16.000 ξένοι, 72 χώρες: ποιοι πολεμούν για την Ουκρανία — και γιατί η Ρωσία τους λέει «μισθοφόρους»
Σχεδόν 16.000 αλλοδαποί υπηρετούν στον ουκρανικό στρατό, οι μισοί από τη Λατινική Αμερική. Η ονομασία που τους δίνει η Μόσχα δεν είναι αθώα — καθορίζει αν θα προστατεύονται ως αιχμάλωτοι πολέμου.
Μέλος της 65ης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας της Ουκρανίας· ανάμεσα στις τάξεις του ουκρανικού στρατού υπηρετούν σχεδόν 16.000 ξένοι εθελοντές.
Σχεδόν δεκαέξι χιλιάδες ξένοι εθελοντές από εβδομήντα δύο χώρες υπηρετούν σήμερα στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε μικρό κλάσμα των οκτακοσίων ογδόντα χιλιάδων συνολικά στρατιωτών της χώρας. Ωστόσο, η συγκέντρωσή τους σε μονάδες εφόδου και πεζικού τους δίνει δυσανάλογη βαρύτητα. Το Κίεβο μάλιστα σχεδιάζει να αυξήσει το ποσοστό τους σε τέτοιες μονάδες έως το πενήντα τοις εκατό.
σχετικά άρθρα
Οι πρώτοι εθελοντές
Η δημογραφική εικόνα έχει αλλάξει ριζικά από το 2022. Τότε, οι πρώτοι εθελοντές προέρχονταν κυρίως από ΗΠΑ, Βρετανία και Πολωνία. Σήμερα, σχεδόν το σαράντα τοις εκατό προέρχεται από τη Λατινική Αμερική, με τους Κολομβιανούς να αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνική ομάδα, γύρω στις επτά χιλιάδες. Πολλοί από αυτούς φέρνουν εμπειρία από τον πόλεμο κατά ανταρτών και καρτέλ στη χώρα τους, γνώση που αποδεικνύεται χρήσιμη στον πόλεμο μικρών μονάδων στο Ντονμπάς. Το κίνητρο δεν είναι μόνο ιδεολογικό: ο μέσος μηνιαίος μισθός φτάνει τα έξι χιλιάδες επτακόσια δολάρια, ποσό πολλαπλάσιο των τοπικών εισοδημάτων.
Εδώ όμως χρειάζεται σαφήνεια. Οι εθελοντές αυτοί δεν είναι νομικά μισθοφόροι. Εντάσσονται επίσημα στη Διεθνή Λεγεώνα, υπογράφουν συμβόλαιο, αποκτούν βαθμό, φορούν στολή και υπόκεινται στον ουκρανικό στρατιωτικό νόμο, όπως κάθε Ουκρανός στρατιώτης. Η διάκριση αυτή δεν είναι σημασιολογική. Καθορίζει αν θα απολαμβάνουν προστασία αιχμαλώτου πολέμου σε περίπτωση σύλληψης.
Η ρωσική ονομασία «μισθοφόροι» δεν είναι αθώα.
Η Μόσχα, αντίθετα, τους αποκαλεί συστηματικά «μισθοφόρους», αρνούμενη τους αυτή την προστασία. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Ζαχάροβα δήλωσε ότι η Ρωσία θα αντιμετωπίζει τους ξένους μαχητές ως νόμιμους στρατιωτικούς στόχους. Το ρωσικό Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα ανακοίνωσε ήδη τριάντα έξι καταδίκες, είκοσι από αυτές ερήμην, πολιτών από δεκατρείς χώρες, για συμμετοχή στην εισβολή στο Κουρσκ. Ανεξάρτητοι νομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι ο χαρακτηρισμός «μισθοφόρος» εξυπηρετεί ακριβώς αυτόν τον σκοπό: να στερήσει από τους αιχμαλώτους τα δικαιώματα που εγγυάται το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
Η εικόνα, πάντως, δεν είναι μονόπλευρη. Η ίδια η Ρωσία στρατολογεί ξένους μαχητές στις δικές της γραμμές. Ουκρανικές πηγές πληροφοριών εκτιμούν ότι περίπου είκοσι χιλιάδες Κουβανοί πολίτες υπηρετούν ήδη στον ρωσικό στρατό, με μηνιαία αμοιβή γύρω στα δύο χιλιάδες δολάρια, λιγότερο από το μισό της ουκρανικής. Αναφορές κάνουν λόγο και για μαχητές από τη Συρία στη ρωσική πλευρά. Έτσι, το φαινόμενο των ξένων μαχητών δεν αφορά αποκλειστικά μία πλευρά του πολέμου.
Η υπόθεση αυτή αγγίζει και την Ευρώπη. Πολίτες χωρών της Ένωσης βρίσκονται ανάμεσα στους καταδικασμένους από ρωσικά δικαστήρια, συχνά ερήμην και χωρίς ανεξάρτητη επαλήθευση της διαδικασίας. Η προστασία τους σε περίπτωση σύλληψης παραμένει ζήτημα διεθνούς δικαίου που αφορά άμεσα τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Τελικά, πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ένα ζήτημα αρχής: ποιος ορίζει τι σημαίνει νόμιμος στρατιώτης, και ποιος πληρώνει το τίμημα όταν ο ορισμός αυτός αμφισβητείται.
