ΣΥΡΙΖΑ: Ένα κόμμα, 7 διασπάσεις και πάει για την όγδοη

Ο ΣΥΡΙΖΑ υπήρξε ίσως το πιο αντιφατικό πολιτικό εγχείρημα της Μεταπολίτευσης. Ξεκίνησε ως συμμαχία συνιστωσών της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής Αριστεράς, γιγαντώθηκε μέσα στην οικονομική κρίση, κατέκτησε την εξουσία το 2015 και μέσα σε λίγα χρόνια βρέθηκε αντιμέτωπος με αλλεπάλληλες διασπάσεις, αποχωρήσεις και εσωτερικούς «εμφυλίους». Σήμερα οδεύει με μαθηματική ακρίβεια σε έβδομη διάσπαση ή σε πλήρη διάλυση.

σχετικά άρθρα

Απόψε τα αποκαλυπτήρια του κόμματος Τσίπρα – Έντονη κινητικότητα στην κεντροαριστερά, σε αναβρασμό η Κουμουνδούρου

Αποκάλυψη iAxia: Με το ένα πόδι στο ΠΑΣΟΚ ο ΣΥΡΙΖΑ για να μην τους διαλύσει ο Τσίπρας

Ο Κοτζιάς, ο Τσίπρας και τα «γιουσουφάκια» της διαπλοκής

Η ιστορία του κόμματος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις εσωτερικές συγκρούσεις. Το ερώτημα που επανέρχεται συνεχώς είναι απλό αλλά σκληρό: πόσες φορές διασπάστηκε τελικά ο ΣΥΡΙΖΑ; Η απάντηση εξαρτάται από το πώς ορίζει κανείς τη «διάσπαση». Αν υπολογιστούν μόνο οι μεγάλες οργανωμένες αποχωρήσεις που δημιούργησαν νέα πολιτικά σχήματα, τότε από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ έχει οδηγηθεί σε τουλάχιστον επτά μεγάλες διασπάσεις. Οι περισσότερες σημειώθηκαν επί ηγεσίας Αλέξη Τσίπρα.

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ

Ο ΣΥΡΙΖΑ ιδρύθηκε το 2004 ως «Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς», ένα χαλαρό μέτωπο κομμάτων, οργανώσεων και κινήσεων της Αριστεράς με κορμό τον Συνασπισμό.

Η πρώτη περίοδος χαρακτηρίστηκε από συνύπαρξη διαφορετικών πολιτικών ρευμάτων:

• ανανεωτική Αριστερά,

• ευρωκομμουνιστές,

• τροτσκιστές,

• μαοϊκές ομάδες,

• αντιπαγκοσμιοποιητικά κινήματα,

• οικολογικές συλλογικότητες.

Αυτή ακριβώς η πολυφωνία αποτέλεσε και τη δύναμη αλλά και τη μόνιμη αδυναμία του εγχειρήματος.

ΠΡΩΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΡΗΞΗ – Η ΛΑΪΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (2015)

Η πρώτη και ιστορικά μεγαλύτερη διάσπαση ήρθε το καλοκαίρι του 2015. Μετά το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου και την υπογραφή του τρίτου Μνημονίου από την κυβέρνηση Τσίπρα, η λεγόμενη «Αριστερή Πλατφόρμα» του Παναγιώτη Λαφαζάνη αποχώρησε από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Η νέα πολιτική δύναμη ονομάστηκε «Λαϊκή Ενότητα» (ΛΑΕ) και συγκέντρωσε:

• περίπου 25 βουλευτές,

• ιστορικά στελέχη του κόμματος,

• μεγάλο μέρος του αντιμνημονιακού πυρήνα.

Η διάσπαση εκείνη δεν ήταν απλώς οργανωτική. Ήταν ιδεολογική και στρατηγική. Για πρώτη φορά ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορήθηκε από πρώην στελέχη του ότι εγκατέλειψε τη ριζοσπαστική Αριστερά και ενσωματώθηκε πλήρως στο μνημονιακό πλαίσιο.

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι εκείνη τη στιγμή ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε οριστικά τον χαρακτήρα του ως αντισυστημικό κόμμα.

Η ΖΩΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ Η ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Την ίδια περίοδο αποχώρησε και η τότε πρόεδρος της Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου, η οποία συγκρούστηκε ανοιχτά με το Μέγαρο Μαξίμου και προσωπικά με τον Αλέξη Τσίπρα. Η πρώην κορυφαία κοινοβουλευτική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ ίδρυσε αργότερα την «Πλεύση Ελευθερίας», η οποία τα επόμενα χρόνια απέκτησε αυτόνομη πολιτική παρουσία.

ΤΟ ΜΕΡΑ25 ΤΟΥ ΓΙΑΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ

Αν και ο Γιάνης Βαρουφάκης δεν υπήρξε οργανωτικό στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ με την κλασική έννοια, η αποχώρησή του μετά τη ρήξη του 2015 αποτέλεσε μία ακόμη απώλεια υψηλού πολιτικού συμβολισμού. Το 2018 ίδρυσε το ΜέΡΑ25, προσελκύοντας πρώην στελέχη, ψηφοφόρους και μέλη του ΣΥΡΙΖΑ που θεωρούσαν ότι η κυβέρνηση Τσίπρα πρόδωσε το αντιμνημονιακό πρόγραμμα. Το νέο κόμμα μπήκε στη Βουλή το 2019 και διεκδίκησε σημαντικό μέρος της αριστερής αντιπολίτευσης απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ.

Η «ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ» ΚΑΙ Η Πασοκοποίηση

Μετά την ήττα του 2019, ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να μετασχηματίσει τον ΣΥΡΙΖΑ σε ευρύτερο κεντροαριστερό φορέα. Η «Προοδευτική Συμμαχία» έφερε στο κόμμα:

• πρώην στελέχη του ΠΑΣΟΚ,

• πρόσωπα της σοσιαλδημοκρατίας,

• αυτοδιοικητικούς και τεχνοκράτες.

Η στρατηγική αυτή προκάλεσε νέα εσωτερική ένταση. Παλιά στελέχη μιλούσαν για «πασοκοποίηση» του κόμματος, ενώ η ηγεσία απαντούσε ότι μόνο έτσι μπορούσε να δημιουργηθεί κυβερνητική πλειοψηφία απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.Η σύγκρουση παρέμενε υπόγεια μέχρι την εκλογική κατάρρευση του 2023.

Η ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ ΤΣΙΠΡΑ ΚΑΙ Η ΕΚΡΗΞΗ ΤΟΥ 2023

Οι διπλές εκλογικές ήττες του 2023 οδήγησαν τον Αλέξη Τσίπρα σε παραίτηση από την ηγεσία. Η εκλογή του Στέφανου Κασσελάκη προκάλεσε πολιτικό σοκ στο εσωτερικό του κόμματος. Για πρώτη φορά πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ γινόταν πρόσωπο χωρίς οργανική διαδρομή στην ελληνική Αριστερά. Η σύγκρουση ήταν άμεση.

Ιστορικά στελέχη κατηγόρησαν τη νέα ηγεσία για:

• αρχηγισμό,

• ιδεολογική αποπολιτικοποίηση,

• «αμερικανοποίηση» του κόμματος,

• εγκατάλειψη της συλλογικής λειτουργίας.

Το αποτέλεσμα ήταν νέα διάσπαση.

Η Νέα Αριστερά και η αποχώρηση της «Ομπρέλας»

Τον Νοέμβριο του 2023 αποχώρησαν από τον ΣΥΡΙΖΑ στελέχη της εσωκομματικής τάσης «Ομπρέλα» αλλά και ιστορικά πρόσωπα του κόμματος.

Μεταξύ αυτών:

• ο Ευκλείδης Τσακαλώτος,

• η Έφη Αχτσιόγλου,

• ο Νάσος Ηλιόπουλος,

• ο Αλέξης Χαρίτσης.

Οι αποχωρήσαντες δημιούργησαν αργότερα τη «Νέα Αριστερά», επιχειρώντας να εκφράσουν έναν νέο φορέα της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής Αριστεράς. Η διάσπαση αυτή θεωρήθηκε ιστορικής σημασίας, καθώς για πρώτη φορά αποχωρούσε σχεδόν ολόκληρος ο ιδεολογικός πυρήνας του «παλιού ΣΥΡΙΖΑ».

ΤΟ «ΚΙΝΗΜΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ» ΚΑΙ Ο ΝΕΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΑΠΟΧΩΡΗΣΕΩΝ

Η εσωτερική κρίση δεν σταμάτησε ούτε μετά τις ανακατατάξεις του 2023. Οι συγκρούσεις γύρω από την ηγεσία Κασσελάκη οδήγησαν σε νέες αποχωρήσεις στελεχών και στη δημιουργία νέων πολιτικών σχημάτων, με κορυφαίο το «Κίνημα Δημοκρατίας». Το κόμμα βρέθηκε πλέον σε κατάσταση συνεχούς αποσύνθεσης, χάνοντας σταδιακά τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης και μεγάλο μέρος της κοινωνικής επιρροής του.

Αν ληφθούν υπόψη οι μεγάλες οργανωμένες αποχωρήσεις που δημιούργησαν ξεχωριστούς πολιτικούς φορείς, τότε ο ΣΥΡΙΖΑ έχει οδηγηθεί σε περίπου επτά μεγάλες διασπάσεις από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα.

Οι βασικότερες είναι:

1. Λαϊκή Ενότητα (2015)

2. Πλεύση Ελευθερίας

3. ΜέΡΑ25

4. Κόσμος

5. Νέα Αριστερά

6. Κίνημα Δημοκρατίας

7. Μικρότερες οργανωμένες αποχωρήσεις και ανεξαρτητοποιήσεις

Οι περισσότερες έγιναν επί Αλέξη Τσίπρα είτε άμεσα είτε ως πολιτική συνέπεια της στρατηγικής που ακολουθήθηκε την περίοδο της διακυβέρνησης. Ο Αλέξης Τσίπρας παραμένει η πιο καθοριστική προσωπικότητα στην ιστορία του ΣΥΡΙΖΑ και κατέχει το πιο μεγάλο πολιτικό παράδοξο. Υπό την ηγεσία του ένα κόμμα κινημάτων και διαμαρτυρίας εκτοξεύθηκε από το 4% στην εξουσία, αλλά ταυτόχρονα έχασε διαδοχικά μεγάλα τμήματα του αρχικού πολιτικού του πυρήνα. Σήμερα, ακόμα και αν ο ίδιος δεν βρίσκεται στο κόμμα επηρεάζει τις εξελίξεις έστω και έμμεσα όταν η Κουμουνδούρου οδεύει προς διάλυση.