Ο δικτάτορας έφυγε, η δικτατορία έμεινε: τι αποκαλύπτει το πετρέλαιο της Βενεζουέλας
Η Αμερική δεν εξάγει πια ιδεολογία εισάγει πόρους. Δεν χτίζει έθνη· χτίζει ισολογισμούς. Η Βενεζουέλα είναι το πιο γυμνό δείγμα.
Καράκας, Ιανουάριος 2026: η Βενεζουέλα μετά την αμερικανική επιχείρηση που ανέτρεψε τον Νικολάς Μαδούρο.
Στις 12 Φεβρουαρίου 2026, μια φωτογραφία είπε όσα δεν είπε καμία ανακοίνωση. Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ ξεναγείται στις πετρελαιοπηγές του Ματουρίν — όχι από κάποιον δημοκράτη διάδοχο, αλλά από τη Ντέλσι Ροντρίγκες, στενή συνεργάτιδα του καθεστώτος Μαδούρο και πλέον «μεταβατική πρόεδρο» της Βενεζουέλας. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, στις 3 Ιανουαρίου, αμερικανικές ειδικές δυνάμεις είχαν εισβάλει στο Καράκας, είχαν συλλάβει τον Νικολάς Μαδούρο και τον είχαν μεταφέρει στη Νέα Υόρκη για να δικαστεί. Ο δικτάτορας έφυγε. Η δικτατορία, όμως, έμεινε στη θέση της.
σχετικά άρθρα
Αυτή η εικόνα συμπυκνώνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Αποκαλύπτει το περίγραμμα ενός νέου τρόπου με τον οποίο η Αμερική ασκεί ισχύ στον κόσμο και η Ευρώπη οφείλει να τον καταλάβει, γιατί ήδη τη βρίσκει στον δρόμο της.
Το κουτί των 8 δισεκατομμυρίων
Ας ξεκινήσουμε από το χρήμα, γιατί εκεί κρύβεται ο διάβολος. Όπως τεκμηριώνει η Ροξάνα Βίχιλ, πρώην σύμβουλος κυρώσεων στο αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, στους πρώτους τέσσερις μήνες αμερικανικού ελέγχου διακινήθηκαν περίπου εκατό εκατομμύρια βαρέλια βενεζουελάνικου πετρελαίου, αξίας γύρω στα 8 δισεκατομμύρια δολάρια. Η εκτιμώμενη αξία των εξαγωγών εκτοξεύτηκε από 600 εκατομμύρια δολάρια τον Ιανουάριο σε 3,7 δισεκατομμύρια μόλις τον Απρίλιο.
Πού πήγαν αυτά τα χρήματα; Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα. Μέρος τους πέρασε από έναν «βραχυπρόθεσμο» λογαριασμό στο Κατάρ· άλλα κατευθύνθηκαν σε λογαριασμούς του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, βάσει ενός εκτελεστικού διατάγματος που τα ορίζει ως περιουσία του βενεζουελάνικου κράτους υπό αμερικανική φύλαξη. Η κρατική PDVSA δεν έχει δημοσιεύσει στοιχεία εσόδων από το 2016. Οι γραπτές συμφωνίες με εμπόρους, τράπεζες και αγοραστές δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Και οι έμποροι που διαχειρίζονται τις πωλήσεις Trafigura, Vitol, και πλέον η GE Warrenκουβαλούν ιστορικό σε υποθέσεις δωροδοκίας γύρω από πετρελαϊκές συναλλαγές. Μια λογιστική εταιρεία υποτίθεται ότι θα διενεργεί τριμηνιαίους ελέγχους, αλλά κανείς δεν ξέρει πότε θα δημοσιευτούν.
Με δυο λόγια: ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά αποθέματα του πλανήτη πέρασε υπό αμερικανικό έλεγχο, και ούτε ο αμερικανικός ούτε ο βενεζουελάνικος λαός γνωρίζει πού καταλήγουν τα έσοδα. Η αδιαφάνεια δεν περιορίζεται καν στο πετρέλαιο η ίδια ομίχλη καλύπτει τις εξαγωγές χρυσού και ορυκτών, με τον Αμερικανό υπουργό Εσωτερικών να μιλά ανοιχτά για «χρυσό αξίας 100 εκατομμυρίων δολαρίων» που εξασφαλίστηκε.
Ίδιο καθεστώς, διαφορετικό πρόσωπο
Εδώ είναι το πρώτο πραγματικά ανατρεπτικό στοιχείο. Ο ίδιος ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών είχε δηλώσει στο Κογκρέσο ότι η κόλλα που κρατούσε ενωμένο το καθεστώς ήταν η διαφθορά και η δωροδοκία. Πέντε μήνες μετά, η κυβερνώσα ελίτ είναι ακριβώς η ίδια. Η Ροντρίγκες κρατά υπό έλεγχο τις φατρίες του τσαβισμού, εφαρμόζοντας τις περιορισμένες οικονομικές παραχωρήσεις που ζητά η Ουάσιγκτον και ο Ντόναλντ Τραμπ την επαινεί δημοσίως για την «εξαιρετική δουλειά».
Σε αντάλλαγμα παίρνει αυτό που λαχταρά κάθε αμφισβητούμενο καθεστώς: διπλωματική αναγνώριση και άρση κυρώσεων. Οι αμερικανικές δυνάμεις απήγαγαν τον Μαδούρο και τον μετέφεραν στη Νέα Υόρκη για να δικαστεί για διακίνηση ναρκωτικών, η Ροντρίγκες ορκίστηκε στις 5 Ιανουαρίου δηλώνοντας ότι θα συνεργαστεί με την Ουάσιγκτον, και ο στρατός και η αστυνομία της ορκίστηκαν πίστη λίγες εβδομάδες μετά την επιχείρηση. Ακόμη και ο γιος του Μαδούρο της προσέφερε «ανεπιφύλακτη στήριξη». Όσο για τις εκλογές, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν υπάρχει καμία βιασύνη.
Και η αντιπολίτευση; Αποκλεισμένη. Η ηγέτιδα Μαρία Κορίνα Ματσάδο και η κοινωνία των πολιτών μένουν εκτός των συζητήσεων για το μέλλον της χώρας. Πάνω από τετρακόσιοι πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν φυλακισμένοι. Σε αντίθεση με την πρώτη θητεία Τραμπ, που τουλάχιστον είχε ορίσει βήματα προς δημοκρατική μετάβαση, τώρα δεν υπάρχει κανένα σχέδιο. Το «Μανιφέστο του Παναμά» της αντιπολίτευσης, στις 29 Μαΐου, ζητά ρητά προεδρικές εκλογές και εθνικό διάλογο και περιμένει απάντηση που δεν έρχεται.
Αυτό είναι το νέο: παλαιότερα, οι αμερικανικές επεμβάσεις τυλίγονταν έστω υποκριτικά στον μανδύα μιας δημοκρατικής αποστολής. Η Βενεζουέλα του 2026 πέταξε τον μανδύα. Κράτησε το αυταρχικό καθεστώς, έδιωξε μόνο το πρόσωπο, απέκλεισε τους δημοκράτες και ονόμασε το αποτέλεσμα επιτυχία, επειδή το πετρέλαιο ρέει.
Το πρότυπο: πόροι αντί ιδεολογίας
Θα ήταν λάθος να δούμε τη Βενεζουέλα ως εξαίρεση. Είναι το πιο γυμνό δείγμα ενός μοτίβου που επαναλαμβάνεται παντού όπου δραστηριοποιείται η σημερινή Ουάσιγκτον: η μετατροπή των φυσικών πόρων σε νόμισμα της εξωτερικής πολιτικής.
Δες την Ουκρανία. Στις 30 Απριλίου 2025 υπογράφηκε η συμφωνία για ένα κοινό «Επενδυτικό Ταμείο Ανασυγκρότησης», που χρηματοδοτείται εν μέρει από μελλοντικά έσοδα εξόρυξης φυσικών πόρων, με την Ουκρανία να εισφέρει το 50% των μελλοντικών δικαιωμάτων από νέες άδειες για ορυκτά, πετρέλαιο και αέριο. Ο ίδιος ο Λευκός Οίκος το διατύπωσε ωμά: αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να αποκτήσουν αυτούς τους πόρους, θα έχουν πρώτη επιλογή να τους αγοράσουν ή να ορίσουν τον αγοραστή. Η ίδια η Carnegie σημείωσε ότι, σε προηγούμενες εκδοχές, οι αμερικανικοί όροι παραχωρούσαν το 50% των ορυκτών της Ουκρανίας στις ΗΠΑ, που θα είχαν ευρεία ευχέρεια να ορίζουν τους όρους των μελλοντικών αδειών.
Δες τον Καύκασο. Η ειρήνη Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν μετατράπηκε σε εμπορικό διάδρομο με το όνομα «Trump Route» (TRIPP), όπου, σύμφωνα με το πλαίσιο που ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο του 2026, οι ΗΠΑ κρατούν το 74% της εταιρείας ανάπτυξης για μια αρχική περίοδο 49 ετών. Πρόσθεσε τις επανειλημμένες βλέψεις για τη Γροιλανδία και τους ορυκτούς της πόρους, και το μοτίβο γίνεται αδιαμφισβήτητο.
Η κοινή λογική και των τριών περιπτώσεων είναι απλή και ψυχρή: η Αμερική δεν εξάγει πια ιδεολογία εισάγει πόρους. Δεν χτίζει έθνη· χτίζει ισολογισμούς. Η κυριαρχία μιας χώρας αντιμετωπίζεται ως περιουσιακό στοιχείο προς διαπραγμάτευση, και η νομιμότητα ενός ηγέτη πωλείται έναντι πρόσβασης σε πετρέλαιο, ορυκτά ή διαδρόμους. Η Βενεζουέλα είναι απλώς η περίπτωση όπου η συναλλαγή έγινε χωρίς κανένα προσχηματικό περιτύλιγμα.
Πού μπαίνει η Ευρώπη
Εδώ η ιστορία παύει να είναι μακρινή. Ο τρίτος μεγαλύτερος αποδέκτης του βενεζουελάνικου πετρελαίου, μετά τις ΗΠΑ και την Ινδία, είναι η Ισπανία δηλαδή η Ευρώπη. Ευρωπαϊκές εταιρείες αγοράζουν, μέσω αυτού του αδιαφανούς συστήματος, αργό που ελέγχει η Ουάσιγκτον και του οποίου τα έσοδα χάνονται σε λογαριασμούς χωρίς λογοδοσία. Η Ευρώπη, με άλλα λόγια, δεν είναι απλός παρατηρητής· είναι πελάτης.
Και είναι κάτι παραπάνω: είναι προειδοποιητική ιστορία για τον εαυτό της. Το μοντέλο «πόροι αντί νομιμότητας» είναι η ίδια συναλλακτική λογική που η Αμερική του Τραμπ εφαρμόζει και στους συμμάχους της από τις απειλές για δασμούς μέχρι τις πιέσεις για τη Γροιλανδία. Μια δύναμη που μετρά τις σχέσεις της σε ισολογισμούς δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε αντιπάλους και εταίρους· κάνει διάκριση ανάμεσα σε όσους έχουν κάτι που θέλει και σε όσους δεν έχουν. Η Ευρώπη, με τις αγορές, τη βιομηχανία και την τεχνολογία της, έχει πολλά.
Ένα παράθυρο που κλείνει
Υπάρχει ακόμη περιθώριο για κάτι καλύτερο. Το αμερικανικό Κογκρέσο, και από τις δύο πλευρές, εκφράζει ανησυχία· δημοκρατικοί νομοθέτες ζήτησαν ανεξάρτητο έλεγχο του συστήματος, ενώ ορισμένοι ρεπουμπλικάνοι πιέζουν για ημερομηνία εκλογών. Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε ακόμη να συνδέσει την πλήρη άρση των κυρώσεων και την πρόσβαση της Βενεζουέλας σε 5 δισεκατομμύρια δολάρια του ΔΝΤ με συγκεκριμένες δημοκρατικές παραχωρήσεις: απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων, ελεύθερες εκλογές, ανεξάρτητη δικαιοσύνη. Θα μπορούσε να φέρει την αντιπολίτευση στο τραπέζι.
Αν όμως δεν το κάνει, ο κίνδυνος είναι ξεκάθαρος: οι ΗΠΑ θα έχουν απλώς αντικαταστήσει το πρόσωπο ενός διεφθαρμένου καθεστώτος, εδραιώνοντας το ίδιο σύστημα που γέννησε τη χειρότερη μεταναστευτική και ανθρωπιστική κρίση σε καιρό ειρήνης στην ιστορία του Δυτικού Ημισφαιρίου αυτή τη φορά με τη σφραγίδα και το πετρέλαιο υπό αμερικανικό έλεγχο.
Κι αυτό είναι το βαθύτερο μάθημα της Βενεζουέλας. Το ερώτημα δεν είναι πια αν η Αμερική μπορεί να ανατρέψει έναν δικτάτορα απέδειξε ότι μπορεί, μέσα σε δυόμισι ώρες ενός πρωινού του Ιανουαρίου. Το ερώτημα είναι τι μένει πίσω όταν φύγει ο δικτάτορας: μια δημοκρατία, ή μια δικτατορία χωρίς όνομα, με τις πετρελαιοπηγές ανοιχτές και τα βιβλία κλειστά. Μέχρι στιγμής, η απάντηση δεν είναι καθόλου καθησυχαστική.
