Ποιος κερδίζει από την οργή σου; Η βιομηχανία των deepfakes!
σχετικά άρθρα
Ξεχάστε τα ρωσικά τρολ! Η αλήθεια πίσω από την έκρηξη οργής στα social media δεν είναι μόνο γεωπολιτική, αλλά κυρίως… οικονομική. Μια παγκόσμια βιομηχανία μικρών «εργοστασίων» στον Τρίτο Κόσμο παράγει deepfakes και περιεχόμενο μίσους, μετατρέποντας την κοινωνική πόλωση της Δύσης σε χρυσάφι.
Εδώ και χρόνια, τεκμηριώνεται η άρρηκτη σχέση των social media με την άνοδο της πολιτικής πόλωσης και της Ακροδεξιάς. Οι αόρατοι αλγόριθμοι, που κανείς δεν ελέγχει, δημιουργούν εκατομμύρια «θαλάμους αντήχησης». Εάν δείξεις έστω και λίγο ενδιαφέρον για ένα θέμα, η πλατφόρμα σε βομβαρδίζει με ακόμα πιο «ζουμερό» περιεχόμενο.
Αυτή είναι η «οικονομία της προσοχής». Θέλει συναισθηματική φόρτιση, από χαριτωμένα γατάκια μέχρι τρομακτικές απειλές. Και σε όλο μεγαλύτερες δόσεις, γιατί οι χρήστες βαριούνται εύκολα.
Το μεταναστευτικό, για παράδειγμα, αποτελεί ένα πραγματικό Ελντοράντο. Προκαλεί έντονα συναισθήματα – από συμπάθεια μέχρι φόβο – και, τελικά, καλλιεργεί ακροδεξιά οργή. Ναι, αυταρχικά καθεστώτα όπως η Ρωσία χρησιμοποιούν «φάρμες τρολ» στον υβριδικό πόλεμο κατά της Δύσης. Όμως το Κρεμλίνο δεν αρκεί ως εξήγηση. Θα μπορούσε ο Πούτιν, που δεν υπέταξε την Ουκρανία, να γονατίσει όλη τη Δύση με μερικά τρολ;
Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Κριστόφ Ομπουρσέν έμεινε άναυδος. Βρήκε χιλιάδες deepfakes, βίντεο δηλαδή φτιαγμένα με τεχνητή νοημοσύνη που έδειχναν εξαγριωμένους διαδηλωτές σε Βρετανία, Αμερική, Αυστραλία να καταφέρονται εναντίον μεταναστών. Κάποια από αυτά ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο θεάσεις.
Τα βίντεο, όλα σε «πατριωτικούς» λογαριασμούς όπως το «I Love UK», είχαν ένα κοινό: οι εικονικοί διαδηλωτές επαναλάμβαναν ακριβώς τις ίδιες φράσεις. «Αν κόψουν τα επιδόματα, θα απελαθούν μόνοι τους» ή «το σύστημα είναι τελείως χαλασμένο» ήταν μερικές από αυτές.
Η έρευνα του Ομπουρσέν δεν οδήγησε στη Ρωσία. Αντίθετα, αποκάλυψε ότι τα βίντεο φτιάχνονταν σε χώρες όπως η Σρι Λάνκα, το Βιετνάμ και η Καμπότζη. Δεν ήταν μια κεντρική «βιομηχανία οργής», αλλά διάσπαρτες «βιοτεχνίες». Άνθρωποι, που δεν ήταν κατ’ ανάγκη ρατσιστές, απλώς έβγαζαν χρήματα μέσω των social media.
Εδώ βρίσκεται το κλειδί: οι πλατφόρμες, όπως το Facebook και το YouTube, πληρώνουν τους δημιουργούς περιεχομένου ανάλογα με τις θεάσεις. Και έχουν τιμοκατάλογο: πληρώνουν πολύ περισσότερο για θεάσεις σε πλούσιες δυτικές χώρες και ψίχουλα στις υπανάπτυκτες. Για παράδειγμα, το YouTube χρεώνει 39,83 δολάρια για 1.000 views στην Αυστραλία, αλλά μόλις 0,28 δολάρια στο Βιετνάμ. Στην Ελλάδα, το ποσοστό φτάνει τα 6,30 ευρώ.
Φυσικά, οι δημιουργοί από τρίτες χώρες στράφηκαν στις πιο προσοδοφόρες δυτικές αγορές. Μια τέλεια οικονομική λογική, που όμως είναι καταστροφική για τις δυτικές κοινωνίες.
Το πρόβλημα είναι συστημικό. Οι πλατφόρμες όχι μόνο επιτρέπουν την κοινωνική πόλωση, αλλά την ενθαρρύνουν ενεργά. Δημιουργήθηκε ένα σύστημα απολύτως λογικό από επιχειρηματική σκοπιά, που τροφοδοτείται από τη διαφήμιση και τη δίψα για περιεχόμενο που προσελκύει διαφημιστές.
Οι δημιουργοί παράγουν ό,τι πουλάει, χωρίς το άγχος της αξιοπιστίας των παραδοσιακών ΜΜΕ. Λογαριασμοί ανοίγουν, κλείνουν, αλλάζουν ονόματα και στόχευση ανάλογα με τις «τάσεις της αγοράς». Αυτή είναι η «καμπύλη Ζάκερμπεργκ»: όσο πιο εξωφρενικό το περιεχόμενο, τόσο μεγαλύτερη η απήχηση.
Χιλιάδες μικρομάγαζα ξεφυτρώνουν στον Τρίτο Κόσμο, στοχεύοντας τις πλούσιες αγορές της Δύσης. Οι επιτυχίες λίγων διαφημίζονται, δημιουργώντας μια δευτερογενή αγορά: «σχολές χρυσοθήρων της οργής». Ο Ινδονήσιος Γκιθ Σουριγιαπούρα, για παράδειγμα, προσφέρει online μαθήματα για το πώς να στοχεύσεις τις αγορές των ΗΠΑ και της Βρετανίας – και κερδίζει επιπλέον χρήματα από αυτό.
Τι είναι τελικά χειρότερο; Ένα σκοτεινό κέντρο που ενορχηστρώνει την οργή ή ένας αστερισμός ασύνδετων «βιοτεχνιών» που συντονίζονται από το «αόρατο χέρι της αγοράς»; Το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: μια κοινωνία διχασμένη και θυμωμένη, που χρηματοδοτεί άθελά της τη δική της πόλωση. Είναι ώρα να κατανοήσουμε ότι η «οικονομία της προσοχής» έχει σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις και να αναζητήσουμε λύσεις πέρα από τις απλές εξηγήσεις.
