Μία από τις σημαντικότερες φιλολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών στην κλασική φιλολογία ήρθε στο φως μέσω ενός εύθραυστου αποσπάσματος παπύρου, το οποίο παρέμενε παραγνωρισμένο σε αρχείο του Καΐρου για χρόνια. Πρόκειται για τριάντα έως τώρα άγνωστους στίχους του προσωκρατικού φιλοσόφου Εμπεδοκλή.
σχετικά άρθρα
Ο Εμπεδοκλής, γεννημένος στον Ακράγαντα της Κάτω Ιταλίας περί το 494 π.Χ., είναι ευρέως γνωστός για τη διατύπωση της κοσμογονικής θεωρίας των τεσσάρων στοιχείων (γη, νερό, φωτιά, αέρας) που συνθέτουν την ύλη. Έγραφε σε έμμετρο λόγο, μία πρακτική κοινή μεταξύ των Ελλήνων φιλοσόφων, η οποία θεωρείται ότι ουσιαστικά ολοκληρώθηκε με εκείνον.
Το χειρόγραφο, που χρονολογείται περίπου τον 1ο αιώνα π.Χ. και ανήκει στο έργο του «Περί φύσεως», αποτελεί το πρώτο τμήμα που εντοπίζεται από αυθεντικό έργο του στοχαστή. Ο λόγος του Εμπεδοκλή, που επηρέασε βαθιά τη δυτική φιλοσοφία, είχε χαθεί σε μεγάλο βαθμό για περισσότερο από δύο χιλιετίες. Η ανακάλυψη αυτή, πέρα από τη φιλολογική της αξία, επαναπροσδιορίζει τη θέση του Εμπεδοκλή στην πνευματική ιστορία της αρχαιότητας, διευκρινίζοντας τη σχέση του με προγενέστερους και μεταγενέστερους στοχαστές. Ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ διαφορετικών φιλοσοφικών παραδόσεων και προσφέρει μια πιο συνεκτική εικόνα για το πώς οι πρώιμοι Έλληνες στοχαστές προσέγγιζαν ζητήματα όπως η ύλη, η αντίληψη και η πραγματικότητα.
Οι ανακαλυφθέντες στίχοι επικεντρώνονται στο ζήτημα του πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο, αναπτύσσοντας τη θεωρία των «εκπομπών». Αυτή η θεωρία αναφέρεται σε μικροσκοπικά σωματίδια που εκπέμπονται από τα αντικείμενα και αλληλεπιδρούν με τις αισθήσεις, ιδίως με την όραση. Πρόκειται για μια πρώιμη προσπάθεια εξήγησης της αντίληψης, η οποία προαναγγέλλει μεταγενέστερες επιστημονικές προσεγγίσεις και τοποθετεί τον Εμπεδοκλή πιο κοντά στις απαρχές της φυσικής φιλοσοφίας από ό,τι πιστευόταν έως σήμερα.
Η ανάλυση του κειμένου αποκαλύπτει επίσης ενδιαφέρουσες διακειμενικές σχέσεις. Συγκεκριμένα, εντοπίζεται πιθανή άμεση σύνδεση με ένα απόσπασμα έργου του Πλούταρχου (2ος αι. μ.Χ.), καθώς και με διάλογο του Πλάτωνα και κείμενο του Θεόφραστου (4ος αι. π.Χ.). Απηχήσεις του Εμπεδοκλή έχουν επίσης εντοπιστεί στον κωμικό ποιητή Αριστοφάνη και στον λατίνο φιλόσοφο Λουκρήτιο. Το νέο εύρημα επιβεβαιώνει την παλαιά υπόθεση ότι ο Εμπεδοκλής ενδέχεται να έθεσε τις βάσεις για μεταγενέστερους ατομικούς φιλοσόφους, όπως ο Δημόκριτος.
Την ανακάλυψη πραγματοποίησε ο παπυρολόγος Νέιθαν Κάρλιγκ του Πανεπιστημίου της Λιέγης. Ο Κάρλιγκ ταύτισε το απόσπασμα του παπύρου Ρ. Fouad inv. 218, που φυλάσσεται στα αρχεία του Γαλλικού Ινστιτούτου Ανατολικής Αρχαιολογίας στο Κάιρο, ως τμήμα του έργου «Περί φύσεως». Το φιλοσοφικό αυτό ποίημα του Εμπεδοκλή ήταν μέχρι σήμερα γνωστό σχεδόν αποκλειστικά μέσω αναφορών μεταγενέστερων συγγραφέων.
