Μέσα στη βιομηχανία μαρμάρου των 2 δισ. δολαρίων της Τουρκίας – Τα γιγάντια λατομεία και το πρόβλημα των αποβλήτων

Τεράστια κομμάτια πετρώματος βάρους έως και 600 τόνων αποκόπτονται από ολόκληρες πλαγιές, τεμαχίζονται με συρματόσχοινα επικαλυμμένα με βιομηχανικά διαμάντια και μεταφέρονται με βαριά μηχανήματα σε εργοστάσια επεξεργασίας. Είναι η πρώτη εικόνα μιας βιομηχανίας που έχει μετατρέψει την Τουρκία στον μεγαλύτερο εξαγωγέα μαρμάρου και τραβερτίνη στον κόσμο.

σχετικά άρθρα

Ο Νετανιάχου «δένει» τον Μητσοτάκη στον πόλεμό του με τον Ερντογάν: Το δηλητηριασμένο δώρο του ΟΗΕ

Η «Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου» δίνει έδρα στο ψευδοκράτος και αφήνει έξω τη Λευκωσία

Τα όπλα χωρίς όνομα: Το τουρκικό δίκτυο που οπλίζει εγκληματίες στην Ελλάδα

Σε ολόκληρη τη χώρα λειτουργούν σχεδόν 3.000 λατομεία φυσικής πέτρας, στα οποία βρίσκονται εκατοντάδες διαφορετικές ποικιλίες πετρωμάτων. Η βιομηχανία έχει φτάσει σε αξία περίπου 2 δισ. δολαρίων, απασχολώντας συνολικά περίπου 250.000 ανθρώπους, από εργάτες και χειριστές γερανών μέχρι γεωλόγους.

Πίσω όμως από τους τεράστιους όγκους παραγωγής βρίσκεται ένα εξίσου μεγάλο πρόβλημα: περίπου το 70% της πέτρας που εξορύσσεται καταλήγει σε απόβλητα, περιορίζοντας την παραγωγικότητα των λατομείων και δημιουργώντας σοβαρές περιβαλλοντικές πιέσεις.

Στην περιοχή του Ντενιζλί βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους όγκους τραβερτίνη, ενός πετρώματος που δημιουργείται συνήθως γύρω από θερμές πηγές. Εκεί, τα λατομεία της οικογένειας Αλίμογλου μπορούν να παράγουν έως και 35.000 τόνους τον μήνα.

Η διαδικασία αρχίζει με την προσεκτική εξέταση των κοιτασμάτων. Οι εργαζόμενοι αναζητούν τα σημεία όπου το πέτρωμα έχει τις λιγότερες φυσικές ρωγμές και θραύσεις, ώστε να μπορέσουν να αφαιρέσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερα και ποιοτικότερα κομμάτια.

Στη συνέχεια, ένα γεωτρύπανο δημιουργεί περάσματα μέσα στον βράχο. Από τις οπές περνά ένα ειδικό συρματόσχοινο με βιομηχανικά διαμάντια, το οποίο κόβει σταδιακά το πέτρωμα.

Όταν ένα μεγάλο τμήμα αποκοπεί από το βουνό, αρχίζει μία από τις πιο επικίνδυνες φάσεις: η ανατροπή του. Ένας εκσκαφέας σπρώχνει σταδιακά τον τεράστιο όγκο μέχρι να αποκολληθεί και να πέσει.

Ένα τέτοιο κομμάτι μπορεί να ζυγίζει 600 τόνους, περισσότερο από περίπου 300 αυτοκίνητα. Γι’ αυτό και η ασφάλεια αποτελεί κεντρικό μέρος της καθημερινής λειτουργίας, με αυστηρούς κανόνες για την κυκλοφορία οχημάτων, την προσέγγιση στα συρματόσχοινα και τη χρήση προστατευτικού εξοπλισμού.

Ο τεράστιος όγκος κόβεται στη συνέχεια, πάλι με διαμαντένιο σύρμα, σε μικρότερα μπλοκ 8 έως 25 τόνων. Αυτά μπορούν πλέον να μετακινηθούν από εκσκαφείς και φορτωτές.

Η λειτουργία τόσων βαρέων μηχανημάτων έχει μεγάλο κόστος και ένα από τα σημαντικότερα έξοδα είναι τα καύσιμα. Τα λατομεία βρίσκονται συχνά μακριά από κατοικημένες περιοχές, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να αγοράζουν ολόκληρα βυτιοφόρα καυσίμων και να διαθέτουν δικά τους σημεία ανεφοδιασμού μέσα στις εγκαταστάσεις.

Η γη στην οποία λειτουργούν τα συγκεκριμένα λατομεία ανήκει στο τουρκικό κράτος, το οποίο παραχωρεί στις επιχειρήσεις άδειες εξόρυξης διάρκειας 5 έως 10 ετών. Σε αντάλλαγμα εισπράττει δικαιώματα που αντιστοιχούν περίπου στο 5% των ετήσιων εσόδων από την εξόρυξη.

Πολλά από τα ακατέργαστα μπλοκ έχουν ήδη αγοραστεί από πελάτες χονδρικής πριν καν φύγουν από το λατομείο. Οι τιμές κυμαίνονται από περίπου 40 έως 600 δολάρια τον τόνο, ανάλογα με την ποιότητα.

Ένα μπλοκ 15 τόνων που πωλείται προς 100 δολάρια τον τόνο κοστίζει έτσι περίπου 1.500 δολάρια πριν καν υποστεί επεξεργασία.

Από το βουνό στις πλάκες μαρμάρου – Και το 70% που καταλήγει στα απόβλητα

Τα μπλοκ μεταφέρονται σε εγκατάσταση περίπου 490.000 τετραγωνικών ποδιών, όπου αρχίζει η μετατροπή τους στο τελικό προϊόν.

Εναέριοι γερανοί μετακινούν τους τεράστιους όγκους στο εργοστάσιο, ενώ ειδικά μηχανήματα τους κόβουν σε λεπτές πλάκες. Κατά τη διάρκεια της κοπής, συνεχείς ροές νερού κρατούν τις λεπίδες σε χαμηλή θερμοκρασία και βοηθούν ώστε οι τομές να παραμένουν καθαρές.

Όπου υπάρχουν μικρές ρωγμές ή τρύπες χρησιμοποιείται εποξική ρητίνη για την αποκατάστασή τους. Στη συνέχεια, οι πλάκες κόβονται σε μικρότερες διαστάσεις, λειαίνονται και γυαλίζονται, αποκαλύπτοντας τα χρώματα και τα φυσικά σχέδια της πέτρας.

Μόνο στη συγκεκριμένη μονάδα επεξεργάζονται περίπου 80 διαφορετικοί τύποι φυσικής πέτρας. Άλλοι είναι περισσότερο κατάλληλοι για δάπεδα, άλλοι για πάγκους και άλλοι για προσόψεις ή εσωτερικούς τοίχους.

Ακόμη και ορισμένα μικρά υπολείμματα αξιοποιούνται και μετατρέπονται σε ψηφιδωτά. Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο πρόβλημα της τουρκικής βιομηχανίας παραμένει η τεράστια ποσότητα άχρηστου υλικού που δημιουργείται κατά την εξόρυξη.

Πολλά πετρώματα σπάνε σε θραύσματα που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν εμπορικά. Με τις βροχές, η λάσπη που δημιουργείται μπορεί να εισχωρήσει στο έδαφος και να ρυπάνει τα υπόγεια ύδατα.

Η τουρκική νομοθεσία καθιστά τους ίδιους τους διαχειριστές των λατομείων υπεύθυνους για την ασφαλή διαχείριση των αποβλήτων τους.

Τα επίσημα στοιχεία που παρουσιάζονται δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος: το 2022 η Τουρκία παρήγαγε περίπου 26,3 εκατ. τόνους εξορυκτικών αποβλήτων. Περίπου το 76% κατέληξε σε χώρους απόθεσης ή σωρούς αποβλήτων, ενώ το 21% χρησιμοποιήθηκε για την πλήρωση παλαιών λατομείων.

Παρά τις δεκαετίες εξόρυξης, τα αποθέματα παραμένουν τεράστια. Οι εκτιμήσεις που παρουσιάζονται ανεβάζουν τα εναπομείναντα αποθέματα τραβερτίνη της Τουρκίας περίπου στα 2,8 δισ. κυβικά μέτρα.

Μέσα στα πετρώματα εντοπίζονται συχνά και απολιθώματα εκατομμυρίων ετών. Η οικογένεια Αλίμογλου έχει συγκεντρώσει μια ολόκληρη συλλογή από ευρήματα των λατομείων της, με στόχο τη δημιουργία ενός τοπικού μουσείου.

Ο γεωλογικός πλούτος της Τουρκίας έχει τις ρίζες του περίπου 100 εκατ. χρόνια πίσω, όταν μεγάλο μέρος της σημερινής χώρας βρισκόταν κάτω από τη θάλασσα. Κελύφη, κοράλλια, υπολείμματα θαλάσσιων οργανισμών και ορυκτά συσσωρεύτηκαν στον πυθμένα και σταδιακά δημιούργησαν στρώματα ασβεστόλιθου.

Με τις συγκρούσεις των τεκτονικών πλακών, αυτά τα πετρώματα ανυψώθηκαν και συνέβαλαν στη δημιουργία των σημερινών βουνών. Σε μεγάλο βάθος, η θερμότητα και η πίεση ανακρυστάλλωσαν μέρος του ασβεστόλιθου δημιουργώντας μάρμαρο.

Ο τραβερτίνης σχηματίστηκε με διαφορετικό τρόπο. Νερό από θερμές πηγές πέρασε μέσα από ρωγμές ασβεστολιθικών κοιτασμάτων και, όταν έφτασε στην επιφάνεια και έχασε διοξείδιο του άνθρακα, το ανθρακικό ασβέστιο κρυσταλλώθηκε δημιουργώντας νέα στρώματα πετρώματος.

Η διαδικασία συνεχίζεται ακόμη και σήμερα στις περίφημες θερμές πηγές του Παμούκαλε, όπου τα πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία νερά εξακολουθούν να εναποθέτουν νέα στρώματα ανθρακικού ασβεστίου.

Το λευκό μάρμαρο, οι εξαγωγές και το περιβαλλοντικό κόστος

Περίπου 140 μίλια ανατολικότερα, στην επαρχία Αφιόν, κυριαρχούν τα λατομεία μαρμάρου.

Το λευκό μάρμαρο της περιοχής έχει εξαιρετικά υψηλή καθαρότητα, καθώς αποτελείται κατά 99% από ασβεστίτη, με ελάχιστα άλλα ορυκτά.

Σε ένα από τα λατομεία, οι εργασίες ξεκίνησαν από το επίπεδο του εδάφους και προχώρησαν συνεχώς προς τα κάτω. Σήμερα το όρυγμα έχει φτάσει σε βάθος 130 μέτρων, περίπου όσο ένα κτίριο 40 ορόφων. Οι εργασίες έχουν φτάσει στον υδροφόρο ορίζοντα, με αποτέλεσμα να απαιλείται συνεχής άντληση νερού.

Ορισμένες εκτιμήσεις αποδίδουν στην Τουρκία περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων αποθεμάτων μαρμάρου. Παρ’ όλα αυτά, το τουρκικό μάρμαρο δεν αποτιμάται τόσο υψηλά όσο ορισμένες διάσημες ιταλικές ποικιλίες, όπως τα Calacatta και Carrara.

Το ιταλικό μάρμαρο είναι σπανιότερο και εμφανίζει λιγότερες ατέλειες, επιτρέποντας την εξόρυξη μεγαλύτερων μπλοκ. Παράλληλα έχει αποκτήσει τεράστια ιστορική και αρχιτεκτονική αξία μέσα από τη χρήση του σε εμβληματικά κτίρια.

Μια πλάκα περίπου 5 επί 10 πόδια μπορεί να πωλείται στις ΗΠΑ προς 5.400 δολάρια, όταν αντίστοιχο λευκό μάρμαρο του Αφιόν φτάνει περίπου στα 3.000 δολάρια και ο τραβερτίνης περίπου στα 1.000.

Η χαμηλότερη τιμή του τραβερτίνη, σε συνδυασμό με την αντοχή και την ευελιξία του, έχει δημιουργήσει μεγάλη διεθνή αγορά. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο σε πολύ θερμά όσο και σε πολύ ψυχρά κλίματα, σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους.

Η Τουρκία έχει γίνει πλέον ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μαρμάρου και τραβερτίνη παγκοσμίως, με τις συγκεκριμένες εξαγωγές να αποφέρουν περισσότερα από 600 εκατ. δολάρια ετησίως.

Η αυξανόμενη ζήτηση, ωστόσο, συνοδεύεται από περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η επέκταση των λατομείων συνδέεται με αποψίλωση δασικών εκτάσεων, ενώ νέα νομοθεσία έχει διευκολύνει τον χαρακτηρισμό γεωργικής γης, δασών, ελαιώνων και βοσκοτόπων ως περιοχών εξόρυξης.

Παράλληλα, η τουρκική κυβέρνηση έχει επιταχύνει τη διαδικασία αδειοδότησης, μειώνοντας τον χρόνο αναμονής από περίπου τέσσερα χρόνια σε 18 μήνες. Οι επικριτές της αλλαγής υποστηρίζουν ότι η ταχύτερη διαδικασία γίνεται εις βάρος των εγκρίσεων για τα δάση και των περιβαλλοντικών ελέγχων.

Έτσι, μια βιομηχανία που έχει δημιουργήσει εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και εξαγωγές εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη αντίφαση της ανάπτυξής της.

Κάτω από τα βουνά της Τουρκίας εξακολουθούν να βρίσκονται τεράστια αποθέματα πετρωμάτων που χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να σχηματιστούν. Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι αν η χώρα μπορεί να συνεχίσει να αξιοποιεί αυτόν τον φυσικό πλούτο, περιορίζοντας ταυτόχρονα τα εκατομμύρια τόνους αποβλήτων και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που αφήνει πίσω της η εξόρυξη.