Το φαινόμενο του Λαζάρου περιγράφει μια εξαιρετικά σπάνια ιατρική κατάσταση όπου ένα άτομο, αφού έχει κριθεί νεκρό, αναδεικνύει εκ νέου σημάδια ζωής. Αυτό συνήθως συμβαίνει λίγα λεπτά μετά τη διακοπή της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης (CPR).
σχετικά άρθρα
Η ονομασία προέρχεται από τη βιβλική αφήγηση της ανάστασης του Λαζάρου από τον Ιησού. Η πρώτη σύγχρονη ιατρική αναφορά καταγράφηκε το 1982, ενώ ο όρος ‘Lazarus phenomenon’ καθιερώθηκε το 1993. Είναι επίσης γνωστό ως αυτόματη ανάνηψη (autoresuscitation).
Επιστημονικές έρευνες υποδεικνύουν ότι, αν και αρκετοί ασθενείς που βιώνουν το φαινόμενο του Λαζάρου καταλήγουν λίγο αργότερα, περίπου το ένα τρίτο παρουσιάζει «καλή ανάρρωση». Τα σημάδια ζωής εμφανίζονται συνήθως εντός δέκα λεπτών από τη διακοπή της CPR, γεγονός που οδηγεί τους ειδικούς να συστήνουν την παρακολούθηση του ασθενούς για τουλάχιστον αυτό το διάστημα πριν την επιβεβαίωση του θανάτου.
Τα πιθανά σημάδια ζωής περιλαμβάνουν: – Αναπνοή – Βήχα – Κίνηση – Παρουσία σφυγμού ή μετρήσιμης αρτηριακής πίεσης
Πιθανές αιτίες και ερμηνείες
Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε οριστική εξήγηση για το φαινόμενο του Λαζάρου. Μεταξύ των θεωριών που έχουν προταθεί είναι η καθυστερημένη δράση φαρμάκων που χορηγούνται κατά τη διάρκεια της CPR ή οι μεταβολές της πίεσης στους πνεύμονες μετά τη διακοπή της αναζωογόνησης. Άλλες ερμηνείες περιλαμβάνουν αυξημένα επίπεδα καλίου στο αίμα (υπερκαλιαιμία) ή καρδιολογικές διαταραχές, όπως το ‘myocardial stunning’, μια προσωρινή αδυναμία της καρδιάς να λειτουργήσει αποτελεσματικά παρά τη φυσιολογική ροή αίματος.
Ο φόβος αναφοράς των περιστατικών
Ενδεχόμενη μη καταγραφή πολλών περιστατικών αποδίδεται στον φόβο των επαγγελματιών υγείας για πιθανές νομικές επιπτώσεις σε περίπτωση εσφαλμένης διαπίστωσης θανάτου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατηγορίες αμέλειας ή δικαστικές διαμάχες.
Σχετική μελέτη υπογραμμίζει ότι «ο θάνατος δεν είναι γεγονός, αλλά διαδικασία». Οι ειδικοί τονίζουν την κρισιμότητα της παρακολούθησης του ασθενούς για επιπλέον λεπτά μετά την αποτυχία της CPR, προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο αυτόματης ανάνηψης.
Στα παλαιότερα χρόνια, με την απουσία σύγχρονων διαγνωστικών μέσων και την πιστοποίηση του θανάτου να βασίζεται σε εμπειρικές μεθόδους, είναι πιθανή η εμφάνιση περιπτώσεων νεκροφάνειας και στην Ελλάδα. Ωστόσο, δεν υφίστανται επίσημα καταγεγραμμένα περιστατικά στην ελληνική ιατρική βιβλιογραφία, με τις αναφορές να περιορίζονται σε αφηγήσεις.
Στην Ελλάδα, έχει καταγραφεί περιστατικό όπου ένας 53χρονος άνδρας επανήλθε στη ζωή δύο λεπτά μετά την παύση της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης.
Σε αντίθεση με τη νεκροφάνεια, το φαινόμενο του Λαζάρου συνιστά τεκμηριωμένη ιατρική κατάσταση, άμεσα συνδεδεμένη με προηγούμενη προσπάθεια CPR. Διεθνώς, από το 1982 έως σήμερα, έχουν αναφερθεί περίπου 40 τέτοια περιστατικά. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα περαιτέρω μελέτης του φαινομένου και στην Ελλάδα, όπως έχει επισημάνει σε άρθρο του στη Lifo ο Πρόεδρος της Ελληνικής Ιατροδικαστικής Εταιρίας, Γρηγόρης Λέων.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι η πιστοποίηση του θανάτου, όταν διενεργείται βάσει επιστημονικών κανόνων και με χρήση ηλεκτροκαρδιογραφήματος, εκμηδενίζει την πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων φαινομένων. Η επιβεβαίωση της διακοπής αναπνοής και κυκλοφορίας οφείλει να πραγματοποιείται από τον θεράποντα ιατρό.
Σχετικά με την ταφή, ο νόμος Α.Ν. 445/68 (ΦΕΚ-130 Α’) περί Νεκροταφείων και ενταφιασμού νεκρών προβλέπει ότι αυτή επιτρέπεται μόνο μετά την πάροδο 12 ωρών από τον νομίμως πιστοποιημένο θάνατο. Σε περιπτώσεις νεκροτομής, η ταφή επιτρέπεται αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων διασφαλίζει την αποφυγή φαινομένων νεκροφάνειας ή παρερμηνειών σχετικών με τον χρόνο του θανάτου.
Σπάνιο παράδειγμα νεκροφάνειας
Ένα σπάνιο παράδειγμα του φαινομένου γνωστού ως Σύνδρομο Λαζάρου αφορά έναν 23χρονο άνδρα, τον Μάικλ Γουίλκινσον, ο οποίος επανήλθε στη ζωή μισή ώρα αφότου οι γιατροί τον είχαν ανακηρύξει επίσημα νεκρό.
