Η «ψυχρή κηλίδα» του Ατλαντικού συνδέεται με τους καύσωνες
Η «ψυχρή κηλίδα» του Ατλαντικού συνδέεται με τους καύσωνες
Η δυτική Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα τρίτο διαδοχικό κύμα καύσωνα αυτό το καλοκαίρι, εν μέσω μιας γενικότερης κλιματικής κρίσης. Ενώ αρχικά αποδίδεται σε έναν ισχυρό αφρικανικό αντικυκλώνα, οι επιστήμονες υποδεικνύουν ότι η βαθύτερη αιτία ενδέχεται να βρίσκεται πολύ βορειότερα, στον Ατλαντικό Ωκεανό.
σχετικά άρθρα
Πρόκειται για μια περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού, νότια της Γροιλανδίας, την οποία οι ερευνητές ονομάζουν «ψυχρή κηλίδα» (cold blob). Αυτό το σημείο είναι μοναδικό στον πλανήτη καθώς εμφανίζει ψύξη, συγκεκριμένα σημαντικά χαμηλότερες θερμοκρασίες από τα μέσα του 20ού αιώνα. Σύμφωνα με στοιχεία του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, που επικαλείται η «Monde», τμήματα του υποπολικού βόρειου Ατλαντικού έχουν ψυχθεί κατά περίπου 1 έως 2 βαθμούς Κελσίου τους τελευταίους τριάντα χρόνους. Στις αρχές Ιουλίου, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σε αυτή την περιοχή ήταν 1-3°C κάτω από τον εποχιακό μέσο όρο, σε αντίθεση με τη Μεσόγειο όπου καταγράφηκαν 6°C υψηλότερες θερμοκρασίες.
Η «ψυχρή κηλίδα» αποτελεί αντικείμενο μελέτης της επιστημονικής κοινότητας για τουλάχιστον 15 έτη. Διάφορες έρευνες έχουν αναδείξει τη χρονική προτεραιότητα της πτώσης της θερμοκρασίας στην εν λόγω θαλάσσια περιοχή (ακόμη και σε βάθη 2,5 χιλιομέτρων) σε σχέση με τα κύματα καύσωνα στην Ευρώπη, καθώς και τη στενή σύνδεσή της με τους αφρικανικούς αντικυκλώνες. Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023 κατέδειξε αυτή τη συσχέτιση σε 15 από τους 18 ευρωπαϊκούς καύσωνες την περίοδο 1979-2019. Η Ζαμπίνε Μπίσοφ, ερευνήτρια στο Κέντρο Ωκεανογραφικών Ερευνών του Κιέλου και επικεφαλής σχετικής μελέτης, εξηγεί ότι αυτή η ψυχρή ζώνη ενισχύει σημαντικά την ένταση και τη διάρκεια των καυσώνων στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ο κλιματολόγος Τζούλιο Μπέτι του Εθνικού Συμβουλίου Ερευνας της Ιταλίας εξηγεί τον μηχανισμό: πάνω από την «ψυχρή κηλίδα» δημιουργείται μια περιοχή χαμηλών πιέσεων, η οποία είναι ικανή να προσελκύει αέριες μάζες από τη βόρεια Αφρική. Αυτές οι μάζες, ήδη θερμές, καθίστανται ακόμη πιο καυτές λόγω της κλιματικής αλλαγής. Τα ρεύματα αυτά διασχίζουν περιοχές όπως το Μαρόκο, την Ιβηρική Χερσόνησο, τη δυτική Γαλλία και τη βόρεια Ιταλία, ένα μοτίβο που συνέβαλε στο να καταγραφεί ο περασμένος Ιούνιος ως ο θερμότερος στην ιστορία της δυτικής Ευρώπης.
Ως προς την αιτία της «ψυχρής κηλίδας» στον βόρειο Ατλαντικό, οι επιστήμονες επισημαίνουν και πάλι την κλιματική αλλαγή. Όλο και περισσότερες έρεμευνες εστιάζουν στο λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας, το οποίο οδηγεί στην εισροή μεγάλων ποσοτήτων ψυχρού γλυκού νερού στη θάλασσα και στην επιβράδυνση της κύριας ωκεάνιας κυκλοφορίας στον Ατλαντικό (AMOC), συμπεριλαμβανομένου του Ρεύματος του Κόλπου. Αυτό το ρεύμα μεταφέρει ζεστά, αλμυρά ύδατα προς τη βορειοδυτική Ευρώπη και τη δυτική Αφρική. Μια πρόσφατη μελέτη προβλέπει ότι η ροή του θα μπορούσε να εξασθενήσει κατά 50% έως το 2100, ακόμη και με μέτριες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ενδεχόμενο που θα μπορούσε να επιφέρει, μεταξύ άλλων, πτώση των χειμερινών θερμοκρασιών στην Ευρώπη.
Το τρέχον καλοκαίρι εξελίσσεται σε ένα δύσκολο διάστημα για την Ευρώπη, ιδιαίτερα για τα δυτικά της τμήματα, με ακραία ζέστη και καταστροφικές δασικές πυρκαγιές. Κατά το προηγούμενο, δεύτερο κύμα καύσωνα (22-28 Ιουνίου), αναφέρθηκαν περισσότεροι από 10.000 «πλεονάζοντες» θάνατοι σε ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως στη Γαλλία και το Βέλγιο, με τη συντριπτική πλειονότητα να αφορά άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, σύμφωνα με στοιχεία του δικτύου EuroMOMO. Επιπλέον, 2.700 θάνατοι καταγράφηκαν στην Αγγλία και την Ουαλία κατά τους καύσωνες Μαΐου και Ιουνίου.
Το σκηνικό της τρέχουσας κατάστασης συμπληρώνουν οι καταστροφικές πυρκαγιές. Στη Γαλλία, το δάσος του Φοντενεμπλό κοντά στο Παρίσι πλήττεται από πυρκαγιά από την Κυριακή, πιθανόν λόγω εμπρησμού, με περίπου 13.000 στρέμματα (8% του δασικού όγκου) να έχουν καεί παρά τις τιτάνιες προσπάθειες των πυροσβεστών. Στην Ισπανία, δεκατρείς άνθρωποι, μεταξύ των οποίων τουρίστες από τη Βρετανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο, έχασαν τη ζωή τους από μεγάλη πυρκαγιά στην επαρχία Αλμερία, η οποία προκλήθηκε από πτώση ηλεκτρικού καλωδίου. Επισκεπτόμενος την περιοχή, ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, προειδοποίησε για «ένα περίπλοκο καλοκαίρι» και κάλεσε τον πληθυσμό σε επαγρύπνηση.
