Ο Warhol κοιτάζει για τελευταία φορά τον εαυτό του: Ένα «Self-Portrait» του 1986 επιστρέφει στην αγορά
Η σπάνια αυτοπροσωπογραφία από την τελευταία περίοδο του δημιουργού εμφανίζεται στη Νέα Υόρκη, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο μία από τις πιο αναγνωρίσιμες σειρές του
Λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, ο Andy Warhol έστρεψε για ακόμη μία φορά την κάμερα στον άνθρωπο που είχε μετατρέψει και ο ίδιος σε διασημότητα: τον εαυτό του. Σαράντα χρόνια αργότερα, ένα «Self-Portrait» του 1986 εμφανίζεται ξανά στην αγορά, προσφέροντας στους συλλέκτες πρόσβαση σε έργο από την τελευταία και ίσως πιο σκοτεινή περίοδο αυτοπροσωπογραφιών του κορυφαίου εκπροσώπου της Pop Art.
σχετικά άρθρα
Το έργο, που έχει δοθεί προς πώληση από τη MutualArt, παρουσιάζεται αυτές τις ημέρες στο flagship των Bonhams στην 57th Street της Νέας Υόρκης, στο πλαίσιο της έκθεσης «Fifty-Seventh: A Century of Art». Η παρουσίαση διαρκεί έως τις 8 Οκτωβρίου και συγκεντρώνει δημιουργίες σημαντικών ονομάτων του 20ού αιώνα, μεταξύ των οποίων Georgia O’Keeffe, Marc Chagall, Roy Lichtenstein, Pierre Bonnard και Tamara de Lempicka.
Η χρονιά δημιουργίας, ωστόσο, είναι εκείνη που δίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση ιδιαίτερο βάρος. Το 1986 ήταν το τελευταίο πλήρες έτος της ζωής του Warhol. Ο καλλιτέχνης πέθανε στη Νέα Υόρκη στις 22 Φεβρουαρίου 1987, σε ηλικία 58 ετών, μετά από επέμβαση στη χοληδόχο κύστη.
Όταν η διασημότητα έγινε το ίδιο του το πρόσωπο
Οι αυτοπροσωπογραφίες είχαν εμφανιστεί επανειλημμένα στην καριέρα του Warhol, όμως η σειρά του 1986 απέκτησε εντελώς διαφορετική οπτική ένταση. Το πρόσωπο απομονώνεται από το σώμα, το φόντο εξαφανίζεται και η περίφημη περούκα αποκτά σχεδόν εκρηκτική παρουσία γύρω από το κεφάλι.
Η εικόνα προήλθε από φωτογραφικές λήψεις του ίδιου του καλλιτέχνη και μεταφέρθηκε στον καμβά με τη μεταξοτυπική τεχνική που είχε καταστήσει αναγνωρίσιμο το έργο του ήδη από τη δεκαετία του 1960. Μόνο που εδώ απουσιάζουν τα Campbell’s Soup Cans, η Marilyn Monroe και οι υπόλοιπες εικόνες της αμερικανικής μαζικής κουλτούρας που ο Warhol είχε μετατρέψει σε σύμβολα. Το αντικείμενο της εικόνας είναι πλέον ο ίδιος.
Μεγάλα παραδείγματα της σειράς βρίσκονται σήμερα σε ορισμένες από τις σημαντικότερες μουσειακές συλλογές. Το Metropolitan Museum of Art διαθέτει αυτοπροσωπογραφία διαστάσεων 80 επί 80 ιντσών, όπου το πρόσωπο καλύπτεται από μοτίβο παραλλαγής. Το SFMOMA έχει έργο αντίστοιχης κλίμακας, ενώ η συλλογή του Guggenheim περιλαμβάνει μία μνημειακή εκδοχή 106 επί 106 ιντσών.
Η τελευταία περίοδος
Η χρονική εγγύτητα με τον θάνατο του Warhol έχει αναπόφευκτα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε εκ των υστέρων η συγκεκριμένη σειρά. Το Metropolitan Museum περιγράφει τη δική του εκδοχή ως μια απόκοσμη εικόνα, δημιουργημένη μόλις μήνες πριν από τον θάνατό του, ενώ το Guggenheim επισημαίνει την ασυνήθιστη απουσία λαιμού και ώμων: το κεφάλι μοιάζει να αιωρείται μέσα στο σκοτάδι.
Δεν υπάρχει, βεβαίως, λόγος να θεωρηθούν τα έργα συνειδητός αποχαιρετισμός. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι το 1986 υπήρξε εξαιρετικά παραγωγικό. Την ίδια περίοδο ο Warhol δούλευε πάνω στην τεράστια σειρά «The Last Supper», βασισμένη στον «Μυστικό Δείπνο» του Leonardo da Vinci, ενώ δημιούργησε επίσης μεταθανάτια προσωπογραφία του Joseph Beuys, ο οποίος είχε πεθάνει εκείνη τη χρονιά.
Οι αυτοπροσωπογραφίες αποκτούν έτσι μια ενδιαφέρουσα θέση μέσα στο τελευταίο κεφάλαιο της παραγωγής του: ο καλλιτέχνης που πέρασε δεκαετίες κατασκευάζοντας εικόνες άλλων διάσημων προσώπων αντιμετωπίζει πλέον τη δική του εικόνα με την ίδια διαδικασία αναπαραγωγής.
Ένα όνομα με αγορά $195 εκατ.
Η εμφάνιση έργου αυτής της περιόδου έχει και σαφή εμπορική διάσταση. Ο Warhol παραμένει ένας από τους ακριβότερους καλλιτέχνες της μεταπολεμικής αγοράς και το ρεκόρ του βρίσκεται στα 195,04 εκατ. δολάρια, μετά την πώληση του «Shot Sage Blue Marilyn» το 2022. Η αγορά έχει αποτιμήσει αντίστοιχες μεγάλων διαστάσεων αυτοπροσωπογραφίες της σειράς σε οκταψήφια ποσά. Το 2016, ένα Self-Portrait (Fright Wig) του 1986 είχε εμφανιστεί στους Sotheby’s με εκτίμηση 20–30 εκατ. δολάρια, ενώ άλλο έργο της ίδιας χρονιάς προσφέρθηκε το 2022 με εκτίμηση 12–18 εκατ. λίρες.
Οι αυτοπροσωπογραφίες αποτελούν ξεχωριστό τμήμα αυτής της αγοράς και οι τιμές τους παρουσιάζουν τεράστιες αποκλίσεις ανάλογα με τη χρονολογία, το μέγεθος, τον χρωματικό συνδυασμό και την προέλευση. Αυτός είναι και ο λόγος που οποιαδήποτε σύγκριση απαιτεί προσοχή: δεν υπάρχει μία ενιαία «τιμή Warhol», ακόμη και όταν δύο έργα ανήκουν στην ίδια εικονογραφική οικογένεια.
Στην περίπτωση του έργου που παρουσιάζεται τώρα στη Νέα Υόρκη δεν έχει δημοσιοποιηθεί εκτίμηση δημοπρασίας. Πρόκειται επομένως για εμφάνιση στην αγορά και όχι, τουλάχιστον με τα σημερινά διαθέσιμα στοιχεία, για ανακοινωμένο lot κάποιας επερχόμενης δημοπρασίας των Bonhams.
Η 57th Street τον ξαναβρίσκει
Η επιλογή του χώρου προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στην ιστορία. Πριν το Chelsea μετατραπεί στο επίκεντρο της σύγχρονης εικαστικής σκηνής της Νέας Υόρκης, η 57th Street αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους άξονες της αμερικανικής αγοράς τέχνης. Γκαλερί και θεσμοί που εγκαταστάθηκαν εκεί συνέβαλαν στη διαμόρφωση της αγοράς μέσα στην οποία αναδείχθηκε και η γενιά του Warhol.
Στην ίδια έκθεση παρουσιάζονται, μάλιστα, δύο πολύ διαφορετικοί Warhol: ένα ζεύγος πορτρέτων της Miriam Davidson από το 1965. Η απόσταση των 21 ετών ανάμεσα στα έργα επιτρέπει μια ασυνήθιστη αντιπαραβολή. Από τη γεμάτη χρώμα προσωπογραφία της περιόδου κατά την οποία η Factory βρισκόταν στο απόγειό της, έως τη λιτή, σχεδόν απόκοσμη εικόνα που δημιούργησε ο καλλιτέχνης στο τέλος της ζωής του.
Και ίσως αυτό να είναι το στοιχείο που κάνει την εμφάνιση του «Self-Portrait» του 1986 περισσότερο ενδιαφέρουσα από μια ακόμη προσθήκη στην ατελείωτη αγορά Warhol. Σε έναν δημιουργό που έχτισε μεγάλο μέρος της καριέρας του μετατρέποντας τη διασημότητα σε εικόνα προς κατανάλωση, ένα από τα τελευταία πρόσωπα που επέλεξε να τοποθετήσει απέναντι στο κοινό ήταν το δικό του.
