ΣΟΚ: Καμπύλες Παρθενώνα; Όχι για οπτικές ψευδαισθήσεις!
Φανταστείτε ό,τι μάθαμε για τον Παρθενώνα να είναι… λάθος! Ένας μαθηματικός από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ανατρέπει μία θεωρία 2.000 ετών, ισχυριζόμενος ότι οι περίφημες καμπύλες του δεν υπήρχαν για να διορθώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις.
σχετικά άρθρα
Ο καθηγητής Αλέν Γκοριελί, χρησιμοποιώντας νέα μαθηματικά μοντέλα, αμφισβητεί την επικρατούσα άποψη. Αυτή θέλει τους αρχαίους Έλληνες αρχιτέκτονες να έχουν εφαρμόσει ανεπαίσθητες καμπυλώσεις και αποκλίσεις στις διαστάσεις, ώστε το κτίριο να φαίνεται απολύτως ευθύ και αρμονικό στο ανθρώπινο μάτι.
Το σοκαριστικό συμπέρασμα του Γκοριελί; Οι υποτιθέμενες οπτικές ψευδαισθήσεις, που οι καμπύλες αυτές υποτίθεται διόρθωναν, είτε δεν τεκμηριώνονται επιστημονικά, είτε είναι τόσο μικρές που κανείς δεν τις αντιλαμβάνεται από φυσιολογική απόσταση. Η μελέτη του έγινε δεκτή για δημοσίευση στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «Royal Society Open Science».
Ο μύθος που ξεκίνησε από τον Βιτρούβιο
Ο Γκοριελί εντοπίζει τις ρίζες αυτής της θεωρίας πριν από περίπου 2.000 χρόνια, στα κείμενα του Ρωμαίου αρχιτέκτονα και μηχανικού Βιτρούβιου. Ο Βιτρούβιος έγραψε για την ελληνική αρχιτεκτονική τέσσερις αιώνες μετά την κατασκευή του Παρθενώνα.
Με το πέρασμα των αιώνων, οι ερμηνείες του πέρασαν στα εγχειρίδια αρχιτεκτονικής, αντιμετωπιζόμενες σταδιακά ως δεδομένο. Ο Γκοριελί βρήκε τουλάχιστον 12 διαφορετικές θεωρίες περί «οπτικών διορθώσεων», χωρίς όμως αποδείξεις για καμία από αυτές. Μάλιστα, παρατηρεί ότι αυτή η εξήγηση έχει ριζώσει τόσο βαθιά, που αναπαράγεται ακόμη και από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Από τον στυλοβάτη στην «ένταση» των κιόνων
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο στυλοβάτης, η βάση όπου πατούν οι κίονες. Δεν είναι απολύτως οριζόντιος, αλλά σχηματίζει μια ήπια καμπύλη, ανυψωμένη κατά περίπου 6 εκατοστά προς το κέντρο. Η παραδοσιακή εξήγηση είναι ότι αυτό αντιμετωπίζει την οπτική ψευδαίσθηση μιας μεγάλης ευθείας που «βουλιάζει» στο κέντρο. Ο Γκοριελί δεν βρήκε επιστημονικές αποδείξεις για ένα τέτοιο φαινόμενο.
Αμφισβητεί επίσης την ιδέα ότι η ελαφρά διόγκωση των κιόνων, η «ένταση», έγινε για να διορθώσει την εντύπωση ότι ένας ευθύς κίονας θα φαινόταν λεπτότερος στο μέσο του. Η διόγκωση φτάνει μόλις τα 18 χιλιοστά, μια διαφορά οριακά αντιληπτή από τις συνήθεις αποστάσεις παρατήρησης του μνημείου.
Γιατί, λοιπόν, κατασκευάστηκε έτσι ο Παρθενώνας;
Εάν οι καμπύλες δεν δημιουργήθηκαν για να «ξεγελούν» το ανθρώπινο μάτι, τότε γιατί τις επέλεξαν οι αρχιτέκτονες; Ο Γκοριελί δεν έχει οριστική απάντηση, αλλά προτείνει πιο πρακτικές και αισθητικές εξηγήσεις.
Η ανεπαίσθητη καμπύλωση του στυλοβάτη ίσως βοηθούσε στην απομάκρυνση των νερών της βροχής. Οι καμπυλωμένοι κίονες μπορεί να θεωρούνταν απλώς πιο φυσικοί, οργανικοί και καλαίσθητοι από τους αρχαίους Έλληνες, σε σχέση με απόλυτα ευθύγραμμες μορφές.
Γιατί άντεξε δύο χιλιετίες η θεωρία;
Ο ίδιος ο μαθηματικός παραδέχεται ότι η έρευνά του τον οδήγησε σε έναν περίπλοκο «λαβύρινθο» επιχειρημάτων και ερμηνειών. Ένας λόγος που η θεωρία άντεξε τόσο πολύ είναι η εικόνα της αρχαίας Ελλάδας ως πολιτισμού εξαιρετικής γνώσης. Αυτή η αντίληψη έκανε ελκυστική την ιδέα ότι πίσω από κάθε μικρή απόκλιση του Παρθενώνα κρυβόταν μια σύνθετη μαθηματική προσπάθεια εξαπάτησης του ανθρώπινου ματιού.
Αυτή η νέα προσέγγιση μας καλεί να δούμε τον Παρθενώνα με νέα μάτια. Ίσως η απλότητα και η φυσική ομορφιά του, πέρα από τους πολύπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς, ήταν πάντα το πραγματικό του μυστικό. Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά σε ένα αρχαίο μνημείο, εμπιστευτείτε τα μάτια σας – μπορεί να δείτε μια νέα αλήθεια!
