Ο σεΐχης Χαμάντ Αλ Θάνι ίδρυσε το Al Jazeera και άλλαξε τα αραβικά ΜΜΕ
Ο σεΐχης Χαμάντ Αλ Θάνι ίδρυσε το Al Jazeera και άλλαξε τα αραβικά ΜΜΕ
Ο σεΐχης Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι, ο οποίος κυβέρνησε το Κατάρ από το 1995 έως το 2013, παρέδωσε τότε την εξουσία στον γιο του, Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, τον σημερινό εμίρη της χώρας.
σχετικά άρθρα
Κατά τη διάρκεια της 18ετούς θητείας του, το Κατάρ μετασχηματίστηκε σε μία από τις ισχυρότερες οικονομίες παγκοσμίως, αξιοποιώντας τα εκτεταμένα αποθέματα φυσικού αερίου του. Παράλληλα, ενίσχυσε τη διεθνή επιρροή του, τόσο στη διπλωματία και τις επενδύσεις, όσο και στον χώρο των μέσων ενημέρωσης.
Η συμβολή του στον τομέα των μέσων ενημέρωσης υπήρξε καθοριστική. Κατάφερε να διαρρήξει το μονοπώλιο της κρατικά ελεγχόμενης τηλεοπτικής ενημέρωσης, δημιουργώντας μια πλατφόρμα που μεταμόρφωσε τον τρόπο πληροφόρησης στον αραβικό κόσμο.
Με την ίδρυσή του το 1996, το Al Jazeera διαφοροποιήθηκε από την πλειονότητα των αραβικών τηλεοπτικών δικτύων. Φιλοξενούσε διαφορετικές, συχνά αντικρουόμενες απόψεις, ασκούσε κριτική σε κυβερνήσεις της περιοχής, παρείχε βήμα σε αντιπολιτευόμενες φωνές και κάλυπτε γεγονότα με ανταποκριτές στο πεδίο, αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε δυτικά πρακτορεία ειδήσεων.
Το σύνθημά του, «η άποψη και η αντίθετη άποψη», αποτέλεσε θεμελιώδες στοιχείο της δημοσιογραφικής του ταυτότητας.
Το δίκτυο απέκτησε διεθνή αναγνωρισιμότητα μετά την κάλυψη σημαντικών γεγονότων, συμπεριλαμβανομένων:
- του πολέμου στο Αφγανιστάν (2001),
- της εισβολής στο Ιράκ (2003),
- της Αραβικής Άνοιξης (2010–2011),
- των συγκρούσεων στη Γάζα και άλλων εντάσεων στη Μέση Ανατολή.
Σήμερα, το Al Jazeera αναγνωρίζεται ως ένα από τα κορυφαία διεθνή ειδησεογραφικά δίκτυα, ισάξιο με οργανισμούς όπως το BBC, το CNN, το France 24 και το Sky News.
Μετά την απώλεια του σεΐχη Χαμάντ, το Al Jazeera απέτισε φόρο τιμής στον ιδρυτή του. Ο γενικός διευθυντής του δικτύου, σεΐχης Νάσερ μπιν Φαϊζάλ Αλ Θάνι, σε ανακοίνωσή του την Κυριακή, εξήρε το θάρρος του που άλλαξε το τοπίο των μέσων ενημέρωσης στη Μέση Ανατολή, δηλώνοντας: «Ήταν ο άνθρωπος που συνέλαβε την αρχική ιδέα και έθεσε τα θεμέλια αυτού του μεγάλου δημοσιογραφικού οργανισμού».
Η ανακοίνωση ανέφερε επίσης ότι «ο σεΐχης Χαμάντ αναγνώριζε τη δύναμη του λόγου και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν τα ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στη διαμόρφωση των κοινωνιών και στη διεύρυνση της γνώσης».
Επίσης, έγινε μνεία στα λόγια του κατά την 25η επέτειο του Δικτύου, όταν είχε χαρακτηρίσει το Al Jazeera ως «το σημαντικότερο εγχείρημα που γνώρισε ποτέ η αραβική δημοσιογραφία».
Η αρχή ενός νέου δικτύου
Τα θεμέλια αυτής της δημοσιογραφικής εξέλιξης είχαν τεθεί αρκετά χρόνια πριν από την πρώτη μετάδοση του Al Jazeera.
Ο Μοχάμεντ Κρισάν, ένας εκ των πρώτων παρουσιαστών του δικτύου, ανακάλεσε μια συνάντησή του με τον σεΐχη Χαμάντ το 1993, όταν ο τελευταίος ήταν ακόμη διάδοχος του θρόνου του Κατάρ. Ο Κρισάν δήλωσε ότι «ήταν ξεκάθαρο ότι επρόκειτο για έναν άνθρωπο με τολμηρό όραμα, αποφασισμένο να μεταμορφώσει τόσο τη χώρα του όσο και ολόκληρη την περιοχή».
«Φύγαμε πραγματικά έκπληκτοι», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ότι «ήταν αδιανόητο να ακούγονται τέτοια λόγια από έναν αξιωματούχο κράτους του Κόλπου», ο οποίος «δεν έμοιαζε σε τίποτα με τον παραδοσιακό αξιωματούχο των χωρών του Κόλπου».
Σε αφιέρωμα που δημοσιεύτηκε για την ιστορία της ίδρυσής του, το Al Jazeera αναφέρει ότι πολλοί Άραβες δημοσιογράφοι εξεπλάγησαν από το εύρος της δημοσιογραφικής ελευθερίας που τους προσφερόταν.
Ο γνωστός δημοσιογράφος του δικτύου, Ταϊσίρ Αλούνι, ο οποίος τότε εργαζόταν στην Ισπανία, θυμάται: «Όταν μου είπαν ότι το κανάλι εξέπεμπε από το Κατάρ, απάντησα: “Αυτό δεν γίνεται”. Ένα μέσο με αυτό το ύφος, αυτή την ανοιχτή προσέγγιση και τόσο υψηλό επίπεδο ελευθερίας να προέρχεται από μια χώρα του Κόλπου; Το θεωρούσα αδύνατο».
Το Al Jazeera κατάφερε γρήγορα να απεξαρτήσει τον αραβικό κόσμο από τα δυτικά ειδησεογραφικά πρακτορεία, αναπτύσσοντας ένα δικό του δίκτυο ανταποκριτών που κάλυπταν τα γεγονότα επιτόπου, μεταφέροντας την εικόνα ως αυτόπτες μάρτυρες.
Ο Κρισάν σημειώνει ότι ο σεΐχης Χαμάντ δεν παρείχε μόνο την αναγκαία πολιτική κάλυψη στους δημοσιογράφους για την έρευνα ευαίσθητων ζητημάτων —συμπεριλαμβανομένων θεμάτων που αφορούσαν το ίδιο το Κατάρ— αλλά κατανοούσε και τη σημασία αυτής της ελευθερίας για την υλοποίηση του οράματός του.
Σε μία από τις επισκέψεις του στα γραφεία του δικτύου, είχε απευθυνθεί στους εργαζομένους, λέγοντας: «Εσείς είστε εκείνοι που δημιουργήσατε μια νέα πραγματικότητα στον αραβικό κόσμο όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την άποψη και την αντίθετη άποψη. Ο στόχος που επιδιώκαμε ήταν η ελευθερία της έκφρασης».
Το πολιτικό κόστος
Η συντακτική ανεξαρτησία του Al Jazeera είχε σημαντικό πολιτικό κόστος για το Κατάρ. Η κάλυψη των γεγονότων από το δίκτυο προκαλούσε συχνά την αντίδραση τόσο κυβερνήσεων της Μέσης Ανατολής όσο και δυτικών δυνάμεων.
Ο Άχμεντ αλ-Σέιχ, πρώην διευθυντής ειδήσεων του καναλιού, θυμάται τις πιέσεις που ασκήθηκαν κατά τη διάρκεια των αμερικανικών επιχειρήσεων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, ενημερώθηκε από αξιωματούχο που συμμετείχε σε σχετική σύσκεψη ότι ο τότε διευθυντής της CIA είχε ζητήσει από τον σεΐχη Χαμάντ να περιορίσει ή ακόμη και να φιμώσει το Al Jazeera. Ο Εμίρης, σύμφωνα με τον ίδιο, απέρριψε κατηγορηματικά το αίτημα.
Οι πιέσεις κατά του δικτύου δεν περιορίστηκαν σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά περιλάμβαναν και επιθέσεις. Κατά τη διάρκεια των γεγονότων στο Αφγανιστάν, οι εγκαταστάσεις του Al Jazeera στην Καμπούλ δέχθηκαν βομβαρδισμούς. Αντίστοιχα, κατά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, επιθέσεις εναντίον του δικτύου οδήγησαν στον θάνατο δημοσιογράφων και άλλων εργαζομένων του Al Jazeera.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Daily Mirror του 2005, το οποίο επικαλούνταν διαβαθμισμένο βρετανικό έγγραφο, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζορτζ Ου. Μπους, φέρεται να είχε συζητήσει το ενδεχόμενο στρατιωτικής επίθεσης κατά των εγκαταστάσεων του Al Jazeera. Ο ισχυρισμός αυτός δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ επίσημα από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ ή της Βρετανίας.
Το πεντασέλιδο πρακτικό μιας συνομιλίας μεταξύ του Μπους και του τότε Βρετανού πρωθυπουργού, Τόνι Μπλερ, τον Απρίλιο του 2004, φέρεται να αποκάλυπτε ότι ο Μπλερ απέτρεψε τον Αμερικανό πρόεδρο από το να διατάξει στρατιωτική επίθεση εναντίον του τηλεοπτικού δικτύου, σύμφωνα με ανώνυμες πηγές της εφημερίδας.
Συνολικά, το Al Jazeera έχει απωλέσει 24 δημοσιογράφους και εργαζομένους σε επιθέσεις σε περιοχές όπως το Ιράκ, η Συρία, η Λιβύη, η Λωρίδα της Γάζας, η κατεχόμενη Δυτική Όχθη και η Υεμένη.
Το όραμα του εκλιπόντος Εμίρη εκπληρώθηκε, με το Al Jazeera Media Network να εξελίσσεται σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα ειδησεογραφικά δίκτυα παγκοσμίως. Καθώς το δίκτυο πλησιάζει τη συμπλήρωση 30 ετών λειτουργίας, διατηρεί τη θέση του ως ένα από τα πλέον επιδραστικά διεθνή ειδησεογραφικά μέσα.
