Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ πρόσφατα έριξε μια «βόμβα»: 85 εκατομμύρια θέσεις εργασίας αναμένεται να αντικατασταθούν από την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) μέχρι το τέλος του έτους. Την ίδια στιγμή, η Goldman Sachs εκτιμά ότι τα δύο τρίτα των επαγγελμάτων θα μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν μερικώς. Εδώ, λοιπόν, γεννάται το αμείλικτο ερώτημα: Αν κανείς δεν έχει δουλειά, ποιος θα αγοράζει τα προϊόντα; Αν το εισόδημα εξαφανιστεί, η ζήτηση καταρρέει, η ανάπτυξη σταματά και το σύστημα οδηγείται σε ελεύθερη πτώση. Είναι όμως έτσι τα πράγματα ή μήπως η ιστορία επαναλαμβάνεται ως φάρσα;
σχετικά άρθρα
Η Ιστορία επαναλαμβάνεται: Ο 500ετής φόβος της αυτοματοποίησης
Οι φόβοι για την τεχνολογία που «κλέβει» το ψωμί του εργάτη δεν είναι χθεσινοί. Ήδη από τον 16ο αιώνα, η εμφάνιση των πρώτων μηχανών προκαλούσε τρόμο. Όμως, η ιστορία μας διδάσκει κάτι πολύ συγκεκριμένο: το 60% των σημερινών θέσεων εργασίας δεν υπήρχε καν πριν από 80 χρόνια. Επαγγέλματα όπως ο cloud architect, ο διαχειριστής social media ή ακόμα και ο οδηγός Uber, είναι δημιουργήματα των τελευταίων δεκαετιών.
Στην Ελλάδα, το έχουμε ζήσει αυτό με τον δικό μας τρόπο. Από την αγροτική παραγωγή περάσαμε στην παροχή υπηρεσιών και τον τουρισμό. Κάθε φορά που μια πόρτα έκλεινε, μια άλλη άνοιγε. Η ειδοποιός διαφορά σήμερα είναι η ταχύτητα της αλλαγής. Αυτό που παλαιότερα έπαιρνε γενιές για να συμβεί, τώρα συμβαίνει σε μήνες. Η ανησυχία είναι εύλογη, αλλά η στατικότητα είναι ο πραγματικός εχθρός.
Το σενάριο της «Καταστροφής» vs Η αισιοδοξία της «Αφθονίας»
Υπάρχουν δύο βασικές σχολές σκέψης. Οι απαισιόδοξοι (the bear case) βλέπουν την ανεργία να εκτοξεύεται στο 20%. Στελέχη της AI προειδοποιούν ότι οι προγραμματιστές εξωτερικής ανάθεσης (outsourced coders) θα είναι περιττοί σε δύο χρόνια. Σύντομα, οι μεταφορές και οι υπηρεσίες delivery θα γίνονται από ρομπότ, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους στο περιθώριο.
Από την άλλη, οι αισιόδοξοι (the bull case) μιλούν για την εποχή της αφθονίας. Υποστηρίζουν ότι η AI θα μειώσει το κόστος των πάντων στο μισό. Αν το κόστος ζωής πέσει, ίσως δεν χρειάζεται να δουλεύουμε 60 ώρες την εβδομάδα, αλλά 30, απολαμβάνοντας το ίδιο ή και καλύτερο επίπεδο ζωής. Φανταστείτε την ελληνική οικογένεια να έχει περισσότερο χρόνο για την κοινωνική της ζωή, χωρίς την αγωνία της επιβίωσης, επειδή η τεχνολογία παράγει πλούτο με χαμηλότερο κόστος.
Η αποκεντρωμένη εργασία: Το τέλος του «εταιρικού γραναζιού»
Εδώ έρχεται η τρίτη και πιο ενδιαφέρουσα εκδοχή: η αποκέντρωση της εργασίας. Ο διάσημος επενδυτής Naval Ravikant υποστηρίζει ότι η παραδοσιακή απασχόληση φθίνει. Στην εποχή της πληροφορίας, το βέλτιστο μέγεθος μιας εταιρείας συρρικνώνεται. Βλέπουμε την «ατομικοποίηση» των επιχειρήσεων.
Σήμερα, μπορείς να προσλάβεις κάποιον για μια εξειδικευμένη εργασία μέσω μιας εφαρμογής, να τον αξιολογήσεις και να τον πληρώσεις άμεσα. Αυτό θυμίζει τον τρόπο που λειτουργεί το Hollywood: μαζεύονται οι ειδικοί για ένα project, το ολοκληρώνουν και μετά ο καθένας τραβάει τον δρόμο του. Στην Ελλάδα, με το δαιμόνιο της φυλής μας και την έφεση στην παροχή υπηρεσιών, αυτό το μοντέλο του high-quality gig economy μπορεί να αποδειχθεί χρυσή ευκαιρία για όσους διαθέτουν εξειδικευμένη γνώση.
Το Καθολικό Βασικό Εισόδημα και η παγίδα της «απραξίας»
Αν οι δουλειές όντως χαθούν ταχύτερα από όσο δημιουργούνται, η λύση που προτείνεται διεθνώς είναι το Καθολικό Βασικό Εισόδημα (UBI). Το κράτος να πληρώνει τους πάντες για να διατηρηθεί η κατανάλωση. Οι υποστηρικτές λένε ότι αυτό θα απελευθερώσει τη δημιουργικότητα. Οι πολέμιοι φοβούνται τη μαζική τεμπελιά.
Ωστόσο, η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Κανείς δεν νιώθει καλά κάνοντας τίποτα για πολύ καιρό. Ο άνθρωπος θέλει να συνεισφέρει. Στην ελληνική πραγματικότητα, όπου η εργασία είναι συνυφασμένη με την κοινωνική ταυτότητα, ένα επίδομα δεν αρκεί. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι νόημα. Η AI μπορεί να μας απαλλάξει από τις επαναλαμβανόμενες, βαρετές εργασίες, επιτρέποντάς μας να γίνουμε πιο «ειδικοί» σε αυτό που αγαπάμε.
Η πόλωση των μισθών και η ανάγκη για εξειδίκευση
Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς: η AI θα φέρει πόλωση. Οι μεσαίες αμοιβές κινδυνεύουν να εξαφανιστούν. Θα έχουμε από τη μία πλευρά εκείνους που κατέχουν την τεχνολογία και την εξειδίκευση (υψηλές αμοιβές) και από την άλλη εκείνους σε χειρωνακτικές υπηρεσίες που δεν αυτοματοποιούνται εύκολα (χαμηλές αμοιβές).
Το στοίχημα για τον Έλληνα εργαζόμενο είναι να περάσει στη «σωστή» πλευρά της εξίσωσης. Όπως λέει και ο CEO της Fiverr: «Ό,τι είναι εύκολο, θα αυτοματοποιηθεί. Το δύσκολο είναι το νέο εύκολο, και το αδύνατο είναι πλέον η απαίτηση». Η αγορά θα ζητά από εμάς να λύνουμε όλο και πιο σύνθετα προβλήματα. Η ενσυναίσθηση, η δημιουργικότητα και η στρατηγική σκέψη είναι κάστρα που η AI δεν θα καταλάβει εύκολα.
Η δύναμη του Solopreneur: 10 άτομα, 150 εκατομμύρια έσοδα
Το παράδειγμα της Midjourney είναι συγκλονιστικό: μια εταιρεία με μόλις 10 άτομα προσωπικό κατάφερε να έχει ετήσια έσοδα 150 εκατομμυρίων ευρώ. Αυτό είναι το μέλλον. Η δυνατότητα ενός ατόμου ή μιας μικρής ομάδας να παράγει τεράστια αξία χρησιμοποιώντας την AI ως μοχλό.
Στην Ελλάδα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, αυτό το μοντέλο ταιριάζει γάντι. Δεν χρειάζεσαι πλέον στρατιές υπαλλήλων για να ανταγωνιστείς τους μεγάλους. Χρειάζεσαι μόχλευση: γνώση, συστήματα και τεχνολογία. Το «Στυλ Σπύρος» στην εργασία σημαίνει να παίρνεις την τύχη στα χέρια σου, να μην περιμένεις τον μισθό από ένα αφεντικό που σύντομα μπορεί να σε αντικαταστήσει με έναν αλγόριθμο, αλλά να γίνεις εσύ ο δημιουργός της αξίας.
Το μέλλον ανήκει σε αυτούς που δημιουργούν αξία
Στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα «ποιος θα αγοράζει;» έχει μια απλή απάντηση: Εκείνοι που παράγουν αξία. Το χρήμα δεν είναι παρά το μέσο ανταλλαγής αυτής της αξίας. Είτε η AI φάει τις δουλειές είτε δημιουργήσει νέες, η αγορά εργασίας θα γίνει πιο αποκεντρωμένη και πιο απαιτητική σε γνώσεις.
Το κενό που πρέπει να γεφυρώσουμε είναι η εκπαίδευση. Πρέπει να μάθουμε πώς να πακετάρουμε τις δεξιότητές μας, πώς να τις πουλάμε στην παγκόσμια αγορά και πώς να χρησιμοποιούμε την AI ως βοηθό και όχι ως αντικαταστάτη. Η αλλαγή είναι εδώ. Μην τη φοβάστε. Αγκαλιάστε την, μάθετε τα εργαλεία της και δημιουργήστε τη δική σας οικονομική ελευθερία. Το μέλλον δεν είναι κάτι που μας συμβαίνει, είναι κάτι που χτίζουμε.
