Η Μέση Ανατολή φλέγεται. Οι ισορροπίες μετακινούνται βίαια, οι αγορές αντιδρούν νευρικά, η γεωπολιτική αβεβαιότητα γίνεται καθημερινός τίτλος. Και στην Αθήνα, το πολιτικό σύστημα παρακολουθεί, υπολογίζει, σταθμίζει. Για την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη κάθε διεθνής κρίση είναι ταυτόχρονα απειλή και ευκαιρία κάτι που φάνηκε και την περίοδο του covid αλλά και στον πόλεμο της Ουκρανίας. Παρά τις δυσκολίες η κυβέρνηση της Ν.Δ. κατάφερε να κρατήσει όρθια την κοινωνία και να κεφαλαιοποιήσει εκλογικά αυτή την προσπάθειά της.
σχετικά άρθρα
Το ένστικτο της ασφάλειας
Υπάρχει ένας διαχρονικός πολιτικός κανόνας: σε περιόδους φόβου και εξωτερικής απειλής, οι κοινωνίες τείνουν να συσπειρώνονται γύρω από την εκάστοτε εξουσία. Το ένστικτο της ασφάλειας υπερισχύει της κριτικής διάθεσης. Η «σταθερότητα» μετατρέπεται στο πιο ισχυρό πολιτικό αφήγημα. Η κυβέρνηση εμφανίζεται ως θεματοφύλακας της ομαλότητας σε ένα ασταθές περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να ενισχύσει την εικόνα της υπεύθυνης δύναμης που διαχειρίζεται κρίσεις με ψυχραιμία και διεθνή αξιοπιστία.
Η σκληρή πραγματικότητα
Ωστόσο, η πολιτική δεν κρίνεται μόνο στις διπλωματικές επαφές και στις δηλώσεις στήριξης προς συμμάχους. Κρίνεται στην καθημερινότητα. Η πραγματική δοκιμασία μιας κυβέρνησης σε συνθήκες γεωπολιτικής αναταραχής δεν βρίσκεται στις ανακοινώσεις και στα ευχολόγια, αλλά στο ράφι του σούπερ μάρκετ, στην τιμή των καυσίμων, στον λογαριασμό του ρεύματος. Παράλληλα, αν η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή οδηγήσει σε νέο ενεργειακό κύμα ανατιμήσεων, η πίεση στα νοικοκυριά θα γίνει άμεση και απτή.
Η ελληνική οικονομία, παρά τη βελτίωση ορισμένων μακροοικονομικών δεικτών, παραμένει ευάλωτη σε εξωγενείς κραδασμούς. Ο πληθωρισμός μπορεί να αποκλιμακώθηκε σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, όμως το διαθέσιμο εισόδημα εξακολουθεί να δοκιμάζεται. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και μια περιορισμένη αύξηση στο ενεργειακό κόστος ή στις μεταφορές μπορεί να πυροδοτήσει ευρύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια. Και τότε το αφήγημα της «σταθερότητας» θα συγκρουστεί με τη βιωμένη πραγματικότητα.
Fuel pass και επιδόματα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πάντως, διαβεβαιώνει ότι δεν θα υπάρξει ζήτημα με τα ενεργειακά αποθέματα της χώρας και κυβερνητικά στελέχη έχουν ήδη λάβει εντολή να υπολογίσουν επιδόματα και ενεργειακά βοηθήματα για τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Εκτός των παραπάνω παραγόντων δεν πρέπει να μας διαφεύγει και η μεταναστευτική διάσταση. Τα νησιά του Αιγαίου έχουν υπάρξει επανειλημμένα στο επίκεντρο γεωπολιτικών πιέσεων. Μια γενικευμένη αποσταθεροποίηση στην ευρύτερη περιοχή θα μπορούσε να ενισχύσει τις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη. Η Ελλάδα, ως χώρα πρώτης γραμμής, θα βρεθεί ξανά μπροστά σε διλήμματα διαχείρισης, ανθρωπισμού και αποτροπής. Κάθε εικόνα υπερπλήρους δομής φιλοξενίας ή έντασης σε τοπικές κοινωνίες έχει άμεσο πολιτικό αντίκτυπο.
Στο πεδίο της ασφάλειας, η πρόκληση είναι ακόμη πιο σύνθετη. Η Ευρώπη παραμένει δυνητικός στόχος εξτρεμιστικών ενεργειών, ιδίως σε περιόδους κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή. Η ενίσχυση της επιτήρησης, η συνεργασία των υπηρεσιών πληροφοριών και η αποτροπή μεμονωμένων επιθέσεων είναι αθέατες αλλά κρίσιμες παράμετροι. Μια σοβαρή αστοχία θα μπορούσε να μεταβάλει δραματικά το πολιτικό κλίμα.
Σταθερότητα ή περιπέτειες;
Έτσι, το ρίσκο για την κυβέρνηση είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, η κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα. Να ενισχύσει την εικόνα της αποφασιστικότητας, να περιορίσει τη δυναμική της αντιπολίτευσης, να επαναφέρει στο προσκήνιο το δίλημμα «σταθερότητα ή περιπέτεια». Σε ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον, οι πολίτες συχνά επιλέγουν το γνώριμο και δοκιμασμένο.
Από την άλλη πλευρά, η ίδια κρίση μπορεί να μετατραπεί σε καταλύτη φθοράς. Αν οι διεθνείς εξελίξεις επιδεινώσουν την οικονομική κατάσταση ή αν δημιουργηθούν νέες εστίες εσωτερικής πίεσης, τότε η κυβερνητική ευθύνη θα βρεθεί στο μικροσκόπιο. Η αντιπολίτευση θα επιχειρήσει να αποδομήσει το αφήγημα της αποτελεσματικότητας, αναδεικνύοντας κάθε αδυναμία, κάθε καθυστέρηση, κάθε αστοχία.
Το πολιτικό τοπίο στην Ελλάδα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αλλάξει ταχύτατα όταν η κοινωνική κόπωση συσσωρεύεται. Η διαχείριση της πανδημίας, η ενεργειακή κρίση, τα ζητήματα θεσμικής αξιοπιστίας έχουν ήδη αφήσει αποτύπωμα. Μια νέα διεθνής αναταραχή προστίθεται σε αυτή την εξίσωση, αυξάνοντας την πολυπλοκότητα.
Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη βρίσκεται, λοιπόν, μπροστά σε ένα κλασικό αλλά απαιτητικό δίλημμα εξουσίας: πώς να μετατρέψει τη γεωπολιτική αβεβαιότητα σε επιχείρημα υπευθυνότητας χωρίς να εγκλωβιστεί στις συνέπειές της. Πώς να διατηρήσει την εικόνα της σταθερότητας όταν οι εξωτερικοί παράγοντες διαμορφώνουν το εσωτερικό κλίμα.
Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Αν η κρίση αποκλιμακωθεί, η κυβέρνηση θα μπορεί να μιλήσει για επιτυχημένη πλοήγηση σε ταραγμένα νερά. Αν όμως κλιμακωθεί και περάσει από τα δελτία ειδήσεων στο πορτοφόλι και στην καθημερινότητα των πολιτών, τότε το πολιτικό κόστος θα είναι αναπόφευκτο.
Σε τελική ανάλυση, το στοίχημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι ουσιαστικό. Η ανθεκτικότητα της οικονομίας, η επάρκεια των θεσμών και η εμπιστοσύνη των πολιτών θα κρίνουν αν η κρίση θα λειτουργήσει ως ασπίδα για τη Νέα Δημοκρατία ή ως επιταχυντής φθοράς. Και αυτή η απάντηση δεν θα δοθεί στα λόγια, αλλά στην πράξη.
