Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια μακρά, και συχνά αμφιλεγόμενη, ιστορία παρεμβάσεων σε ξένα κράτη. Άλλοτε οι επιχειρήσεις αυτές καταλήγουν σε απόλυτο χάος, όπως είδαμε στο Ιράν ή στο Αφγανιστάν, και άλλοτε σε οικονομικά θαύματα, με το παράδειγμα της Ιαπωνίας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο να παραμένει το σημείο αναφοράς. Σήμερα, η προσοχή του πλανήτη είναι στραμμένη στη Βενεζουέλα. Μετά την πτώση και σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η χώρα μπορεί να αλλάξει σελίδα, αλλά αν η αλλαγή αυτή θα έχει στέρεες βάσεις.
σχετικά άρθρα
Θεωρητικά, η Βενεζουέλα διαθέτει όλα τα απαραίτητα συστατικά για μια επιτυχημένη μετάβαση. Δεν χρειάζεται να «ανακαλύψει τον τροχό»· αρκεί η επιστροφή στο θεσμικό πλαίσιο που υπήρχε προ Τσαβισμού. Ωστόσο, η παραμονή της Ντέλσι Ροντρίγκες στην εξουσία, υπό την ανοχή του Τραμπ, γεννά εύλογα ερωτήματα. Η οικονομία της χώρας φαίνεται να «πατάει γκάζι», αλλά η επιτυχία δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το πετρέλαιο.
Ανάπτυξη 12%: Πραγματικότητα ή «ριμπάουντ»;
Μετά από 19 συνεχή τρίμηνα μέτριας ανάπτυξης, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για μια επέκταση του ΑΕΠ κοντά στο 12% για το τρέχον έτος. Πρόκειται για νούμερα που θα ζήλευε ακόμα και η Κίνα των καλών εποχών. Είναι όμως αυτό ένα πραγματικό οικονομικό μπαμ; Οι αναλυτές είναι προσεκτικοί. Αν όλα ήταν ρόδινα, δεν θα βλέπαμε μαζικές διαδηλώσεις για αυξήσεις μισθών πριν από λίγες ημέρες.
Στην πραγματικότητα, αυτό που βιώνει η Βενεζουέλα είναι περισσότερο ένα «τεχνικό ριμπάουντ» παρά μια δομική αλλαγή. Η οικονομία ήταν τόσο κατεστραμμένη που ακόμα και η επιστροφή στη βασική λειτουργικότητα καταγράφεται ως θριαμβευτική άνοδος. Παρόλα αυτά, υπάρχουν σημάδια που δεν μπορείς να αγνοήσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επιστροφή των διεθνών αεροπορικών εταιρειών. Από τις 360 πτήσεις εβδομαδιαίως των αρχών του 2000, είχαμε πέσει στις 90. Τώρα, κολοσσοί όπως η American Airlines και η Air Europa επιστρέφουν, επενδύοντας σε logistics και υποδομές, κάτι που δείχνει μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη.
Η «ανάσταση» των ομολόγων και το φάντασμα του πληθωρισμού
Η αγορά συχνά προηγείται των εξελίξεων. Όταν ο Μαδούρο οδηγήθηκε σε ομοσπονδιακή φυλακή, η πιθανότητα να αποπληρωθούν τα κρατικά ομόλογα εκτινάχθηκε. Ομόλογα εταιρειών όπως η Elecar είδαν την αξία τους να αυξάνεται κατά 98%. Υπάρχει ελπίδα για το μέλλον, αλλά το παρόν παραμένει εξαιρετικά περίπλοκο.
Ο πληθωρισμός της τάξης του 600% «ροκανίζει» τις εξαγγελίες για αναγέννηση. Το μπολίβαρ χάνει την αξία του και οκτώ στους δέκα Βενεζουελάνους δηλώνουν ότι δεν έχουν δει καμία βελτίωση στην καθημερινότητά τους. Χωρίς επαρκείς εξαγωγές πετρελαίου τον περασμένο Ιανουάριο, η χώρα δεν είχε δολάρια για να υπερασπιστεί το νόμισμά της. Το αισιόδοξο σενάριο θέλει τον πληθωρισμό να πέφτει στο 150% μέχρι το τέλος του 2026. Εξακολουθεί να είναι εξωφρενικό νούμερο, αλλά είναι μια αρχή.
Το πετρέλαιο ως σανίδα σωτηρίας και ο ρόλος του Ιράν
Ο πόλεμος στο Ιράν και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ λειτούργησαν ως απρόσμενο δώρο για το Καράκας. Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας έγινε ξαφνικά πολύτιμο για τη Δύση. Τα έσοδα για το 2026 αναμένεται να ξεπεράσουν τα 22 δισεκατομμύρια δολάρια, επίπεδα που είχαμε να δούμε από το 2018. Η Ντέλσι Ροντρίγκες έσπευσε να αλλάξει τον νόμο περί υδρογονανθράκων, δίνοντας περισσότερο χώρο στον ιδιωτικό τομέα.
Ως αντάλλαγμα, ο «Θείος Σαμ» ήρε πολλές από τις κυρώσεις. Η ισπανική Repsol ήδη σχεδιάζει να τριπλασιάσει την παραγωγή της στη χώρα. Όμως, ας μην γελιόμαστε: οι υποδομές είναι σε άθλια κατάσταση. Στο Μαρακάιμπο, μόνο ένα στα τέσσερα πηγάδια λειτουργεί, και αυτά με τεχνολογία περασμένων δεκαετιών. Η Βενεζουέλα χρειάζεται εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια και τουλάχιστον μια δεκαετία για να φτάσει ξανά τα 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Από τη μαύρη αγορά στις διεθνείς τιμές
Μέχρι πρότινος, η κρατική PDVSA αναγκαζόταν να πουλάει το πετρέλαιο με τεράστια έκπτωση στη μαύρη αγορά, κυρίως στην Κίνα, για να παρακάμψει τις κυρώσεις. Τώρα που οι κυρώσεις χαλαρώνουν, η Βενεζουέλα μπορεί να πουλάει σε διεθνείς τιμές. Χώρες όπως η Ινδία, που είχαν σταματήσει τις εισαγωγές, επιστρέφουν δυναμικά, αγοράζοντας 12 εκατομμύρια βαρέλια τον μήνα.
Αυτό το εισροή «φρέσκου» δολαρίου είναι απαραίτητη για τη μακροοικονομική σταθερότητα. Όμως, υπάρχει μια παγίδα: η υπερβολική εξάρτηση από το πετρέλαιο. Ο πρωτογενής τομέας δίνει μια γρήγορη δόση «αδρεναλίνης», αλλά μια σύγχρονη χώρα δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στις τρύπες στο έδαφος. Η μεταποίηση και οι υπηρεσίες έχουν συρρικνωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Μεταλλεία, συμμορίες και η πρόκληση των μεταρρυθμίσεων
Η κυβέρνηση επιχειρεί να ανοίξει και τον τομέα των εξορύξεων (χρυσός, κολτάνιο, βωξίτης), προσφέροντας νομικές εγγυήσεις στους επενδυτές. Εδώ όμως το πρόβλημα είναι διπλό. Πρώτον, πολλά ορυχεία ελέγχονται από εγκληματικές συμμορίες ή παραστρατιωτικές ομάδες. Δεύτερον, ο κλάδος των ορυκτών αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% του ΑΕΠ. Ακόμα κι αν διπλασιαζόταν η παραγωγή αύριο, ο αντίκτυπος θα ήταν μηδαμινός μπροστά στο μέγεθος της οικονομίας.
Το κλειδί παραμένει η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε σκληρό νόμισμα. Το νέο σύστημα δημοπρασιών δολαρίων, που εφαρμόζεται με τη συνεργασία των ΗΠΑ, παρουσιάζει σοβαρές δυσλειτουργίες. Με τρεις διαφορετικές ισοτιμίες να κυκλοφορούν στην αγορά, οι εταιρείες διστάζουν να επενδύσουν, περιμένοντας να βρουν «φθηνό» δολάριο. Η Κεντρική Τράπεζα απορρίπτει το 80% των αιτημάτων, δημιουργώντας μια ασφυκτική κατάσταση στην αγορά.
Το ανθρώπινο κεφάλαιο και η πληγή της διασποράς
Ίσως ο μεγαλύτερος πλούτος της Βενεζουέλας να μην είναι το πετρέλαιο, αλλά οι άνθρωποί της. Τα τελευταία χρόνια, 8 εκατομμύρια πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα. Πρόκειται για μια πρωτοφανή απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου. Οι καλύτεροι μηχανικοί και επιστήμονες εργάζονται πλέον στον Καναδά ή τις ΗΠΑ.
Αν μόλις το 10% της διασποράς επέστρεφε, φέρνοντας μαζί του οικονομίες και τεχνογνωσία, η Βενεζουέλα θα άλλαζε πρόσωπο μέσα σε μια νύχτα. Όμως, γιατί ένας μηχανικός που βγάζει 10.000 δολάρια στον Καναδά να επιστρέψει για 500 δολάρια στη Βενεζουέλα, ειδικά όταν το πολιτικό σκηνικό παραμένει θολό; Η επιστροφή των προσφύγων δεν είναι μόνο ζήτημα χρημάτων, είναι ζήτημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης.
Συμπέρασμα: Ένα μέλλον με επιφυλάξεις
Η Βενεζουέλα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η άρση των κυρώσεων και η ανάγκη της Δύσης για ενέργεια της δίνουν μια ιστορική ευκαιρία. Η σταθεροποίηση της οικονομίας είναι το πρώτο και δυσκολότερο βήμα. Αν η χώρα καταφέρει να χαλιναγωγήσει τον πληθωρισμό και να αξιοποιήσει σωστά τα έσοδα από το πετρέλαιο, τότε το 12% της ανάπτυξης μπορεί να μην είναι απλώς ένας αριθμός, αλλά η αρχή μιας νέας εποχής. Το στοίχημα είναι μεγάλο και οι παίκτες πολλοί. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Βενεζουέλα δεν μπορεί πλέον να περιμένει.
