Αλλαγές στον εκλογικό νόμο επεξεργάζεται η κυβέρνηση, με βασικό άξονα την προσωρινή αντικατάσταση βουλευτών που αναλαμβάνουν υπουργικά καθήκοντα από τους πρώτους επιλαχόντες. Τις προτάσεις της ΝΔ για την Αναθεώρηση του Συντάγματος αλλά και ένα ευρύ πλαίσιο ριζικών αλλαγών στο εκλογικό σύστημα της χώρας, ετοιμάζεται να παρουσιάσει η κυβερνητική παράταξη μέσα στο Μάιο με στόχο να αλλάξει την ατζέντα της πολιτικής αντιπαράθεσης.
σχετικά άρθρα
Πρακτικά οι αλλαγές που θα προτείνει η κυβερνητική πλειοψηφία να συζητηθούν στην παρούσα βουλή και να έρθουν προς ψήφιση σε ένα νομοσχέδιο, μετά τις εθνικές εκλογές του 2027.
Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ της εφημερίδας «Πρώτο Θέμα», το νέο, μεικτό εκλογικό σύστημα προβλέπει τον διαχωρισμό της επικράτειας σε 7 μεγάλες περιφέρειες, από 60 που είναι σήμερα, στις οποίες είτε τα 3/5 του αριθμού των βουλευτών θα εκλέγονται σε επιμέρους μονοεδρικές περιφέρειες (εκλογικές ενότητες ) και τα υπόλοιπα 2/5 με λίστα είτε η κατανομή θα γίνει 50-50 για να μη γίνει πλειοψηφικό το σύστημα.
Το νέο σύστημα προβλέπει επίσης μείωση των βουλευτικών εδρών, από 300 που είναι σήμερα σε 250 ή 200. Αφήνεται ανοικτό το ενδεχόμενο να διατηρηθεί ένας μικρός αριθμός βουλευτών Επικρατείας, πχ 10 ή 12, με ισάριθμη μείωση του αριθμού των βουλευτών που εκλέγονται με λίστα. Η ρύθμιση αυτή μπορεί να καλύψει την περίπτωση πρώην πρωθυπουργών που δεν επιθυμούν να διεκδικήσουν την ψήφο σε μονοεδρικές περιφέρειες
Το μοντέλο που προωθείται και η σύλληψη του οποίου αποδίδεται στον Θεόδωρο Λιβάνιο οδηγεί ουσιαστικά σε μια Βουλή 250 εδρών, με επιπλέον 50 «αναπληρωματικούς» βουλευτές περιορισμένης θητείας, οι οποίοι θα καλύπτουν τα κενά όσο οι εκλεγμένοι θα μετέχουν στην εκτελεστική εξουσία.
Σύμφωνα με την πρόταση της ΝΔ οι επτά μεγάλες εκλογικές περιφέρειες θα είναι οι ακόλουθες:
•Περιφέρεια Αττικής, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες της Α΄Αθήνας, Βόρειας, Δυτικής, Νότιας καθώς και Α και Β Πειραιά
•Δυτικής Μακεδονίας – Ηπείρου, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Ιωαννίνων, Αρτας, Πρέβεζας και Θεσπρωτίας
•Αιγαίου η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Λέσβου, Χίου, Σάμου, Κυκλάδων και Δωδεκανήσου
•Κεντρικής Μακεδονίας- Θράκης, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Εβρου, Ροδόπης, Ξάνθης, Δράμας, Σερρών, Κιλκίς, Α και Β Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πέλλας, Πιερίας και Ημαθίας
•Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίων Νήσων, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες •Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας, Ηλείας, Κορίνθου, Αργολίδας, Αρκαδίας, Μεσσηνίας, Κερκύρας, Λευκάδας, Κεφαλονιάς και Ζακύνθου
•Κρήτης η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Ηρακλείου, Χανίων, Λασηθίου και Ρεθύμνου
•Θεσσαλίας – Στερέας Ελλάδος η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Λαρίσης, Μαγνησίας, Τρικάλων, Φθιώτιδας, Βοιωτίας, Εύβοιας, Ευρυτανίας και Φωκίδας
Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόταση για ασυμβίβαστο μεταξύ βουλευτικής και υπουργικής ιδιότητας. Η κυβέρνηση θεωρητικά επικαλείται την ανάγκη σαφέστερου διαχωρισμού νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας. Στην πράξη, όμως, η λύση που προκρίνεται δεν συνιστά πλήρη διαχωρισμό, αλλά ένα ενδιάμεσο σχήμα: οι υπουργροί αποχωρούν προσωρινά από τη Βουλή, χωρίς να αποκόπτονται πολιτικά από αυτήν, καθώς παραμένουν ενεργοί και εκ νέου υποψήφιοι. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία μιας νέας κατηγορίας «βουλευτών περιορισμένου χρόνου», χωρίς πραγματική θεσμική αυτονομία.
Το σχέδιο αυτό συνδέεται άμεσα με τη μείωση του συνολικού αριθμού των βουλευτών κατά περίπου 50, ώστε να εξισορροπηθεί ο αυξημένος αριθμός υπουργών και υφυπουργών που θα βρίσκονται εκτός Βουλής. Το Σύνταγμα επιτρέπει μια τέτοια μεταβολή, ωστόσο το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά βαθιά πολιτικό: ποιοι θα εκπροσωπούνται λιγότερο και με ποια κριτήρια.
Παράλληλα, εξετάζεται μια ριζική αναδιάρθρωση του εκλογικού χάρτη. Οι εκλογικές περιφέρειες σχεδιάζεται να μειωθούν δραστικά, ακόμη και σε επτά συνολικά, αλλάζοντας πλήρως τη γεωγραφία της εκπροσώπησης. Σημαντικός αριθμός από αυτές προβλέπεται να μετατραπεί σε μονοεδρικές, όπου θα εκλέγεται ένας βουλευτής με έναν αναπληρωματικό, ενισχύοντας τα πλειοψηφικά χαρακτηριστικά του συστήματος. Στις μεγαλύτερες περιφέρειες, ο σταυρός προτίμησης υποχωρεί και αντικαθίσταται από λίστα, ενισχύοντας τον έλεγχο των κομματικών ηγεσιών στη σύνθεση της Βουλής.
Η αλήθεια για το γερμανικό μοντέλο
Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το νέο αυτό σχήμα ως προσέγγιση στο γερμανικό μοντέλο. Ωστόσο, η επίκληση αυτή είναι τουλάχιστον αμφιλεγόμενη. Στη Γερμανία, το εκλογικό σύστημα βασίζεται σε δύο ψήφους: μία για τον υποψήφιο της περιφέρειας και μία για το κόμμα. Η δεύτερη ψήφος είναι καθοριστική, καθώς διαμορφώνει αναλογικά τη συνολική δύναμη των κομμάτων στο κοινοβούλιο.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι το γερμανικό σύστημα διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς εξισορρόπησης. Αν ένα κόμμα κερδίσει περισσότερες μονοεδρικές έδρες από όσες του αναλογούν, το σύστημα διορθώνει την απόκλιση, προσθέτοντας έδρες και στα υπόλοιπα κόμματα ώστε να διατηρηθεί η αναλογικότητα. Με άλλα λόγια, η τελική σύνθεση του κοινοβουλίου αντανακλά τη λαϊκή ψήφο και όχι τη γεωγραφική κατανομή των νικών.
Χωρίς αντίστοιχους διορθωτικούς μηχανισμούς, η εισαγωγή μονοεδρικών και λίστας δεν οδηγεί σε «γερμανικό μοντέλο», αλλά σε ένα υβριδικό σύστημα με έντονα πλειοψηφικά χαρακτηριστικά. Ένα σύστημα που μπορεί να ενισχύσει δυσανάλογα το πρώτο κόμμα, περιορίζοντας την πραγματική αναλογική εκπροσώπηση.
Σημείο πολιτικής κόντρας
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο θεσμικό αλλά και πολιτικό: Από πού θα προκύψουν οι μειώσεις των εδρών. Θα περιοριστούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ή θα μεταφερθεί το βάρος στην περιφέρεια, όπου καταγράφονται διαφορετικοί πολιτικοί συσχετισμοί; Η ανακατανομή των εδρών δεν είναι ουδέτερη διαδικασία και μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το εκλογικό αποτέλεσμα. Στην πράξη, διαμορφώνεται ένα πολυεπίπεδο σύστημα παρεμβάσεων: μείωση του αριθμού των βουλευτών, αναδιάρθρωση των περιφερειών, εισαγωγή μονοεδρικών, ενίσχυση της λίστας και θεσμοθέτηση αναπληρωματικών.
Στην αντιπολίτευση αναμένεται να υπάρξουν σφοδρές αντιδράσεις με κατηγορίες ότι η ΝΔ επιχειρεί ένα «πολλαπλό φίλτρο» που επηρεάζει τόσο τη σύνθεση όσο και τη λειτουργία του κοινοβουλίου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η επίτευξη μιας πλειοψηφίας της τάξης των 125 εδρών δεν εμφανίζεται ως απλό αποτέλεσμα της λαϊκής ετυμηγορίας, αλλά ως προϊόν σύνθετου θεσμικού σχεδιασμού. Και αυτό είναι που θα μετατρέψει τη συζήτηση από τεχνική μεταρρύθμιση σε μείζον ζήτημα πολιτικής σύγκρουσης το επόμενο διάστημα. Επίσης δεν είναι σίγουρο ότι η συγκεκριμένη πρόταση του Μαξίμου θα τύχει ευρείας αποδοχής στο εσωτερικό της γαλάζιας παράταξης με δεδομένη την αντίθεση πολλών στελεχών στην υποβάθμιση του ρόλου των βουλευτών.
Σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση επιθυμεί να προσλάβει η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση διαστάσεις πολιτικής κόντρας παρά ο δημόσιος διάλογος να παραμείνει κολλημένος στη σκανδαλολογία.
