Ο Οργανισμός Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών (ΟΠΕΚ) επανέρχεται στο προσκήνιο μετά την απροσδόκητη απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από το καρτέλ εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Το παρόν κείμενο παρέχει απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα που ανακύπτουν σχετικά με τον ΟΠΕΚ.
σχετικά άρθρα
Ο Οργανισμός Χωρών Εξαγωγέων Πετρελαίου (ΟΠΕΚ) ιδρύθηκε το 1960 με στόχο τον έλεγχο των τιμών του πετρελαίου προς όφελος των μελών του. Σήμερα αριθμεί 12 μέλη, μεταξύ των οποίων και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία έχουν ανακοινώσει την αποχώρησή τους από τον Μάιο. Η Σαουδική Αραβία αποτελεί τον de facto ηγέτη του οργανισμού. Τα υπόλοιπα μέλη είναι η Αλγερία, η Δημοκρατία του Κονγκό, η Ισημερινή Γουινέα, το Γκαμπόν, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, η Λιβύη, η Νιγηρία και η Βενεζουέλα. Αυτές οι χώρες καθορίζουν ποσοστώσεις παραγωγής και μπορούν να παρεμβαίνουν σε περιόδους κρίσης αυξάνοντας ή μειώνοντας την παραγωγή πετρελαίου.
Πριν από την ίδρυση του ΟΠΕΚ, ένα άλλο καρτέλ, γνωστό ως «Seven Sisters» (Οι Επτά Μεγάλες Αδελφές πετρελαϊκές), ήλεγχε ουσιαστικά τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου. Η ομάδα αυτή περιλάμβανε τους προδρόμους εταιρειών όπως η BP, η Chevron, η Exxon Mobil και η Shell, και έλεγχε μεγάλο μέρος των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου. Οι «Επτά Αδελφές» ήταν οι Anglo–Persian Oil Company (μετέπειτα BP), Royal Dutch Shell, Standard Oil of California (SoCal, μετέπειτα Chevron), Standard Oil of New Jersey (Esso, μετέπειτα Exxon), Standard Oil of New York (Socony, μετέπειτα Mobil), Texaco (αργότερα εξαγοράστηκε από τη Chevron) και Gulf Oil (αργότερα εξαγοράστηκε από τη Chevron).
Ο ΟΠΕΚ έχει υποστεί αρκετές οργανωτικές ανακατατάξεις. Στα πέντε ιδρυτικά μέλη προστέθηκε αργότερα το Κατάρ, το οποίο αποχώρησε το 2019, λόγω δυσαρέσκειας για την κυριαρχία της Σαουδικής Αραβίας στον οργανισμό, όπως ανέφεραν οι Τάιμς της Νέας Υόρκης. Αρκετές άλλες χώρες — η Αγκόλα, ο Ισημερινός και η Ινδονησία — έχουν επίσης αποχωρήσει ή αναστείλει τη συμμετοχή τους, ενώ κάποιες έχουν επανενεργοποιήσει τη συμμετοχή τους.
Το 2016, η άνθηση της εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ αύξησε την παγκόσμια προσφορά, οδηγώντας σε απότομη πτώση των τιμών. Ο ΟΠΕΚ, επιδιώκοντας να εδραιώσει τη θέση του, άρχισε να συνεργάζεται με άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες για να αυξήσει τις τιμές και τα έσοδα από το πετρέλαιο και να σταθεροποιήσει τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Αυτή η συμφωνία, με τη Ρωσία και άλλες χώρες, οδήγησε σε μια συντονισμένη προσπάθεια μείωσης της παραγωγής πετρελαίου και αποτέλεσε τη βάση για τον ΟΠΕΚ+, μια νέα συμμαχία χωρών παραγωγών πετρελαίου που συμφώνησαν να συντονίζουν τα επίπεδα παραγωγής.
Ως απάντηση στις επιπτώσεις του πολέμου στις παγκόσμιες προμήθειες και στις ενεργειακές υποδομές, τα μέλη του ΟΠΕΚ ανακοίνωσαν αύξηση των ποσοστώσεων παραγωγής πετρελαίου κατά 206.000 βαρέλια την ημέρα για τον Μάιο. Ωστόσο, αυτή η κίνηση δεν αναμένεται να έχει σημαντικό συνολικό αντίκτυπο, καθώς τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά και δεν γίνεται διακίνηση αργού. Ήδη, έως τα μέσα Μαρτίου, οι χώρες του Περσικού Κόλπου είχαν μειώσει, λόγω του πολέμου, την ημερήσια παραγωγή πετρελαίου κατά περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια, ή περίπου το 10% των παγκόσμιων προμηθειών, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελεί σημαντική εξέλιξη στην αγορά ενέργειας, καθώς οι μεταβολές στην προσφορά έχουν ελάχιστη επίδραση στις τιμές, δεδομένου ότι το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου έχει ουσιαστικά αποκοπεί από τους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς. Ακόμη και με την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, ο οργανισμός θα συνεχίσει να παράγει μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. Ωστόσο, η ισχύς του στον καθορισμό τιμών αναμένεται μεσομακροπρόθεσμα να είναι μικρότερη.
