Από το 2023 έως το 2025, το ρωσικό πολιτικό σύστημα παρουσιάζει όλο και πιο έντονες αποκλίσεις ανάμεσα στις επίσημες δηλώσεις και την πραγματική εικόνα στο μέτωπο, στην οικονομία και στην εξωτερική πολιτική. Πρόκειται για μια τάση που, σύμφωνα με την ανάλυση του κειμένου, ξεπερνά τα συνήθη όρια της προπαγάνδας και ενδέχεται να συνδέεται με βαθύτερες εντάσεις στο εσωτερικό της ελίτ εξουσίας.
σχετικά άρθρα
Στο επίκεντρο αυτής της εικόνας βρίσκεται ένα στοιχείο που σπάνια αναλύεται: ο Βλαντίμιρ Πούτιν φέρεται να μην χρησιμοποιεί το διαδίκτυο και να ενημερώνεται αποκλειστικά μέσω προετοιμασμένων φακέλων. Αυτό σημαίνει ότι όποιος ελέγχει τη ροή της πληροφορίας προς τον Ρώσο πρόεδρο, ελέγχει σε μεγάλο βαθμό και την αντίληψή του για την πραγματικότητα.
Το σύστημα των φακέλων και το φίλτρο της Προεδρικής Διοίκησης
Σύμφωνα με έρευνα του GP, τα στοιχεία που φτάνουν στον Πούτιν περνούν μέσα από συγκεκριμένα κανάλια: το μπλοκ ασφαλείας, το οικονομικό μπλοκ, την Προεδρική Διοίκηση και κρατικούς κολοσσούς όπως η Rosneft, η Gazprom και η Rosatom.
Ωστόσο, ο πρόεδρος δεν λαμβάνει πληροφορίες απευθείας από υπουργεία και υπηρεσίες. Όλα περνούν μέσω της Προεδρικής Διοίκησης, η οποία λειτουργεί ως το μοναδικό σημείο εισόδου για την εικόνα που διαμορφώνεται μπροστά του.
Όταν το σύστημα λειτουργεί σταθερά, αυτή η διαδικασία μπορεί να παράγει μια συνεκτική εικόνα. Όταν όμως αυξάνονται οι εσωτερικές εντάσεις, η πληροφορία μετατρέπεται σε εργαλείο επιρροής. Κάθε κέντρο ισχύος προωθεί τη δική του εκδοχή των γεγονότων, αποκρύπτοντας ή αλλοιώνοντας όσα δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντά του, ενώ η Προεδρική Διοίκηση φιλτράρει και καλύπτει αυτές τις παρεμβάσεις.
Περιπτώσεις που ενισχύουν την εικόνα παραπληροφόρησης
Η έρευνα παραθέτει σειρά επεισοδίων όπου οι επίσημες ανακοινώσεις δεν επιβεβαιώθηκαν από ανεξάρτητες πηγές ή ήρθαν σε αντίθεση με άλλα κρατικά δεδομένα.
Τον Ιανουάριο του 2024, ρωσικοί ισχυρισμοί για προώθηση κοντά στην Κλιστσίιβκα δεν επιβεβαιώθηκαν από ανεξάρτητες OSINT αξιολογήσεις. Τον Μάρτιο του 2024, ο Πούτιν μίλησε για οικονομική ανάπτυξη 3,6%, την ώρα που το υπουργείο Οικονομικών δημοσίευε στοιχεία για έλλειμμα άνω του 1,5 τρισ. ρουβλίων. Τον Ιούνιο του 2024, ο Σεργκέι Λαβρόφ έκανε λόγο για «διεύρυνση της διπλωματικής παρουσίας», ενώ την ίδια περίοδο έκλειναν προξενικές λειτουργίες σε αρκετές χώρες της ΕΕ.
Ανάλογες αντιφάσεις καταγράφηκαν και στο μέτωπο, με δηλώσεις για κατάληψη περιοχών όπως η Νοβομιχαΐλιβκα και το Κουπιάνσκ, οι οποίες διαψεύδονταν είτε από τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις είτε από ανοιχτές πηγές.
Κατά την ανάλυση του κειμένου, αυτά τα επεισόδια δείχνουν τέσσερα πράγματα: ότι η παραμόρφωση της πληροφορίας είναι συστημική, ότι υπάρχει ασυνέπεια ανάμεσα σε υπουργεία και ηγεσίες, ότι οι ροές ενημέρωσης είναι κατακερματισμένες και ότι ο Πούτιν υπονομεύεται μέσα από ψευδείς αναφορές που τον εκθέτουν ως ηγέτη εκτός πραγματικότητας.
Διοικητικές αποφάσεις που τροφοδοτούν την ένταση
Μετά το 2022, σε διάφορες ρωσικές περιφέρειες ελήφθησαν αποφάσεις που υποτίθεται ότι θα περιόριζαν τις κοινωνικές εντάσεις, αλλά τελικά παρήγαγαν το αντίθετο αποτέλεσμα. Το κείμενο υποστηρίζει ότι πολλά από αυτά τα μέτρα υιοθετήθηκαν μέσα σε απομονωμένα διοικητικά «σιλό», με υπηρεσίες που λειτουργούσαν χωρίς συντονισμό και με βάση αποσπασματικά ή ξεπερασμένα δεδομένα.
Ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο αφορά τον φιλοκρεμλινικό μπλόγκερ Ίλια Ρεμέσλο, ο οποίος στις 17 Μαρτίου κατηγόρησε δημόσια τον Πούτιν για λανθασμένες αποφάσεις και άγγιξε για πρώτη φορά ένα ανεπίσημα απαγορευμένο θέμα, την αναφορά στην Αλίνα Καμπάεβα. Σύμφωνα με το κείμενο, τέτοιες δηλώσεις δεν θα μπορούσαν να γίνουν χωρίς κάλυψη από υψηλόβαθμα κέντρα επιρροής και δείχνουν ότι η κριτική προς τον Πούτιν έχει αρχίσει να γίνεται ανεκτή ακόμη και μέσα στο πιστό προς το σύστημα περιβάλλον.
Την επόμενη ημέρα, ο Ρεμέσλο δεν συνελήφθη αλλά μεταφέρθηκε σε ψυχιατρική κλινική, κίνηση που ερμηνεύεται ως προσπάθεια αποφυγής μιας πιο άμεσης μορφής καταστολής. Το επεισόδιο αυτό παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι εντός του συστήματος διαμορφώνεται πίεση για αναδιανομή εξουσίας.
Η απόσταση ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα της εξωτερικής πολιτικής
Για μεγάλο διάστημα, η εξωτερική πολιτική αποτελούσε βασικό εργαλείο προβολής σταθερότητας του ρωσικού συστήματος. Τα τελευταία χρόνια όμως, σύμφωνα με την ανάλυση, εμφανίζει ρωγμές που γίνονται ορατές όχι μόνο στους ειδικούς αλλά και στο ευρύτερο κοινό.
Η μείωση της διπλωματικής παρουσίας, το κλείσιμο προξενικών υπηρεσιών και η συρρίκνωση ρωσικών εκπροσωπήσεων εξελίσσονται παράλληλα με δηλώσεις περί «ενίσχυσης συνεργασίας» και «διεύρυνσης δεσμών».
Η περίπτωση της Ινδίας παρουσιάζεται ως ενδεικτική. Αν και η Μόσχα εξακολουθεί να μιλά για «στρατηγική συνεργασία», στα τέλη του 2023 και στις αρχές του 2024 προέκυψαν εμπλοκές σε παραδόσεις πετρελαίου Sokol, λόγω προβλημάτων πληρωμών και καθυστερήσεων στα δεξαμενόπλοια. Η Ρωσία υποχρεώθηκε να δίνει εξηγήσεις για τις καθυστερήσεις και να επανεξετάζει διαδρομές, κάτι που, σύμφωνα με το κείμενο, υπονόμευσε την αξιοπιστία της σε μια από τις πιο κρίσιμες ασιατικές σχέσεις της.
Ανάλογες αδυναμίες καταγράφονται και στη Βενεζουέλα, όπου υποσχεμένες επενδύσεις και σχέδια δεν υλοποιήθηκαν, αλλά και στην Κούβα, όπου οι εξαγγελίες περί στήριξης συνοδεύτηκαν ουσιαστικά μόνο από την αποστολή ενός δεξαμενόπλοιου. Κατά την ανάλυση, αυτές οι κινήσεις δημιουργούν την εικόνα μιας εξωτερικής πολιτικής που στηρίζεται περισσότερο σε διακηρύξεις παρά σε πραγματικούς πόρους.
Ένα σύστημα που λειτουργεί με όλο και περισσότερες αστοχίες
Το κείμενο περιγράφει συνολικά ένα εξωτερικό και εσωτερικό σύστημα που λειτουργεί με αυξανόμενες δυσκολίες. Καθυστερήσεις σε διαπραγματεύσεις, απουσία προόδου με βασικούς εταίρους, παρατεταμένες διπλωματικές παύσεις και αντιφατικά μηνύματα από το εσωτερικό της κρατικής μηχανής ενισχύουν την εικόνα ότι ο Πούτιν λαμβάνει μια επιλεκτικά φιλτραρισμένη εκδοχή της πραγματικότητας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η απόσταση ανάμεσα στην κορυφή της εξουσίας και την πραγματική κατάσταση στη χώρα φαίνεται να μεγαλώνει. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με το κείμενο, είναι ότι οι δηλώσεις περί «αναγκαίων και ορθών» μέτρων εμφανίζονται όλο και πιο αποκομμένες από τις συνθήκες επί του πεδίου, ενώ ο ρόλος του Πούτιν τείνει να γίνεται πιο τελετουργικός.
Τι μπορεί να ακολουθήσει
Η τελική εκτίμηση του κειμένου είναι ότι, εφόσον διατηρηθεί το μοντέλο αυτής της αυστηρά φιλτραρισμένης ενημέρωσης, η πολιτική πορεία της Ρωσίας θα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από τις εσωτερικές επιδιώξεις ανταγωνιζόμενων ελίτ και λιγότερο από έναν συνεκτικό κρατικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Αυτό, κατά την ανάλυση, θα βαθύνει την ασυμμετρία στη σχέση της Μόσχας με την Κίνα, θα περιορίσει περαιτέρω τις δυνατότητές της σε περιοχές όπως η Αφρική, η Μέση Ανατολή και η Λατινική Αμερική και θα κάνει τη ρωσική εξωτερική συμπεριφορά πιο απρόβλεπτη και πιο ασταθή.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η εικόνα της απόλυτα ελεγχόμενης ρωσικής εξουσίας ίσως κρύβει ένα πολύ πιο εύθραυστο εσωτερικό τοπίο, όπου η μάχη για την πληροφορία έχει μετατραπεί σε μάχη για την ίδια την εξουσία.
