Νέα επιστημονική έρευνα, τα ευρήματα της οποίας δημοσιεύει ο Guardian, υποδεικνύει ότι το κρίσιμο σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων του Ατλαντικού (AMOC) είναι πλέον σημαντικά πιο πιθανό να καταρρεύσει, ανατρέποντας προηγούμενα επιστημονικά δεδομένα. Η μελέτη, η οποία αφορά το Atlantic Meridional Overturning Circulation, παρουσιάζει ιδιαίτερα ανησυχητικά ευρήματα, καθώς μία τέτοια εξέλιξη θα επιφέρει καταστροφικές συνέπειες για τις ηπείρους της Ευρώπης, της Αφρικής και της Αμερικής.
σχετικά άρθρα
Το AMOC περιγράφει την πιθανή παύση ή ακραία εξασθένηση του συστήματος ωκεάνιων ρευμάτων στον Ατλαντικό. Η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων συμβάλλουν στην επιβράδυνσή του, απειλώντας να μεταβάλουν ριζικά το κλίμα της Ευρώπης. Μια ενδεχόμενη κατάρρευση θεωρείται «σημείο ανατροπής» (tipping point), με μη αναστρέψιμες συνέπειες, όπως ακραία ψύχρα στη Βόρεια Ευρώπη και άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Το σύστημα AMOC αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα του παγκόσμιου κλίματος και, λόγω της κλιματικής κρίσης, βρίσκεται στο πιο αδύναμο σημείο του των τελευταίων 1.600 ετών. Ήδη από το 2021, επιστήμονες είχαν εντοπίσει προειδοποιητικά σημάδια που υποδείκνυαν την προσέγγιση ενός κρίσιμου σημείου καμπής, ενώ είναι ιστορικά γνωστό ότι το σύστημα έχει καταρρεύσει και στο παρελθόν.
Μέχρι σήμερα, τα κλιματικά μοντέλα παρουσίαζαν σημαντικές αποκλίσεις στις προβλέψεις τους για το μέλλον του AMOC, με τα σενάρια να κυμαίνονται από τη σταθερότητα έως και δραματική μείωση κατά 65% μέχρι το 2100, ακόμα και σε περιπτώσεις σταδιακής μηδενικής εκπομπής ρύπων.
Η νέα μελέτη και τα ανησυχητικά αποτελέσματα
Η νέα έρευνα συνδύασε πραγματικά δεδομένα από τους ωκεανούς με προσομοιώσεις, επιτυγχάνοντας σημαντική μείωση της αβεβαιότητας. Τα αποτελέσματά της υποδεικνύουν επιβράδυνση της τάξης του 42% έως 58% μέχρι το τέλος του αιώνα, επίπεδα που, σύμφωνα με τους ειδικούς, οδηγούν σχεδόν με βεβαιότητα σε κατάρρευση.
Το AMOC μεταφέρει θερμά νερά από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται και βυθίζονται, δημιουργώντας ένα βαθύ ρεύμα επιστροφής. Σε περίπτωση κατάρρευσης του συστήματος, θα μετατοπιστούν οι ζώνες τροπικών βροχοπτώσεων, από τις οποίες εξαρτώνται εκατομμύρια άνθρωποι για την καλλιέργεια τροφίμων.
Παράλληλα, η δυτική Ευρώπη θα αντιμετωπίσει ακραίους χειμώνες και καλοκαιρινές ξηρασίες, ενώ η στάθμη της θάλασσας στον Ατλαντικό θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 50 έως 100 εκατοστά.
Οι επιστημονικές προειδοποιήσεις
Ο επικεφαλής της έρευνας, δρ. Βαλεντίν Πόρτμαν, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι το AMOC θα μειωθεί περισσότερο απ’ ό,τι δείχνει ο μέσος όρος των κλιματικών μοντέλων. Αυτό σημαίνει ότι βρισκόμαστε πιο κοντά σε ένα σημείο καμπής».
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Στέφαν Ράμστορφ από το Ινστιτούτο Πότσνταμ χαρακτήρισε τα ευρήματα «πολύ ανησυχητικά», επισημαίνοντας ότι τα πιο απαισιόδοξα μοντέλα που προβλέπουν ισχυρή επιβράδυνση έως το 2100– είναι τελικά τα πιο ρεαλιστικά, καθώς συμφωνούν περισσότερο με τα πραγματικά δεδομένα.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι το σημείο χωρίς επιστροφή μπορεί να επέλθει πολύ νωρίτερα: «Ανησυχώ όλο και περισσότερο ότι μπορεί να περάσουμε το κρίσιμο όριο κατάρρευσης ήδη από τα μέσα του αιώνα».
Με εμπειρία 35 ετών στη μελέτη του AMOC, τόνισε ότι μία τέτοια εξέλιξη πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». Όπως ανέφερε, ακόμα και όταν η πιθανότητα κατάρρευσης εκτιμάτο μόλις στο 5%, θεωρούνταν ήδη υπερβολικά υψηλή. «Τώρα φαίνεται να ξεπερνά το 50%. Οι πιο δραματικές κλιματικές αλλαγές των τελευταίων 100.000 ετών συνέβησαν όταν το AMOC άλλαξε κατάσταση», σημείωσε.
Οι αιτίες και οι επιπτώσεις
Η επιβράδυνση του συστήματος οφείλεται κυρίως στην ταχεία αύξηση της θερμοκρασίας στην Αρκτική. Τα θερμότερα νερά είναι λιγότερο πυκνά και βυθίζονται πιο αργά, ενώ η αυξημένη βροχόπτωση μειώνει περαιτέρω την πυκνότητα των επιφανειακών υδάτων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης. Αν και το σύστημα επηρεάζεται και από φυσικές μεταβολές, οι επιστήμονες θεωρούν πλέον σχεδόν βέβαιη μία σημαντική εξασθένηση μέσα στις επόμενες δεκαετίες, με σοβαρές επιπτώσεις για το παγκόσμιο κλίμα.
Τα μοντέλα δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, αξιολόγησε τέσσερις διαφορετικές μεθόδους σύγκρισης των μοντέλων με πραγματικά δεδομένα. Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα ίσως αποδειχθεί ακόμα πιο ανησυχητική, καθώς τα μοντέλα δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας, το οποίο προσθέτει γλυκό νερό στους ωκεανούς και επιταχύνει περαιτέρω την αποδυνάμωση του συστήματος.
