Πλειστηριασμοί, servicers και Ηρακλής: Τι ζητά το ΔΝΤ για την επόμενη ημέρα των NPLs
Σημαντικές αδυναμίες στο ελληνικό πλαίσιο αφερεγγυότητας, στη λειτουργία των πλειστηριασμών και στη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων εντοπίζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), σε ειδική έκθεση που εκπονήθηκε στο πλαίσιο της αξιολόγησης του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος (FSAP). Παρά τη θεαματική αποκλιμάκωση των «κόκκινων» δανείων στις τράπεζες τα τελευταία χρόνια, το Ταμείο επισημαίνει ότι το πρόβλημα παραμένει ιδιαίτερα μεγάλο εκτός τραπεζικού συστήματος, καθώς οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων εξακολουθούν να διαχειρίζονται χαρτοφυλάκια προβληματικών δανείων που αντιστοιχούν στο 33% του ελληνικού ΑΕΠ.
σχετικά άρθρα
Οι τράπεζες καθάρισαν τους ισολογισμούς τους, αλλά το πρόβλημα παραμένει
Η έκθεση εστιάζει σε δύο βασικούς άξονες: την αποτελεσματικότητα της αναγκαστικής εκτέλεσης επί ακινήτων και των πλειστηριασμών, καθώς και το πλαίσιο αναδιάρθρωσης μεγάλων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τα ζητήματα αυτά συνδέονται άμεσα με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της χώρας και την ικανότητα του συστήματος να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα προβληματικά χρέη.
Το Ταμείο αναγνωρίζει ότι οι ελληνικές τράπεζες πέτυχαν εντυπωσιακή πρόοδο από το 2019 μέσω των πωλήσεων χαρτοφυλακίων και των τιτλοποιήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής» (HAPS). Ως αποτέλεσμα, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε από 43,5% τον Ιούνιο του 2019 σε μόλις 3,3% τον Σεπτέμβριο του 2025.
Ωστόσο, η μεταφορά του προβλήματος εκτός τραπεζικών ισολογισμών δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει επιλυθεί. Αντιθέτως, σήμερα οι servicers διαχειρίζονται περισσότερα από 3 εκατομμύρια δάνεια, εκ των οποίων τα 2,9 εκατομμύρια είναι μη εξυπηρετούμενα, ενώ οι σχετικές απαιτήσεις αφορούν περίπου 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες σε σύνολο πληθυσμού 10,4 εκατομμυρίων κατοίκων.
Καμπανάκι για τους servicers και την εποπτεία τους
Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ θεωρεί ότι η Τράπεζα της Ελλάδος πρέπει να ενισχύσει ουσιαστικά την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, αυξάνοντας τους διαθέσιμους πόρους και εστιάζοντας περισσότερο στην πραγματική αποτελεσματικότητα των ρυθμίσεων και της ανάκτησης οφειλών.
Παράλληλα, ζητείται βελτίωση της διαφάνειας μέσω εκτενέστερων εποπτικών αναφορών και δημοσίευσης περισσότερων στοιχείων για την απόδοση των servicers. Το Ταμείο προτείνει επίσης τη δημοσίευση ετήσιων εκθέσεων για την πορεία του προγράμματος «Ηρακλής», καθώς και τη δημιουργία ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας με αναλυτικά και επικαιροποιημένα στοιχεία για τις τιτλοποιήσεις και τις κρατικές εγγυήσεις.
Οι αδυναμίες του συστήματος πλειστηριασμών
Στο μέτωπο των πλειστηριασμών, η έκθεση αναγνωρίζει ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με μία δεκαετία πριν, ωστόσο υπογραμμίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές δυσλειτουργίες που επιβραδύνουν την ανάκτηση οφειλών.
Μεταξύ των βασικών προβλημάτων που καταγράφει το ΔΝΤ είναι οι συνεχείς ενστάσεις των οφειλετών σε διάφορα στάδια της διαδικασίας, οι καθυστερήσεις στην έκδοση διαταγών πληρωμής από τα δικαστήρια, η υποχρεωτική περίοδος αναμονής επτά μηνών μεταξύ κατάσχεσης και πρώτου πλειστηριασμού, η περιορισμένη συμμετοχή επενδυτών στις δημοπρασίες, οι καθυστερήσεις στη διανομή των εσόδων και οι χρονοβόρες διαδικασίες μεταβίβασης της κυριότητας μετά τον πλειστηριασμό.
Το Ταμείο θεωρεί ότι απαιτούνται στοχευμένες μεταρρυθμίσεις για τη μείωση του χρόνου ολοκλήρωσης των διαδικασιών, τον περιορισμό των περιττών δαπανών και την αποτροπή καταχρηστικών πρακτικών.
Το αγκάθι των αυθαιρέτων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο πρόβλημα των αυθαίρετων κατασκευών και επεκτάσεων ακινήτων, το οποίο, σύμφωνα με το ΔΝΤ, επηρεάζει άμεσα την αξία και την εμπορευσιμότητα των ακινήτων που βγαίνουν σε πλειστηριασμό.
Οι αυθαίρετες παρεμβάσεις δυσχεραίνουν την αποτίμηση των ακινήτων, περιορίζουν το επενδυτικό ενδιαφέρον και καθυστερούν την ολοκλήρωση των διαδικασιών ανάκτησης οφειλών. Για τον λόγο αυτό, η έκθεση εισηγείται τη διαμόρφωση μιας συνολικής κυβερνητικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Παράλληλα, καλεί τα δικαστήρια να ενισχύσουν τη συλλογή και επεξεργασία στατιστικών στοιχείων για τις υποθέσεις αναγκαστικής εκτέλεσης, ώστε να υποστηριχθούν αποτελεσματικότερα οι μελλοντικές μεταρρυθμίσεις.
Κενό στο πλαίσιο εταιρικής αφερεγγυότητας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παρατηρήσεις του Ταμείου για το πλαίσιο αφερεγγυότητας των επιχειρήσεων. Αν και η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα σύγχρονο νομοθετικό οπλοστάσιο, το ΔΝΤ εκτιμά ότι υπάρχει ένα σημαντικό θεσμικό κενό.
Σήμερα η διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί το βασικό εργαλείο διάσωσης επιχειρήσεων, όμως απουσιάζει μία πλήρως θεσμοθετημένη διαδικασία δικαστικά εποπτευόμενης αναδιοργάνωσης επιχειρήσεων, αντίστοιχη με εκείνες που εφαρμόζονται διεθνώς.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι διαδικασίες προπτωχευτικής αναδιάρθρωσης και οι διαδικασίες αναδιοργάνωσης εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και απαιτούν διαφορετικό βαθμό δικαστικής παρέμβασης. Για τον λόγο αυτό, το υφιστάμενο πλαίσιο θεωρείται ελλιπές σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα.
Πρόταση για νέο εργαλείο αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων
Το ΔΝΤ εισηγείται τη δημιουργία ενός νέου μηχανισμού αναδιοργάνωσης για μεγάλες και σύνθετες εταιρικές υποθέσεις, όπου απαιτείται αυξημένη δικαστική εποπτεία και αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ πολλών πιστωτών.
Η πρόταση συνδέεται άμεσα με τη διαπίστωση ότι στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπάρχει υψηλή συγκέντρωση τραπεζικού δανεισμού σε μεγάλες επιχειρήσεις, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε περίπτωση σοβαρών εταιρικών προβλημάτων.
Σύμφωνα με το Ταμείο, η εισαγωγή ενός τέτοιου εργαλείου θα ενίσχυε σημαντικά την αποτελεσματικότητα του συστήματος αφερεγγυότητας και θα ευθυγράμμιζε περισσότερο την Ελλάδα με τα διεθνή πρότυπα.
Δικαιοσύνη και εκκρεμότητες του νόμου Κατσέλη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Το ΔΝΤ προτείνει την εξειδίκευση δικαστών σε εμπορικές και πτωχευτικές υποθέσεις, την ενίσχυση των δικαστηρίων με επαρκείς πόρους και τη δημιουργία ολοκληρωμένων στατιστικών δεδομένων για τις υποθέσεις αφερεγγυότητας και αναγκαστικής εκτέλεσης.
Παράλληλα, ζητά στενότερη συνεργασία μεταξύ της Τράπεζας της Ελλάδος, του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των υπόλοιπων αρμόδιων φορέων για την επιτάχυνση της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.
Στο πλαίσιο αυτό δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεων του νόμου Κατσέλη, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές καθυστερήσεων, καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασης των servicers σε επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας των οφειλετών.
Το μήνυμα του ΔΝΤ για την επόμενη ημέρα
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η Ελλάδα έχει επιτύχει εντυπωσιακή πρόοδο στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων εντός του τραπεζικού συστήματος, όμως εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις στην οριστική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους.
Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ ζητά ταχύτερους πλειστηριασμούς, αυστηρότερη εποπτεία των servicers, επιτάχυνση των εκκρεμοτήτων του νόμου Κατσέλη, καλύτερη λειτουργία της Δικαιοσύνης και τη δημιουργία νέου εργαλείου αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων, ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
