Η 11η Μαΐου ξημέρωσε με μια είδηση που τάραξε τα λιμνάζοντα ύδατα της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Η πρόταση του Βλαντιμίρ Πούτιν να αναλάβει ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας, Γκέρχαρντ Σρέντερ, ρόλο διαπραγματευτή μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας, δεν ήταν απλώς μια φωτοβολίδα εντυπώσεων. Ήταν μια κίνηση που προκάλεσε δύο διαμετρικά αντίθετες αντιδράσεις, αποκαλύπτοντας το βαθύ χάσμα στο εσωτερικό της Δύσης. Από τη μία, μια Γερμανία που φαίνεται να αναζητά ρεαλιστικές διεξόδους και από την άλλη, μια Ευρωπαϊκή Ένωση που παραμένει εγκλωβισμένη στη δική της ρητορική.
σχετικά άρθρα
Η απρόσμενη στροφή του Βερολίνου
Η πρώτη αντίδραση ήρθε από τη Γερμανία και, ομολογουμένως, δεν ήταν αυτή που οι περισσότεροι θα περίμεναν. Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) φαίνεται να εξετάζει σοβαρά την ιδέα του Σρέντερ. Ο εκπρόσωπος εξωτερικής πολιτικής του κόμματος, Άντι Αχμέτοβιτς, υπήρξε σαφής: δεν μπορούμε να αφήσουμε τις ΗΠΑ και τη Ρωσία να αποφασίζουν μόνες τους για το μέλλον της Ουκρανίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Το μήνυμα είναι προφανές: η Ευρώπη χρειάζεται μια θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αν ο όρος για αυτή τη θέση είναι η συμμετοχή του Σρέντερ, το Βερολίνο δείχνει διατεθειμένο να μην την απορρίψει κατηγορηματικά. Αυτή η στάση αποτελεί μια σημαντική μεταστροφή στην τροχιά της γερμανικής πολιτικής των τελευταίων ετών. Ο Αχμέτοβιτς ουσιαστικά προλαμβάνει τις αντιδράσεις από τις Βρυξέλλες, τονίζοντας ότι η παρουσία της Ευρώπης στις εξελίξεις είναι πιο κρίσιμη από τα πρόσωπα που θα τη διασφαλίσουν.
Ο Σρέντερ και η γερμανική βιομηχανία
Γιατί όμως ο Γκέρχαρντ Σρέντερ παραμένει κεντρικό πρόσωπο; Η απάντηση κρύβεται στην οικονομική ιστορία. Υπό την καγκελαρία του, η Γερμανία βίωσε τα καλύτερα χρόνια της ως βιομηχανική υπερδύναμη. Ο Σρέντερ είχε κατανοήσει τη συμβιωτική σχέση μεταξύ της ρωσικής ενέργειας και της γερμανικής τεχνολογίας. Ήταν μια σχέση συναλλακτική, κυνική ίσως, αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική για την ευμάρεια της Ευρώπης.
Σήμερα, η κατάσταση παραμένει η ίδια στη βάση της: η Γερμανία χρειάζεται ενέργεια για να επιβιώσει βιομηχανικά. Η διαφορά είναι ότι η Ρωσία πλέον μπορεί να βρει τεχνολογία και από αλλού, όπως η Κίνα. Η ενέργεια όμως είναι ένα «ακίνητο αντικείμενο»· ή το έχεις ή δεν το έχεις. Παρά τις επικρίσεις για τις σχέσεις του με το Κρεμλίνο, φαίνεται πως στο Βερολίνο αντιλαμβάνονται ότι ο Σρέντερ διαθέτει το κανάλι επικοινωνίας που όλοι οι άλλοι έχουν κλείσει.
Ο φόβος του «παραγκωνισμού» από Τραμπ και Πούτιν
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Ραλφ Στέγκνερ, έμπειρος διπλωμάτης του SPD, ο οποίος προειδοποιεί για έναν ορατό κίνδυνο: αν η Ευρώπη δεν βρει έναν λογικό διαπραγματευτή, ρισκάρει να δει τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βλαντιμίρ Πούτιν να κλείνουν μια συμφωνία μόνοι τους. Μια τέτοια εξέλιξη θα άφηνε την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ουκρανία στο περιθώριο, θεατές των εξελίξεων που θα καθορίσουν τη μοίρα τους.
Η πρόταση για ένα «δίδυμο» διαπραγματευτών, που θα περιλαμβάνει και τον πρόεδρο Σταϊνμάιερ μαζί με τον Σρέντερ, δείχνει ότι η Γερμανία αναζητά μια φόρμουλα που θα είναι πιο εύπεπτη για τις Βρυξέλλες. Ο Σταϊνμάιερ θα μπορούσε να προσφέρει το απαραίτητο θεσμικό κύρος, ενώ ο Σρέντερ θα κρατούσε το «κλειδί» των προσωπικών επαφών με το Κρεμλίνο.
Η κάθετη άρνηση των Βρυξελλών
Στον αντίποδα, η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της Κάγια Κάλας ήταν η αναμενόμενη: απόλυτη άρνηση. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας χαρακτήρισε τον Σρέντερ ως «λόμπι στα των ρωσικών εταιρειών», ισχυριζόμενη ότι η συμμετοχή του θα σήμαινε πως ο Πούτιν θα καθόταν και στις δύο πλευρές του τραπεζιού. Αυτή η στάση, όμως, αναδεικνύει την αδυναμία της ΕΕ να βρει έναν δικό της κατάλληλο εκπρόσωπο.
Εδώ και τέσσερα χρόνια, η Ευρώπη συζητά εσωτερικά για το τι θέλει να συζητήσει με τη Ρωσία. Δεν υπάρχει ατζέντα, δεν υπάρχει σχέδιο, δεν υπάρχει διαπραγματευτής. Η Κάλας επιμένει στην ανάγκη μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας, αλλά όσο η ΕΕ παραμένει ένας συνασπισμός που απλώς αντιδρά στη Ρωσία χωρίς να προτείνει βιώσιμες λύσεις, ο χρόνος κυλά εις βάρος της.
Ο ρόλος του Ζελένσκι και οι «πιέσεις»
Από την πλευρά του, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι προσπαθεί να καρπωθεί επικοινωνιακά τη συζήτηση περί διαπραγματεύσεων, δηλώνοντας ότι η Ουκρανία «έσπρωξε» τον Πούτιν προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο Ρώσος πρόεδρος δηλώνει έτοιμος για συζητήσεις εδώ και χρόνια. Αυτό που άλλαξε δεν είναι η δική του στάση, αλλά η αυξανόμενη προθυμία ορισμένων ευρωπαϊκών κύκλων να τον ακούσουν.
Την ίδια στιγμή, ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο, μετά την επίσκεψή του στη Μόσχα, έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: αν ο Ζελένσκι θέλει πραγματικά συνάντηση με τον Πούτιν, δεν χρειάζεται να το δηλώνει στα μέσα ενημέρωσης· αρκεί να σηκώσει το τηλέφωνο. Η διπλωματία των δημόσιων σχέσεων φαίνεται να εξαντλεί τα όριά της μπροστά στην ωμή πραγματικότητα του μετώπου.
Οι «γκρίζες ζώνες» της μεταπολεμικής περιόδου
Κλείνοντας, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την προειδοποίηση της Frontex για τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία. Η λαθρεμπορία όπλων από την Ουκρανία προς την ΕΕ σε μεγάλη κλίμακα αποτελεί μια υπαρκτή απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Σε μια χώρα που μαστίζεται από τη διαφθορά και τον πόλεμο, η διαχείριση του τεράστιου οπλισμού που έχει εισρεύσει θα είναι μια πρόκληση που ίσως αποδειχθεί εξίσου δύσκολη με την ίδια την ειρήνη.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η επιλογή ανάμεσα στην ιδεολογική ακαμψία και τον πολιτικό ρεαλισμό θα καθορίσει όχι μόνο το τέλος αυτού του πολέμου, αλλά και τη θέση της γηραιάς ηπείρου στον νέο κόσμο που γεννιέται.
