Μετά την Ουκρανία: τα όπλα που έρχονται προς εμάς
Όταν σωπάσουν τα όπλα στην Ουκρανία, ένα τεράστιο πλεόνασμα οπλισμού και μαχητών θα ψάξει αγορά. Πολλά θα καταλήξουν στην Αφρική, και ο λογαριασμός θα φτάσει ως τα ελληνικά νησιά.
Ο πρόεδρος της Κένυας στάθηκε πριν από λίγο καιρό μπροστά σε έναν σωρό από 7.000 παράνομα όπλα, έτοιμα να καούν δημόσια. Μια εικόνα θριάμβου, υποτίθεται. Στην πραγματικότητα, μια σταγόνα στον ωκεανό. Γιατί την ώρα που η Κένυα έκαιγε εφτά χιλιάδες όπλα, η αφρικανική ήπειρος κουβαλούσε ήδη γύρω στα 40 εκατομμύρια φορητά όπλα, με το Ινστιτούτο του ΟΗΕ για τον Αφοπλισμό να εκτιμά ότι περίπου το 40% κυκλοφορεί παράνομα.
σχετικά άρθρα
Και αυτός ο αριθμός θα ανέβει. Γιατί όταν τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, θα γεννηθεί ένα μέρισμα ειρήνης που δεν φέρνει ειρήνη. Θα φέρνει όπλα.
Η ειρήνη που οπλίζει
Ας δούμε τι ακριβώς θα περισσέψει. Η Ρωσία και η Ουκρανία κινητοποίησαν εκατομμύρια στρατιώτες και εκτόξευσαν τη βιομηχανική παραγωγή φθηνών όπλων, ιδίως μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Όταν σωπάσουν τα όπλα, θα μείνει πίσω ένα τεράστιο πλεόνασμα: αποθέματα οπλισμού, έμπειροι χειριστές drones, και σκληραγωγημένοι μαχητές που ξέρουν μόνο μία τέχνη. Η ιστορία μας λέει πού καταλήγει αυτό το πλεόνασμα.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, βουνά όπλων μπήκαν στην παγκόσμια κυκλοφορία και τα παράνομα δίκτυα άπλωσαν τα πλοκάμια τους σε κάθε αφρικανική ζώνη σύγκρουσης, με μεσάζοντες σαν τον Ρώσο έμπορο όπλων Βίκτορ Μπουτ. Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε με τους ανθρώπους. Μετά το απαρτχάιντ, πρώην στρατιώτες της Νότιας Αφρικής σκόρπισαν σε συγκρούσεις και πραξικοπήματα μέσα από ιδιωτικές στρατιωτικές εταιρείες. Πιο πρόσφατα, Κολομβιανοί μισθοφόροι εμφανίστηκαν στο Σουδάν. Το συμπέρασμα είναι σταθερό: τα όπλα και η εμπειρία του πολέμου μεταναστεύουν γρήγορα εκεί όπου υπάρχει ζήτηση για βία.
Η Μόσχα, μάλιστα, έχει κάθε λόγο να τροφοδοτήσει αυτή τη ροή. Η οικονομία της, στραγγαλισμένη από τις κυρώσεις, δύσκολα θα ξαναχτιστεί μετά τον πόλεμο. Της μένει όμως ένα συγκριτικό πλεονέκτημα: όπλα και ένοπλοι. Τον Μάιο του 2026, η κρατική εταιρεία εξαγωγής όπλων Rosoboronexport αποκάλυψε συμβόλαια 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σε 150 συμφωνίες με 46 αφρικανικές χώρες. Η Αφρική αντιστοιχεί πλέον στο 30% του χαρτοφυλακίου της. Παράλληλα, η Wagner και η διάδοχός της, Africa Corps, κρατούν χιλιάδες μαχητές στην ήπειρο. Για τον Πούτιν, το να στέλνει αποστρατευμένους πολεμιστές στο εξωτερικό είναι πιο ασφαλές από το να τους αφήσει να γυρίσουν σπίτι, εκεί που ένας Πριγκόζιν ξεσήκωσε κάποτε ανταρσία.
Γιατί μας αφορά: η Ελλάδα ως πύλη
Ως εδώ, η ιστορία μοιάζει μακρινή. Δεν είναι. Γιατί αυτή η αλυσίδα δεν σταματά στην Αφρική, ανεβαίνει βόρεια, και η πρώτη πύλη στη Μεσόγειο είμαστε εμείς.
Δεν χρειάζεται να φανταστούμε τι θα γίνει, αρκεί να δούμε τι ήδη γίνεται. Έρευνα του 2025 καταγράφει πάνω από ένα εκατομμύριο παράνομα όπλα στην Ελλάδα. Ο διάδρομος είναι γνωστός: όπλα μπαίνουν από τα Βαλκάνια, μένουν στην εγχώρια αγορά ή περνούν μέσα από τη χώρα προς την Τουρκία, τη Συρία, το Ιράκ και τη Λιβύη. Τα Δυτικά Βαλκάνια, με μερικά εκατομμύρια αδήλωτα όπλα στις αποθήκες τους, λειτουργούν σαν δεξαμενή που τροφοδοτεί όλη τη γειτονιά.
Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας ήδη φοβούνται μια επανάληψη του «γιουγκοσλαβικού σεναρίου», όταν μετά τους βαλκανικούς πολέμους της δεκαετίας του 1990 τεράστιες ποσότητες όπλων έπεσαν στα χέρια του οργανωμένου εγκλήματος. Αυτή τη φορά η πηγή θα είναι μεγαλύτερη, και βρίσκεται πιο κοντά μας από όσο νομίζουμε. Η Λιβύη, λίγες ώρες με το πλοίο από την Κρήτη, παραμένει μια ανοιχτή πληγή αστάθειας. Όταν ένα ουκρανικό drone ή ένα ρωσικό τυφέκιο φτάνει στη Λιβύη, βρίσκεται ήδη στην αυλή μας.
Οι επιπτώσεις: ο διπλός λογαριασμός
Εδώ είναι που το ελληνικό διακύβευμα γίνεται πραγματικά σοβαρό, και έχει δύο όψεις.
Η πρώτη όψη είναι το ίδιο το λαθρεμπόριο. Περισσότερα όπλα στη γειτονιά σημαίνουν περισσότερο οργανωμένο έγκλημα, περισσότερα όπλα στα χέρια κυκλωμάτων, μεγαλύτερο κίνδυνο να καταλήξει σύγχρονος οπλισμός σε τρομοκρατικές ομάδες που στοχεύουν την Ευρώπη. Η Ελλάδα, ως σύνορο και ως διάδρομος, σηκώνει δυσανάλογο βάρος.
Η δεύτερη όψη είναι βαθύτερη, και την έθιξε σωστά η ίδια η συζήτηση γύρω από αυτό το κείμενο. Αν το πλεόνασμα όπλων ανάψει νέους εμφυλίους ή πολέμους στην Αφρική, το τελικό προϊόν αυτών των συγκρούσεων δεν είναι μόνο νεκροί. Είναι ξεριζωμένοι άνθρωποι. Και οι άνθρωποι που φεύγουν από μια Αφρική σε φλόγες ξεκινούν ένα ταξίδι που, πολύ συχνά, τελειώνει στα ελληνικά νησιά. Με άλλα λόγια, η χώρα κινδυνεύει να πληρώσει τον λογαριασμό δύο φορές: μία ως πύλη όπλων που βγαίνουν προς τα έξω, και μία ως πύλη ανθρώπων που μπαίνουν προς τα μέσα. Οι δύο ροές είναι οι δύο άκρες της ίδιας αλυσίδας.
Η ειρήνη ως εμπόρευμα
Μένει το πιο δυσάρεστο ερώτημα. Γιατί αυτό το πλεόνασμα δεν εξαφανίζεται απλώς; Η απάντηση είναι ότι κάποιοι ζουν από αυτό.
Μια οικονομία που στράφηκε ολόκληρη στην παραγωγή όπλων δεν σταματά με μια υπογραφή εκεχειρίας. Τα εργοστάσια θέλουν παραγγελίες, οι έμποροι θέλουν αγορές, οι αποθήκες θέλουν να αδειάσουν. Η ίδια η λογική της αγοράς σπρώχνει το πλεόνασμα να βρει διέξοδο, και η φθηνότερη διέξοδος είναι πάντα οι φτωχές, ασταθείς χώρες που δεν κάνουν ερωτήσεις. Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε ότι κάποιος σχεδιάζει πολέμους σε ένα σκοτεινό δωμάτιο. Αρκεί να καταλάβουμε ότι ένα σύστημα που ζει από την πώληση όπλων δεν έχει κανένα συμφέρον να στερέψει τη ζήτηση. Έτσι, η «ειρήνη» στο ένα μέτωπο γίνεται εύκολα το καύσιμο για τον πόλεμο στο επόμενο.
Υπάρχει αντίλογος, και οφείλουμε να τον ακούσουμε. Κάποιες κυβερνήσεις, ευρωπαϊκές και αφρικανικές, θα πουν ότι ο τερματισμός του πολέμου είναι έτσι κι αλλιώς το ζητούμενο, και ότι ο κίνδυνος του λαθρεμπορίου δεν μπορεί να κρατά όμηρο μια ειρηνευτική συμφωνία. Έχουν δίκιο. Όμως η σωστή στιγμή για να χτίσεις φράγμα δεν είναι όταν ξεχειλίσει το ποτάμι, αλλά πριν. Και αυτή τη στιγμή το φράγμα δεν υπάρχει.
Η Ελλάδα, λοιπόν, έχει κάθε λόγο να μιλήσει τώρα, και να ζητήσει από την Ευρώπη να χρηματοδοτήσει ξανά τη συνεργασία ασφαλείας με την Αφρική, να ενισχύσει τους ελέγχους στα λιμάνια και τα σύνορα, και να συντονιστεί με το Κίεβο ώστε τα όπλα και η τεχνογνωσία να μην καταλήξουν σε λάθος χέρια. Γιατί το μέρισμα αυτής της ειρήνης, αν το αφήσουμε αφύλακτο, θα έρθει να το εισπράξουμε εμείς. Πρώτοι.
