Νέα εποχή αναμένεται να εισέλθει το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα, καθώς το σύνθετο σχέδιο νόμου που το αφορά έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Μετά τις 20 Απριλίου, το νομοσχέδιο αναμένεται να υποβληθεί προς ψήφιση στη Βουλή, με την εφαρμογή του να προβλέπεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, αρχή του νέου δικαστικού έτους.
σχετικά άρθρα
Σκοπός της μεταρρύθμισης είναι ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές απαιτήσεις. Οι βασικοί άξονες των προτεινόμενων αλλαγών περιλαμβάνουν: α) Την αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής και της νόμιμης μοίρας. β) Την αναθεώρηση του συστήματος ευθύνης του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. γ) Την αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας. δ) Την απλοποίηση της διευθέτησης των σχέσεων μεταξύ συγκληρονόμων. ε) Την εισαγωγή νέων θεσμών κληρονομικού δικαίου, ήτοι των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου και των κληρονομικών συμβάσεων παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία. στ) Την κατάργηση θεσμών του κληρονομικού δικαίου που έχουν περιπέσει σε αχρησία.
Οι επερχόμενες αλλαγές εκτιμάται ότι θα έχουν σημαντικές οικονομικές συνέπειες, όπως μείωση των αποποιήσεων κληρονομίας και επανένταξη αδρανών περιουσιακών στοιχείων στο οικονομικό πεδίο. Αναμένεται επίσης ενίσχυση της ρευστότητας του κληρονόμου, βελτίωση της εμπορευσιμότητας των ακινήτων, στήριξη των οικογενειακών επιχειρήσεων που δεν κινδυνεύουν από άγνωστα χρέη, καθώς και ενίσχυση των δημόσιων εσόδων από μεταβιβάσεις και επενδύσεις.
Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, έχουν καταγραφεί σχόλια που ζητούν μέριμνα μέσω μεταβατικών διατάξεων για την προστασία πολιτών που κληρονόμησαν χρέη τα προηγούμενα έτη και προέβησαν σε εκπρόθεσμες αποποιήσεις, πάντα στο πλαίσιο της ίσης μεταχείρισης.
Οι βασικές αλλαγές που προωθούνται περιλαμβάνουν: 1. Την προσαρμογή της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες μορφές οικογένειας. Διευρύνεται η προστασία σε πρόσωπα που αποτελούν μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη, αναγνωρίζοντας νέες μορφές συμβίωσης. Συγκεκριμένα, άτομα με σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης αποκτούν τα ίδια δικαιώματα με επιζώντες συζύγους. Επιπλέον, ο επιζών σύντροφος, εφόσον δεν υπάρχει σύμφωνο και ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια, αποκτά πλήρες κληρονομικό δικαίωμα όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα. Ο σύντροφος οφείλει να υποβάλει αίτηση εντός τεσσάρων μηνών από τον θάνατο και μπορεί να χρησιμοποιεί την κοινή κατοικία για έναν χρόνο. Σε περίπτωση που υπάρχουν παιδιά, η οικογένεια μπορεί να παραμείνει στο κοινό σπίτι για μεγάλο διάστημα. 2. Τον εξορθολογισμό του θεσμού της νόμιμης μοίρας και τη μετατροπή της σε ενοχική αξίωση. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπεται ο κατακερματισμός παραγωγικών ή επιχειρηματικών μονάδων και διευκολύνεται η ορθολογική μεταβίβαση της περιουσίας. 3. Την κάμψη της απόλυτης απαγόρευσης των κληρονομικών συμβάσεων. Για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη θα επιτρέπεται η κατάρτιση κληρονομικών συμβάσεων. Η ρύθμιση αυτή επιτρέπει την ορθολογική και έγκαιρη οργάνωση των μεταθανάτιων περιουσιακών σχέσεων, συμβάλλοντας στην αποφυγή οικογενειακών προστριβών, στον περιορισμό του κατακερματισμού περιουσιακών μονάδων και στη μείωση των δικαστικών αντιδικιών. 4. Τον διαχωρισμό της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Η μεταρρύθμιση αυτή, με τη μεγαλύτερη επίδραση στην οικονομία, θεσπίζει τον απόλυτο διαχωρισμό, όπου τα χρέη εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομία και δεν επιβαρύνουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Έτσι εκτιμάται ότι θα επέλθει μείωση αποποιήσεων και επανένταξη μεγάλου όγκου περιουσίας στην οικονομική δραστηριότητα. 5. Αλλαγές στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, όπου το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται σε 33% όταν κληρονομεί και υπάρχει μόνον ένα παιδί. Εάν υπάρχουν δύο παιδιά ή περισσότερα, τότε ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το 25% και τα παιδιά το υπόλοιπο. 6. Ρυθμίσεις για τις ιδιόγραφες διαθήκες. Διατηρούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες, ωστόσο για να ισχύσουν πρέπει να ελεγχθεί η γνησιότητά τους με μάρτυρες και πραγματογνώμονες, όταν προσκομίζονται σε συμβολαιογράφο από συγγενείς που δεν είναι παιδιά ή σύζυγοι. Το ίδιο θα γίνεται και όταν προσκομίζονται στον συμβολαιογράφο από παιδιά ή επιζώντα σύζυγο αν έχει περάσει ένας χρόνος από τον θάνατο του διαθέτη. 7. Νέες διατάξεις για διαθήκες ανηλίκων και ατόμων με αναπηρία. Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από πρόσωπο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Σε ό,τι αφορά τα άτομα με αναπηρία, θα μπορούν να συντάξουν διαθήκη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, όπως φωνητική υποστήριξη. Σύμφωνα με άλλη διάταξη, απαγορεύεται η διαθήκη σε άτομα που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης και άλλα, με κληρονόμους άτομα που υπηρετούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοίκηση αυτών των ιδρυμάτων ή παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά.
