Tο γεωπολιτικό σοκ των 40 ημερών: Πώς τα Στενά του Ορμούζ αποκαθήλωσαν την Αμερικανική ηγεμονία
Η μεγαλύτερη στρατηγική ήττα των ΗΠΑ από την εποχή του Βιετνάμ, η ανάδειξη της Τεχεράνης σε πυρηνικό ηγεμόνα και οι λάθος υπολογισμοί που αναδιατάσσουν τον παγκόσμιο χάρτη της ενέργειας και της ισχύος
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι τεκτονικές πλάκες της παγκόσμιας γεωπολιτικής δεν μετατοπίζονται απλώς, αλλά συγκρούονται βίαια, δημιουργώντας νέα δεδομένα σε ελάχιστο χρόνο. Μέσα σε μόλις 40 ημέρες, η υφήλιος παρακολούθησε μια σύγκρουση που κατέληξε σε μια εύθραυστη εκεχειρία δύο εβδομάδων –με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν– και η οποία άφησε πίσω της έναν ριζικά αλλαγμένο κόσμο. Από την οπτική γωνία της Ευρώπης και της Ελλάδας, παρατηρώντας τις εξελίξεις από την περιφέρεια αυτού του νέου επίκεντρου κρίσης, γίνεται σαφές ότι αυτό που συνέβη δεν είναι μια απλή κατάπαυση του πυρός. Είναι μια δομική αλλαγή της παγκόσμιας ισορροπίας δυνάμεων.
σχετικά άρθρα
Όπως επισημαίνουν κορυφαίοι Αμερικανοί αναλυτές, με τον Καθηγητή Robert Pape του Πανεπιστημίου του Σικάγο να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, οι Ηνωμένες Πολιτείες μόλις υπέστησαν τη μεγαλύτερη στρατηγική τους ήττα από τον πόλεμο του Βιετνάμ. Σε λιγότερο από ενάμιση μήνα, το Ιράν αναδύθηκε ως ένας νέος, τέταρτος πόλος παγκόσμιας ισχύος. Αυτή δεν είναι μια αυθαίρετη εκτίμηση, αλλά μια σκληρή πραγματικότητα που αποτυπώνεται στο ειρηνευτικό σχέδιο 10 σημείων το οποίο η Ουάσιγκτον βρέθηκε αναγκασμένη να αποδεχθεί ως βάση διαπραγμάτευσης – ένα σχέδιο που γέρνει συντριπτικά υπέρ της Τεχεράνης.
Η Ψευδαίσθηση της Στατικής Ισχύος και η Κυριαρχία της Γεωγραφίας
Ο δυτικός κόσμος έχει συνηθίσει να μετρά την ισχύ με όρους ΑΕΠ, αριθμού αρμάτων μάχης και αεροπλανοφόρων. Η πρόσφατη σύγκρουση, ωστόσο, απέδειξε ότι αυτές οι μετρήσεις αποτελούν συχνά μια οφθαλμαπάτη. Το Ιράν μπορεί να απώλεσε σχεδόν το σύνολο της συμβατικής και ορατής ναυτικής του δύναμης, όμως η πραγματική ισχύς δεν πηγάζει από το μέγεθος, αλλά από τη δυνατότητα εκμετάλλευσης της ευπάθειας του αντιπάλου.
Σήμερα, η Τεχεράνη ελέγχει πρακτικά τα Στενά του Ορμούζ, την απόλυτη «αρτηρία» της παγκόσμιας οικονομίας, από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Η πρόβλεψη του σχεδίου των 10 σημείων για διόδια ύψους 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο που αναχωρεί από τα Στενά, δεν είναι απλώς μια οικονομική λεπτομέρεια. Είναι η επιβολή ενός «φόρου» που αποδεικνύει ποιος έχει το πάνω χέρι. Όπως ακριβώς οι πολίτες πληρώνουν φόρους επειδή το κράτος έχει την εξουσία να επιβάλει κυρώσεις, έτσι και αυτό το τέλος στα Στενά αποτελεί την πιο ωμή επίδειξη ιρανικής κυριαρχίας. Η γεωγραφία του Ιράν, τα ορεινά του εδάφη και η ασύμμετρη χρήση drones και ναρκών δημιούργησαν ένα πλέγμα κινδύνου που η αμερικανική υπεροπλία στάθηκε ανίκανη να εξουδετερώσει.
Ο Πυρηνικός Ηγεμόνας και η Κατάρρευση των Αμερικανικών Συμμαχιών
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της νέας πραγματικότητας είναι το πυρηνικό πλεονέκτημα. Η Τεχεράνη διατηρεί πλέον όλο το εμπλουτισμένο ουράνιό της, ικανό για την κατασκευή 10 έως 16 λειτουργικών πυρηνικών όπλων. Χωρίς καμία πρόβλεψη για επιτόπιες επιθεωρήσεις στο νέο σχέδιο συμφωνίας, οι Αμερικανοί αναλυτές εκτιμούν ότι η πρώτη πυρηνική δοκιμή απέχει ίσως μόνο έξι με δώδεκα μήνες. Η εποχή που η Δύση συζητούσε για καθυστερήσεις δεκαετιών, όπως συνέβαινε επί κυβέρνησης Ομπάμα, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Παράλληλα, η ρητορική και οι χειρισμοί της αμερικανικής ηγεσίας έχουν προκαλέσει ρήγματα που δύσκολα θα επουλωθούν. Οι απειλές για «αφανισμό» και τα μηνύματα που, στα μάτια πολλών, άγγιξαν τα όρια της γενοκτονικής πρόθεσης απέναντι σε έναν πληθυσμό 92 εκατομμυρίων, απομόνωσαν την Ουάσιγκτον. Οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, κυρίως στην Ευρώπη, κρατούν πλέον αποστάσεις ασφαλείας. Ποιος εταίρος θα εμπιστευτεί την ασφάλειά του σε μια δύναμη που αφενός δηλώνει απρόθυμη να προστατεύσει τα συμφέροντα τρίτων και αφετέρου με τη στάση της καθιστά τους συμμάχους της στόχους αντιποίνων;
Η Εσωτερική Αμερικανική Κρίση και ο Ρόλος του Ισραήλ
Οι επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης επιστρέφουν σαν μπούμερανγκ στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Οι αποκαλύψεις, όπως αυτές που είδαν το φως της δημοσιότητας στους New York Times, ρίχνουν σκιές στον τρόπο με τον οποίο αποφασίστηκε αυτή η σύγκρουση. Η φερόμενη διαβεβαίωση εκ μέρους της ισραηλινής πλευράς –και συγκεκριμένα του Μπενιαμίν Νετανιάχου– ότι η αλλαγή καθεστώτος ήταν εφικτή και ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν θα έκλειναν, αποδείχθηκε μια καταστροφική πλάνη. Αναλυτές της CIA και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχαν προειδοποιήσει για το μέγεθος του ρίσκου, όμως αγνοήθηκαν.
Αυτό το αφήγημα αναμένεται να προκαλέσει πολιτικό σεισμό στην Ουάσιγκτον. Η παραδοσιακά ακλόνητη υποστήριξη προς το Ισραήλ στους κόλπους του Κογκρέσου δοκιμάζεται σκληρά, καθώς η αμερικανική κοινή γνώμη συνδέει την εμπλοκή της χώρας με μια ιστορική διπλωματική και στρατηγική ταπείνωση. Η αποστασιοποίηση των Αμερικανών νομοθετών –ακόμα και εκείνων που παραδοσιακά επωφελούνταν από τις στενές σχέσεις με φιλοϊσραηλινά λόμπι– θεωρείται πλέον θέμα πολιτικής επιβίωσης ενόψει των επερχόμενων εκλογών.
Ο Νέος Χάρτης του Περσικού Κόλπου
Κοιτάζοντας τη Μέση Ανατολή σήμερα, το ερώτημα δεν είναι αν η επιρροή της Αμερικής θα μειωθεί, αλλά πόσο γρήγορα θα αναπληρωθεί το κενό από την Τεχεράνη. Το Ιράν αναδεικνύεται σε έναν πυρηνικό ηγεμόνα που ελέγχει έμμεσα τεράστιο μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών πόρων.
Τα κράτη του Κόλπου, τα οποία επί δεκαετίες στήριξαν την ασφάλειά τους στις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, βρίσκονται μπροστά σε ένα υπαρξιακό δίλημμα. Χωρίς την εγγύηση της αμερικανικής ασπίδας, η δυναμική της ευθυγράμμισης (bandwagoning) με τον νέο ισχυρό παίκτη της περιοχής έχει ήδη ξεκινήσει. Το Ιράκ και το Ομάν προσαρμόζονται ήδη στη νέα πραγματικότητα. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που διαθέτουν τους μεγαλύτερους πόρους, μπορεί να αντιστέκονται περισσότερο, όμως η πίεση για επιβίωση θα τις οδηγήσει αργά ή γρήγορα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με το Ιράν. Μια σταδιακή δομική αλλαγή, μια ιεραρχική υποταγή στον νέο περιφερειακό ηγεμόνα, είναι πλέον το πιο πιθανό σενάριο.
Η ιστορία θα γράψει ότι αυτό το φιάσκο δεν ήταν απλώς η απώλεια μιας μάχης, αλλά η στιγμή που μια υπερδύναμη επέτρεψε, μέσω υπεροψίας και εσφαλμένων υπολογισμών, τη δημιουργία ενός νέου, πανίσχυρου πόλου σε ένα από τα πιο νευραλγικά σημεία του πλανήτη. Και οι συνέπειες αυτού του ανασχηματισμού θα επηρεάσουν κάθε οικονομία, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας, για τις επόμενες δεκαετίες.
