Μία από τις εμβληματικότερες εφευρέσεις στην ιστορία της επιστήμης κινδυνεύει να φύγει από τη Γαλλία. Μια Πασκαλίνα, η μηχανή υπολογισμού που κατασκεύασε ο Blaise Pascal όταν ήταν μόλις 19 ετών, πρόκειται να τεθεί σε δημοπρασία στις 19 Νοεμβρίου στο Παρίσι, από τον οίκο Christie’s, με εκτιμώμενη τιμή πώλησης από 2 έως 3 εκατομμύρια ευρώ. Η συσκευή, που χαρακτηρίζεται ως «η απαρχή της σύγχρονης πληροφορικής», αποτέλεσε ορόσημο της μηχανικής σκέψης του 17ου αιώνα. Ο νεαρός τότε Pascal την είχε σχεδιάσει για να βοηθήσει τον πατέρα του, Étienne Pascal, πρόεδρο του δικαστηρίου οικονομικών της Νορμανδίας, να διευθετήσει τον χαοτικό υπολογισμό των φορολογικών εσόδων της εποχής.
σχετικά άρθρα
Ένα μοναδικό δείγμα παγκόσμιας κληρονομιάς
Από τα περίπου είκοσι αντίγραφα που δημιούργησε ο Pascal, μόνο εννέα σώζονται σήμερα στον κόσμο. Τα περισσότερα φυλάσσονται στο Μουσείο Τεχνών και Επαγγελμάτων (Musée des Arts et Métiers) στο Παρίσι και στο Μουσείο Ανρί Λεκόκ στο Κλερμόν-Φεράν.
Η Πασκαλίνα, που βγαίνει τώρα σε δημοπρασία, θεωρείται μοναδική: είναι η μόνη γνωστή εκδοχή ειδικά σχεδιασμένη για υπολογισμούς αποστάσεων και μετρήσεις γης – το λεγόμενο «μοντέλο αρπεντάζ». «Είναι καθοριστικής σημασίας αυτό το αντικείμενο να ενταχθεί σε μια δημόσια συλλογή, ώστε να μπορεί να μελετηθεί από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα και να διατηρηθεί στη χώρα όπου δημιουργήθηκε», επισημαίνουν οι υπογράφοντες της ανοιχτής επιστολής που δημοσιεύθηκε στη «Le Monde».
Έκκληση της επιστημονικής κοινότητας
Μεταξύ των υπογραφών περιλαμβάνονται εξέχουσες προσωπικότητες της γαλλικής διανόησης, όπως η Barbara Cassin, μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, ο Jean-François Le Gall, μέλος της Ακαδημίας Επιστημών, και ο Hugo Duminil-Copin, μαθηματικός και κάτοχος του Βραβείου Fields 2022. Την επιστολή συνυπογράφουν επίσης οι συγγραφείς Éric Vuillard (βραβείο Goncourt) και Erik Orsenna.
«Ο Pascal και η Πασκαλίνα πρέπει να παραμείνουν στο επίκεντρο της εθνικής μας συλλογικής μνήμης», γράφουν οι υπογράφοντες, τονίζοντας ότι το έργο του εφευρέτη αντιπροσωπεύει ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του γαλλικού πνεύματος και θεμέλιο της σύγχρονης τεχνολογικής σκέψης. Η περίφημη αριθμομηχανή, που λειτουργούσε με μηχανικό σύστημα οδοντωτών τροχών, ήταν ικανή να εκτελεί προσθέσεις, αφαιρέσεις, πολλαπλασιασμούς και διαιρέσεις, καθιστώντας τον Pascal προάγγελο των μαθηματικών μηχανών του Leibniz και, αιώνες αργότερα, των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Οι υπάρχουσες εκδοχές της κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:
- Δεκαδικές Pascalines για βασικές αριθμητικές πράξεις,
- Λογιστικές για νομισματικούς υπολογισμούς,
- και Αρπεντάζ, για γεωμετρικές και μετρητικές εφαρμογές.
Το συγκεκριμένο μοντέλο είχε παρουσιαστεί στο Παρίσι, στη Νέα Υόρκη και στο Χονγκ Κονγκ ενόψει της δημοπρασίας, γεγονός που αναζωπύρωσε τον διάλογο γύρω από την πολιτιστική ιδιοκτησία και τη διαρροή επιστημονικών κειμηλίων στο εξωτερικό.
Η αξία της μνήμης
Για τους επιστήμονες, η υπόθεση δεν αφορά μόνο ένα τεχνούργημα, αλλά ένα σύμβολο της ευρωπαϊκής πνευματικής κληρονομιάς. «Η Πασκαλίνα είναι για την πληροφορική ό,τι είναι ο Πύργος του Άιφελ για τη μηχανική», σημειώνει χαρακτηριστικά η φιλόσοφος Barbara Cassin. Το αν η κυβέρνηση θα ανακαλέσει την άδεια εξαγωγής του αντικειμένου, παραμένει άγνωστο. Ωστόσο, η συζήτηση που προκάλεσε ανέδειξε ένα διαχρονικό ζήτημα: σε ποιον ανήκουν τα θεμέλια της γνώσης, στο έθνος ή στην ανθρωπότητα;
