Το timing των χθεσινών ανακοινώσεων του Κυριάκου Μητσοτάκη μόνο τυχαίο δεν είναι. Η επαναφορά στο δημόσιο διάλογο της πρότασης για ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή, αλλά και για μείωση του αριθμού των βουλευτών, έρχεται σε μια χρονική στιγμή όπου η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονη πολιτική πίεση λόγω της υπόθεσης ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η επιλογή να ανοίξει τώρα μια συζήτηση που απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση –άρα μακροπρόθεσμο ορίζοντα– δεν συνδέεται με άμεση νομοθέτηση, αλλά με πολιτική διαχείριση της συγκυρίας. Στην ουσία, πρόκειται για μια προσπάθεια μετατόπισης του δημόσιου διαλόγου από τα σκάνδαλα σε θεσμικά ζητήματα.
Επιχείρηση «θεσμική στροφή»
Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικού εκσυγχρονισμού. Οι δύο βασικές προτάσεις έχουν ισχυρό επικοινωνιακό αποτύπωμα:
•Ασυμβίβαστο υπουργού – βουλευτή: Στόχος είναι να ενισχυθεί η διάκριση εξουσιών και να περιοριστεί η ταύτιση εκτελεστικής και νομοθετικής λειτουργίας.
•Μείωση αριθμού βουλευτών: Ένα διαχρονικά δημοφιλές αίτημα που «ακουμπά» στην κοινωνική δυσαρέσκεια για το πολιτικό σύστημα.
Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση επαναπλαισιώνει τη συζήτηση σε όρους «μεταρρύθμισης» και «πολιτικής ηθικής».
Γιατί τώρα; Τα πολιτικά κίνητρα
Η χρονική συγκυρία δείχνει τρία βασικά κίνητρα:
1. Αποσυμπίεση από το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ
Η μετατόπιση της ατζέντας λειτουργεί ως «αντίβαρο» στην αρνητική ειδησεογραφία. Αντί η δημόσια συζήτηση να περιστρέφεται γύρω από ευθύνες και δικογραφίες, μεταφέρεται σε ένα πιο «ουδέτερο» θεσμικό πεδίο.
2. Επανασυσπείρωση της κοινοβουλευτικής ομάδας
Σε περιόδους εσωτερικής πίεσης, η ανάδειξη μεγάλων θεσμικών αλλαγών δημιουργεί ένα κοινό αφήγημα και μειώνει τις εσωτερικές τριβές.
3. Σήμα προς την κοινωνία για «κάθαρση»
Η μείωση βουλευτών και το ασυμβίβαστο έχουν ισχυρό συμβολισμό: δείχνουν ότι το πολιτικό σύστημα «διορθώνεται», ακόμη κι αν οι αλλαγές δεν είναι άμεσες.
Οι δυσκολίες της συνταγματικής αναθεώρησης
Παρά τον επικοινωνιακό τους αντίκτυπο, οι προτάσεις αυτές δεν μπορούν να υλοποιηθούν άμεσα. Η συνταγματική αναθεώρηση:
απαιτεί δύο κοινοβουλευτικές περιόδους
χρειάζεται αυξημένες πλειοψηφίες
προϋποθέτει πολιτικές συναινέσεις που σήμερα δεν είναι δεδομένες
Αυτό σημαίνει ότι η ουσιαστική εφαρμογή μετατίθεται για το μέλλον, ενισχύοντας την άποψη ότι η πρωτοβουλία έχει κυρίως πολιτικό και όχι άμεσο θεσμικό χαρακτήρα.
Ρίσκο ή στρατηγική κίνηση;
Η κυβέρνηση ποντάρει ότι η αλλαγή ατζέντας θα αποδώσει επικοινωνιακά. Ωστόσο, υπάρχει και ο αντίλογος:
Αν εκληφθεί ως «φυγή προς τα εμπρός», μπορεί να ενισχύσει την κριτική της αντιπολίτευσης
Αν δεν συνοδευτεί από πειστικές εξηγήσεις για το ΟΠΕΚΕΠΕ, η θεσμική ατζέντα κινδυνεύει να θεωρηθεί προσχηματική
Το πολιτικό συμπέρασμα
Η ανάδειξη θεμάτων όπως το ασυμβίβαστο και η μείωση βουλευτών δεν είναι απλώς μια μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία. Είναι μια συνειδητή πολιτική επιλογή επανακαθορισμού της δημόσιας συζήτησης.
Σε μια περίοδο κρίσης, η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει το πλαίσιο: από την άμυνα απέναντι σε σκάνδαλα, στην επίθεση με θεσμικές προτάσεις. Το αν αυτή η στρατηγική θα αποδώσει, θα κριθεί από το κατά πόσο η κοινωνία θα την δει ως ουσία ή ως επικοινωνία.
