Η ρήτρα 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, μια πρωτοβουλία που είχε προταθεί από την Ελλάδα το 2002 επί κυβέρνησης Κ. Σημίτη, τίθεται σε εφαρμογή. Η εν λόγω ρήτρα, η οποία αποσκοπεί σε ένα νέο επίπεδο αμυντικής ολοκλήρωσης και γεωπολιτικής ενηλικίωσης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, είχε αρχικά εισηγηθεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, ως ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής παρόμοια με το άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ.
σχετικά άρθρα
Εκείνη την περίοδο, οι Συνθήκες της ΕΕ δεν προέβλεπαν σχετική αρμοδιότητα για θέματα άμυνας, και καμία χώρα-μέλος δεν υποστήριζε ευθέως τη θέσπιση μιας τέτοιας ρήτρας, εκφράζοντας ανησυχίες ότι θα υπονόμευε τη συνοχή του ΝΑΤΟ. Παρόλα αυτά, με τις οδηγίες του Κ. Σημίτη και μετά από επεξεργασμένη ελληνική πρόταση και επίμονη διαπραγμάτευση, η ρήτρα συμπεριλήφθηκε στο Σύνταγμα και ενσωματώθηκε αυτολεξεί στη Συνθήκη της Λισαβόνας ως άρθρο 42.7 ΣΕΕ. Η διάταξη αυτή αποτέλεσε επίσης έμπνευση για τη διμερή ρήτρα Ελλάδας – Γαλλίας.
Παρά την ενσωμάτωσή της, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είχε προχωρήσει στην έκδοση πρακτικών ρυθμίσεων ή εγχειριδίου για την υλοποίησή της, με αποτέλεσμα να παραμείνει ανενεργή. Ενεργοποιήθηκε μόνο μία φορά, το 2015, από τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι.
Πρόσφατα γεγονότα, όπως ο πόλεμος στο Ιράν, οι επιθέσεις στην Κύπρο και η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από την ασφάλεια και άμυνα της Ευρώπης, κατέστησαν αναγκαία την αναβίωση και επιχειρησιακή εμπλαισίωση της ρήτρας, ώστε η ΕΕ να μπορεί να προστατεύει τα κράτη-μέλη της. Στο πλαίσιο αυτό, η Κύπρος, ως προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, μαζί με την Ελλάδα, ανέλαβαν σχετική πρωτοβουλία. Το άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στη Μεγαλόνησο κατέληξε σε πολιτικές οδηγίες για την πλήρη ενεργοποίηση του άρθρου, οι οποίες αναμένεται να συνταχθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ύπατη εκπρόσωπο για την Εξωτερική Πολιτική.
Με την ενεργοποίηση αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξελίσσεται σε ένα οιονεί σύστημα συλλογικής ασφάλειας και κοινής άμυνας, διατηρώντας τους δεσμούς της με το ΝΑΤΟ (καθώς 23 από τα 27 μέλη της είναι και μέλη του). Η ρήτρα είναι νομικά δεσμευτική και συνεπάγεται την παροχή «βοήθειας και συνδρομής» με όλα τα μέσα, συμπεριλαμβανομένων και των στρατιωτικών, σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις. Στην περίπτωση της Κύπρου, παρότι δεν έγινε τυπική επίκληση της ρήτρας, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία και Ολλανδία προσέφεραν στρατιωτική βοήθεια. Ενώ το 2002 η ρήτρα αφορούσε κυρίως την Ελλάδα, σήμερα, λόγω των γεωπολιτικών ανακατατάξεων, καλύπτει συνολικά την άμυνα της Ευρώπης.
Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, κατά την παρουσία του στην Αθήνα, είχε δηλώσει, βάσει της διμερούς ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, ότι η Γαλλία «θα είναι εδώ» σε περίπτωση απειλής της ελληνικής κυριαρχίας. Η εφαρμογή του άρθρου 42.7 στοχεύει στην αντίστοιχη συλλογική παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών-μελών της.
Σημειώνεται ότι στη σχετική συζήτηση για το άρθρο 42.7, η ελληνική πρωτοβουλία συχνά δεν αναφέρεται.
