Όλοι το νιώθουμε. Στο σούπερ μάρκετ, στο βενζινάδικο, στον λογαριασμό του ρεύματος. Υπάρχει αυτή η διάχυτη αίσθηση ότι κάτι έχει «σπάσει» ανεπανόρθωτα. Πολλοί σπεύδουν να κατηγορήσουν την εκάστοτε κυβέρνηση, τις κεντρικές τράπεζες ή έναν συγκυριακό πόλεμο. Όμως η αλήθεια είναι πολύ πιο βαθιά και, δυστυχώς, πιο μόνιμη. Ζούμε το τέλος μιας εποχής που ξεκίνησε πριν από μισό αιώνα και βασίστηκε σε μια μοναδική παραδοχή: ότι η φθηνή ενέργεια θα είναι πάντα διαθέσιμη, θα μπορεί να μεταφέρεται παντού και θα τροφοδοτεί τα πάντα με χαμηλό κόστος. Αυτή η παραδοχή πέθανε.
σχετικά άρθρα
Οι τρεις πυλώνες που κατέρρευσαν ταυτόχρονα
Ο «φθηνός κόσμος» που γνωρίσαμε χτίστηκε πάνω σε τρία υποστυλώματα. Το πρώτο ήταν η φθηνή ενέργεια του Κόλπου. Τα κοιτάσματα της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων παρείχαν πετρέλαιο με το χαμηλότερο κόστος εξόρυξης στον πλανήτη. Όταν η ενέργεια είναι φθηνή, η παραγωγή είναι φθηνή, τα προϊόντα είναι προσιτά και το βιοτικό επίπεδο ανεβαίνει, ακόμη κι αν οι μισθοί μένουν στάσιμοι. Αυτό ήταν το «μαγικό κόλπο» των τελευταίων 50 ετών.
Ο δεύτερος πυλώνας ήταν το πετροδολάριο. Από το 1974, η συμφωνία ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας επέβαλε την τιμολόγηση του πετρελαίου αποκλειστικά σε δολάρια. Αυτό δημιούργησε μια παγκόσμια ανάγκη για το αμερικανικό νόμισμα, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να δανείζονται και να χρηματοδοτούν το έλλειμμά τους, διατηρώντας το δυτικό lifestyle. Ο τρίτος πυλώνας ήταν η αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα, η οποία εγγυόταν ότι οι θαλάσσιες οδοί θα παρέμεναν ανοιχτές. Σήμερα, και οι τρεις αυτοί πυλώνες δέχονται ταυτόχρονη επίθεση.
Η Ασία «στεγνώνει» και η Ελλάδα παρακολουθεί
Αν νομίζετε ότι η κρίση είναι μακριά, κοιτάξτε τη Νοτιοανατολική Ασία. Στην Μπανγκόκ και στο Βιετνάμ, οι άνθρωποι δεν βρίσκουν ακριβά καύσιμα· δεν βρίσκουν καθόλου καύσιμα. Τα εργοστάσια που παράγουν τα ρούχα και τα ηλεκτρονικά που καταναλώνουμε στην Ελλάδα και την Ευρώπη υπολειτουργούν. Αυτό που ξεκινά ως έλλειψη ντίζελ στη Σαϊγκόν, καταλήγει ως άδειο ράφι ή διπλάσια τιμή σε ένα ελληνικό κατάστημα τεχνολογίας μετά από μερικούς μήνες.
Στην Ελλάδα, μια χώρα με έντονα εισαγωγικό χαρακτήρα και μεγάλη εξάρτηση από τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, η δομική αυτή αλλαγή μεταφράζεται σε έναν μόνιμο πληθωρισμό. Δεν είναι πια το «κύμα» που θα περάσει, αλλά μια νέα βάση τιμών. Η ελληνική αγορά, λόγω μεγέθους, είναι πάντα η πρώτη που δέχεται τους κραδασμούς από την Ασία και η τελευταία που ανακάμπτει.
Το κινεζικό αδιέξοδο και ο μύθος της τεχνητής νοημοσύνης
Η Κίνα, ο παγκόσμιος κατασκευαστής, βρίσκεται σε τραγική θέση. Εισάγει το 40% της ενέργειάς της από τον Κόλπο. Το μοντέλο της –φθηνή ενέργεια μέσα, φθηνά προϊόντα έξω– έχει καταστραφεί. Η προσπάθειά της να μεταβεί σε μια οικονομία τεχνητής νοημοσύνης σκοντάφτει στην ίδια την πραγματικότητα: η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Είναι οξύμωρο, αλλά η Κίνα προσπαθεί να λύσει το πρόβλημά της με μια τεχνολογία που καταναλώνει τον ίδιο πόρο που της λείπει. Για τον Έλληνα επενδυτή ή τον αποταμιευτή, αυτό σημαίνει ότι οι μετοχές και τα αμοιβαία κεφάλαια που βασίζονται στην κινεζική παραγωγή εισέρχονται σε μια ζώνη υψηλού κινδύνου.
Η αποβιομηχάνιση της Ευρώπης και η γερμανική πτώση
Η περίπτωση της Γερμανίας είναι ίσως η πιο διδακτική για εμάς τους Ευρωπαίους. Η γερμανική μηχανή βασίστηκε στο φθηνό ρωσικό αέριο. Μετά την καταστροφή των αγωγών Nord Stream, η Γερμανία ανακάλυψε ότι δεν υπάρχει εύκολο υποκατάστατο. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τις ΗΠΑ είναι πολύ ακριβότερο.
Βλέπουμε ήδη κολοσσούς όπως η BASF να μεταφέρουν την παραγωγή τους εκτός Ευρώπης. Όταν η Γερμανία φταρνίζεται, η Ευρώπη παθαίνει πνευμονία. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει λιγότερα κονδύλια από την Ε.Ε., μικρότερη ζήτηση για τις εξαγωγές μας και μια Ευρώπη που σταδιακά χάνει τη δύναμη να χρηματοδοτεί το κοινωνικό της κράτος.
Το «αντικατοπτρισμός» του Κόλπου εξατμίζεται
Ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη της ανάλυσης είναι οι χώρες του Κόλπου. Σαουδική Αραβία, Εμιράτα και Κατάρ έχτισαν λαμπερές πόλεις στην έρημο, βασισμένες στην ασφάλεια και το πετρέλαιο. Όμως, η ασφάλεια είναι θέμα αντίληψης. Μερικές επιθέσεις σε υποδομές αρκούν για να αρχίσουν οι επενδυτές να ψάχνουν την έξοδο προς το Μαϊάμι ή τη Σιγκαπούρη. Αν ο Κόλπος πάψει να θεωρείται «ασφαλές καταφύγιο», η ανακύκλωση των δολαρίων σταματά, και μαζί της κλυδωνίζεται ολόκληρο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό οικοδόμημα.
Τι σημαίνει αυτό για τη δική μας ζωή;
Πρέπει να το καταλάβουμε καλά: ο πληθωρισμός που βιώνουμε δεν είναι κυκλικός, είναι δομικός. Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να «τυπώσουν» πετρέλαιο ούτε να μειώσουν τις τιμές στα τρόφιμα αυξάνοντας απλώς τα επιτόκια. Αν εργάζεστε στη μεταποίηση, στον κλάδο των logistics ή στη γεωργία, το κόστος λειτουργίας έχει αλλάξει μόνιμα.
Η Ελλάδα, αν και μικρή, έχει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα αν το αξιοποιήσει: τη δυνατότητα για μια σχετική αυτάρκεια σε τρόφιμα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε έναν κόσμο όπου οι νικητές θα είναι όσοι έχουν δικούς τους πόρους, η χώρα μας πρέπει να σταματήσει να ονειρεύεται την επιστροφή στο 2019 και να αρχίσει να θωρακίζει την παραγωγή της.
Η νέα κανονικότητα δεν έχει επιστροφή
Ο κόσμος στον οποίο μεγαλώσαμε –φθηνό φαγητό, φθηνά ταξίδια, φθηνά γκάτζετ– δεν πρόκειται να επιστρέψει. Δεν φταίει ένας πόλεμος ή μια πολιτική απόφαση· φταίει ότι οι συνθήκες που τον δημιούργησαν εξέλειπαν. Το ερώτημα δεν είναι πότε θα πέσουν οι τιμές, αλλά πώς θα προσαρμοστούμε σε ένα περιβάλλον όπου η ενέργεια είναι ο νέος χρυσός.
Όσοι το κατανοήσουν τώρα, είτε ως κράτη είτε ως νοικοκυριά, θα επιβιώσουν. Οι υπόλοιποι θα περιμένουν μια «κανονικότητα» που έχει ήδη γίνει ιστορία.
