιφερειακός Κατακερματισμός (Το κακό σενάριο): Αν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν, οι υποδομές του Κόλπουκαταστραφούν και η τιμή του πετρελαίου εκτοξευτεί, τότε η κινεζική οικονομία δέχεται καίριο χτύπημα. Αυτή είναι η απόλυτη κόκκινη γραμμή, καθώς απειλεί ευθέως την εσωτερική σταθερότητα της Κίνας.
Το πραγματικό ερώτημα Η Κίνα αυτή τη στιγμή κάνει ακριβώς ό,τι χρειάζεται. Εκκενώνει τους πολίτες της, βγάζει ανακοινώσεις γεμάτες διπλωματικά κλισέ περί «αυτοσυγκράτησης» και μαζεύει πόντους στη διεθνή σκηνή. Δεν αντιδρά όμως σαν μια δύναμη που έχει στριμωχτεί στα σχοινιά. Αντιδρά σαν ένας ψυχρός παίκτης που ξέρει ότι το πραγματικό παιχνίδι δεν παίζεται στην Τεχεράνη, αλλά στην Ουάσιγκτον.
Το ερώτημα που πρέπει να μας απασχολεί δεν είναι αν το Ιράν θα βγει πιο αδύναμο από αυτή την κρίση. Το ερώτημα είναι αν αυτή η κρίση θα ρουφήξει τόσο πολύ τη Δύση, ώστε να παραδώσει τα κλειδιά της παγκόσμιας ηγεμονίας στο Πεκίνο, χωρίς να πέσει ούτε ένας κινεζικόςπυροβολισμός.