ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία σύναψαν πυρηνική συμφωνία εν μέσω αντιδράσεων
ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία σύναψαν πυρηνική συμφωνία εν μέσω αντιδράσεων
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας, η οποία προβλέπει την ανάπτυξη ενός «μη στρατιωτικού προγράμματος πυρηνικής ενέργειας» στο βασίλειο, σύμφωνα με ανακοίνωση της κυβέρνησης Τραμπ. Η συμφωνία, η οποία περιλαμβάνει διασφαλίσεις για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, αναμένεται να παραπεμφθεί στο Κογκρέσο για έγκριση.
σχετικά άρθρα
Παρότι οι πλήρεις λεπτομέρειες δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, το πλαίσιο της συμφωνίας εκτιμάται ότι ενδέχεται να επιτρέψει στη Σαουδική Αραβία τη δημιουργία εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου. Η εν λόγω δυνατότητα έχει προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις, καθώς η ίδια τεχνολογία δύναται να χρησιμοποιηθεί και για την παραγωγή πυρηνικών όπλων.
Τη συμφωνία υπέγραψαν επισήμως ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, και ο υπουργός Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, και συνοδεύεται από «διμερείς διασφαλίσεις» κατά της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε ότι οι συμφωνίες αυτές «αντανακλούν την κοινή δέσμευση των δύο χωρών μας για την ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας, την προώθηση της ευημερίας στο εσωτερικό και της ασφάλειας των συμμάχων μας στο εξωτερικό». Ο εμπλουτισμός ουρανίου μπορεί να παράγει καύσιμο για πυρηνικούς σταθμούς, αλλά η τεχνολογία αυτή μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς. Για αυτόν τον λόγο, Αμερικανοί βουλευτές και από τα δύο κόμματα έχουν εκφράσει επιφυλάξεις απέναντι σε ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα για τη Σαουδική Αραβία.
Αντιδράσεις και πολιτικές διαστάσεις
Σε ό,τι αφορά τις πολιτικές διαστάσεις, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επιχείρησε να κατευνάσει τις ανησυχίες, δηλώνοντας ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να συνάψουν καμία συμφωνία με οποιαδήποτε χώρα στον κόσμο που να δημιουργεί κίνδυνο διάδοσης των πυρηνικών όπλων». Η συμφωνία προβλέπεται να έχει διάρκεια 30 ετών και να βασίζεται σε αμερικανική τεχνολογία. Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές με γνώση της υπόθεσης, δεν περιλαμβάνει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), το οποίο θα επέτρεπε αυξημένες επιθεωρήσεις και διαδικασίες επαλήθευσης. Το κείμενο θα διαβιβαστεί στο Κογκρέσο για εξέταση, όπου αναμένονται αντιδράσεις. Παρ’ όλα αυτά, ο έλεγχος των δύο σωμάτων από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ καθιστά απίθανη την απόρριψη της συμφωνίας.
Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας ανακοίνωσε την υπογραφή, πέραν της συμφωνίας συνεργασίας, και μιας «διμερούς συμφωνίας διασφαλίσεων». Η ανακοίνωση του υπουργείου αναφέρει ότι «μαζί, αυτές οι δύο συμφωνίες θέτουν τη νομική βάση για μια συνεργασία διάρκειας δεκαετιών και πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, η οποία προωθεί αρκετούς οικονομικούς και στρατηγικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένης της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων». Η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας υποστήριξε ότι η συμφωνία αποτελεί «επέκταση της υπάρχουσας συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών στον ενεργειακό τομέα» και ότι έπεται της επίσκεψης του Σαουδάραβα ηγέτη στην Ουάσινγκτον τον προηγούμενο Νοέμβριο.
Φόβοι για πιθανή πυρηνική διάδοση
Η πιθανότητα να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία ο εμπλουτισμός ουρανίου στο έδαφός της έχει προκαλέσει ανησυχίες σε ειδικούς, καθώς κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πρωτοφανή κίνηση για τις ΗΠΑ. Η Ρόζμαρι Κέλανικ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο αμερικανικό think tank Defense Priorities, χαρακτήρισε «αρκετά σοκαριστικό» το ενδεχόμενο η συμφωνία να περιλαμβάνει την έγκριση για σαουδαραβικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου. Όπως ανέφερε, οι ΗΠΑ δεν έχουν μέχρι σήμερα βοηθήσει άλλη χώρα να πραγματοποιεί εμπλουτισμό ουρανίου στο δικό της έδαφος, καθώς η δυνατότητα παραγωγής πυρηνικού καυσίμου αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης πυρηνικών όπλων. Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι η πορεία προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου θα απαιτούσε πιθανότατα πολλά χρόνια και θα προκαλούσε διεθνείς αντιδράσεις.
Διεθνές πλαίσιο και χρονική συγκυρία
Η ανακοίνωση της συμφωνίας συμπίπτει χρονικά με την περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ διεξάγουν πόλεμο κατά του Ιράν, επικαλούμενοι ανησυχίες για τις πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης. Το Ιράν έχει επανειλημμένα τονίσει ότι το δικό του πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Πιθανή κατασκευή αμερικανικής εγκατάστασης εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, μετά από κοινή μελέτη, θα μπορούσε να αποφέρει δισεκατομμύρια δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς αμερικανικές εταιρείες θα συμμετείχαν στην κατασκευή των εγκαταστάσεων.
Η συμφωνία θα αποσταλεί πλέον στο αμερικανικό Κογκρέσο για εξέταση. Αναμένεται να υπάρξουν αντιδράσεις από ορισμένους βουλευτές και γερουσιαστές και των δύο κομμάτων, αν και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Ντόναλντ Τραμπ ελέγχει αυτή τη στιγμή και τα δύο σώματα. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απέρριψε τις ανησυχίες σχετικά με το ενδεχόμενο η συμφωνία να οδηγήσει τη Σαουδική Αραβία στην ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, δηλώνοντας: «Οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να καταλήξουν σε συμφωνία με καμία χώρα στον κόσμο που οδηγεί σε κίνδυνο διάδοσης πυρηνικών όπλων».
Δημοκρατικοί νομοθέτες εξέφρασαν την αντίθεσή τους στη συμφωνία, σημειώνοντας ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, όταν ήταν γερουσιαστής, είχε υποστηρίξει νόμο με την ονομασία «No Nuclear Weapons for Saudi Arabia Act», ο οποίος απαιτούσε την έγκριση του Κογκρέσου για οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία με το Ριάντ. Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής της Μασαχουσέτης Έντουαρντ Μάρκι κατηγόρησε τον Ρούμπιο και τον Τραμπ για «υποκρισία» και «απερισκεψία», υποστηρίζοντας ότι επιτρέπουν στη Σαουδική Αραβία να αναπτύξει πυρηνική τεχνολογία ενώ ταυτόχρονα διεξάγεται πόλεμος με το Ιράν.
Σε περίπτωση που η συμφωνία περιλαμβάνει δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, θα διαφέρει σημαντικά από την αντίστοιχη συμφωνία που υπέγραψαν οι ΗΠΑ το 2009 με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στην περίπτωση των Εμιράτων, η χώρα δεν παράγει δικό της πυρηνικό καύσιμο και έχει αποδεχθεί μια σειρά περιορισμών. Για τον λόγο αυτό, η νέα συμφωνία αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις που ασχολούνται με τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.
Οι ΗΠΑ «πρόλαβαν» Ρωσία και Κίνα
Η Σαουδική Αραβία επιδίωκε εδώ και χρόνια μια τέτοια συμφωνία με τις ΗΠΑ. Προηγούμενες κυβερνήσεις της Ουάσινγκτον είχαν θέσει ως βασική προϋπόθεση την αναγνώριση του Ισραήλ από το Ριάντ και την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, προϋπόθεση η οποία φαίνεται πως έχει πλέον αποσυρθεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει στενότερες σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία κατά τη διάρκεια της θητείας του στον Λευκό Οίκο. Παράλληλα, ένας πιθανός λόγος για την επίτευξη της συμφωνίας αυτή τη χρονική στιγμή είναι οι συζητήσεις της Ρωσίας και της Κίνας με το Ριάντ για αντίστοιχες συνεργασίες, με τις ΗΠΑ να επιδιώκουν να μην χάσουν έδαφος στον τομέα αυτό.
Η συμφωνία αυτή αποτελεί σημαντική επιτυχία για τη Σαουδική Αραβία και ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, αν και οι συνέπειές της δεν αναμένονται άμεσες. Το πυρηνικό ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της πολύμηνης αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν. Η Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ έχουν υποστηρίξει ότι ένας από τους λόγους των επιθέσεών τους κατά του Ιράν ήταν η αποτροπή της πιθανότητας ανάπτυξης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη, κάτι που το Ιράν αρνείται. Ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είχε δηλώσει το 2018 ότι η χώρα του δεν σχεδιάζει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, αλλά πως «χωρίς αμφιβολία, αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνική βόμβα, θα ακολουθήσουμε το ίδιο μονοπάτι το συντομότερο δυνατό».
Συμφωνία Ομπάμα με τα ΗΑΕ: Μια διαφορετική προσέγγιση
Εκ πρώτης όψεως, η συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας που υπέγραψε η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ με τη Σαουδική Αραβία φαίνεται να παρουσιάζει ομοιότητες με τη συμφωνία που είχε υπογράψει το 2009 η κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ωστόσο, μέχρι να γίνει γνωστό το πλήρες κείμενο της συμφωνίας, δεν είναι ξεκάθαρο αν οι δύο συμφωνίες είναι ίδιες σε ένα κρίσιμο σημείο: αν δηλαδή η Σαουδική Αραβία έχει αποδεχθεί, όπως τα ΗΑΕ, μέτρα ασφαλείας που θα εμποδίζουν το βασίλειο να αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
Η συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, γνωστή ως «συμφωνία 123» από το αντίστοιχο άρθρο του αμερικανικού Νόμου για την Ατομική Ενέργεια, ξεκίνησε να διαπραγματεύεται επί κυβέρνησης Τζορτζ Μπους και αναδιαμορφώθηκε και υπογράφηκε από την κυβέρνηση Ομπάμα στις 21 Μαΐου 2009. Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας, τα ΗΑΕ συμφώνησαν να αποδεχθούν το λεγόμενο «πρόσθετο πρωτόκολλο» του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το οποίο επιτρέπει στον οργανισμό να επιβεβαιώνει την ειρηνική χρήση όλων των πυρηνικών υλικών. Παράλληλα, τα ΗΑΕ δεσμεύτηκαν να μην αναπτύξουν εγχώριες δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου και επανεπεξεργασίας, επιλέγοντας μακροπρόθεσμες συμφωνίες για την ασφαλή προμήθειας πυρηνικού καυσίμου από το εξωτερικό.
Σε ενημερωτικό σημείωμα του 2009, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι με την υπογραφή της συμφωνίας τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έδειξαν τη δέσμευσή τους για υπεύθυνη ανάπτυξη της πολιτικής πυρηνικής ενέργειας, σε πλήρη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις τους για τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων. Το αμερικανικό υπουργείο υπογράμμιζε τότε ότι μία από αυτές τις δεσμεύσεις ήταν η απόφαση των ΗΑΕ να μην προχωρήσουν σε εμπλουτισμό ουρανίου και επανεπεξεργασία εντός της επικράτειάς τους, σε αντίθεση με το Ιράν, το οποίο – σύμφωνα με την Ουάσινγκτον – δεν είχε τηρήσει τις διεθνείς του υποχρεώσεις.
