Οι ξένοι ηγέτες δεν κρύβουν πλέον τον εκνευρισμό τους. Στις 21 Φεβρουαρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση για να επανεξετάσει συνολικά την εμπορική της σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Την ίδια στιγμή, ο Υπουργός Εμπορίου του Καναδά, Dominic Leblanc, προχώρησε σε μια δήλωση με ξεκάθαρο μήνυμα: η πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ επιβεβαιώνει τη θέση του Καναδά ότι οι δασμοί που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) είναι εντελώς αδικαιολόγητοι. Στη γλώσσα της διπλωματίας, αυτό μεταφράζεται απλά ως: «Σας τα λέγαμε ότι είναι παράνομο».
σχετικά άρθρα
Δεν είναι όμως μόνο ο Καναδάς. Οκτώ ευρωπαϊκές χώρες εξέδωσαν κοινή προειδοποίηση για μια επικίνδυνη καθοδική πορεία στις διατλαντικές σχέσεις, ενώ η Νότια Κορέα συγκάλεσε επειγόντως υπουργική σύσκεψη για να καθορίσει τις επόμενες κινήσεις της. Αυτό που παρακολουθούμε δεν είναι απλώς μια συνηθισμένη διπλωματική στάση ή ένας γύρος διαπραγματεύσεων. Οι στενότεροι σύμμαχοι της Αμερικής προετοιμάζονται για μια πρωτοφανή θεσμική κατάρρευση.
Η Απόφαση και η Άμεση “Ντρίμπλα”
Το σκηνικό ανατράπηκε βίαια στις 20 Φεβρουαρίου, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, με ψήφους 6 έναντι 3, έκρινε παράνομους τους παγκόσμιους δασμούς που είχε επιβάλει η αμερικανική κυβέρνηση. Το δικαστήριο απεφάνθη ότι ο νόμος IEEPA του 1977 –ένα νομικό εργαλείο που σχεδιάστηκε αποκλειστικά για κρίσεις εθνικής ασφάλειας– δεν νομιμοποιεί σε καμία περίπτωση την επιβολή αυτών των δασμών. Μιλάμε για δασμούς που, από τον Ιανουάριο του 2025, είχαν αποφέρει στα κρατικά ταμεία πάνω από 130 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ποια ήταν η απάντηση του Λευκού Οίκου; Μέσα σε λίγες μόνο ώρες από την έκδοση της απόφασης, ο Πρόεδρος υπέγραψε νέο οριζόντιο δασμό 10%, κάνοντας αυτή τη φορά χρήση του Section 122 του Εμπορικού Νόμου, με ισχύ από τις 24 Φεβρουαρίου. Παράλληλα, χαρακτήρισε την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου «βαθιά απογοητευτική», επιτιθέμενος σκληρά στους δικαστές –συμπεριλαμβανομένων δύο που ο ίδιος είχε διορίσει– αποκαλώντας τους «ανόητους» και υποχείρια, κατηγορώντας τους μάλιστα ότι επηρεάστηκαν από ξένα συμφέροντα.
Το Τέλος της Θεσμικής Προβλεψιμότητας
Διασταυρώνοντας το χρονοδιάγραμμα των γεγονότων, το μοτίβο που αναδύεται είναι ξεκάθαρο και άκρως ανησυχητικό: Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η εκτελεστική εξουσία υπερβαίνει τις αρμοδιότητές της. Η εκτελεστική εξουσία, αντί να συμμορφωθεί, απλώς αναζητά και βρίσκει μια διαφορετική νομική βάση, και οι δασμοί συνεχίζονται κανονικά.
Αυτή ακριβώς η αλληλουχία είναι που έχει σημάνει συναγερμό σε Ευρώπη και Καναδά. Οι αξιωματούχοι κατανοούν πλήρως τι σηματοδοτεί αυτό. Όταν το ανώτατο δικαστικό όργανο μιας χώρας μπορεί να βγάλει μια απόφαση την οποία η κυβέρνηση απλώς παρακάμπτει αλλάζοντας νομικό περιτύλιγμα, η θεμελιώδης υπόθεση του εμπορίου που βασίζεται σε κανόνες καταρρέει.
Η επίσημη δήλωση της ΕΕ ανέφερε ότι «αναλύουν προσεκτικά την απόφαση και διατηρούν στενή επαφή με τις ΗΠΑ». Η πραγματική μετάφραση; Προσπαθούν να καταλάβουν αν οι αμερικανικοί θεσμοί έχουν πλέον τη δύναμη να περιορίσουν την εκτελεστική εξουσία. Η έκτακτη ευρωπαϊκή συνεδρίαση δεν έγινε για να πανηγυρίσουν τη νομική νίκη. Έγινε για να αποφασίσουν αν έχει καν νόημα να προχωρήσουν στην επικύρωση μιας εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ-ΕΕ, όταν η αμερικανική πλευρά αποδεικνύει ότι μπορεί να αλλάζει μονομερώς τους όρους, αδιαφορώντας για τις δικαστικές αποφάσεις.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Bernd Lange, πρόεδρος της Επιτροπής Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: «Οι επιχειρήσεις και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εξαρτώνται από τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα». Πρόκειται για διπλωματικό κώδικα που υποκρύπτει το ερώτημα: «Πώς διαπραγματεύεσαι με μια κυβέρνηση που αγνοεί το ίδιο της το Ανώτατο Δικαστήριο;».
Το Οικονομικό Χάος και τα Αντίποινα
Η αντίδραση του Καναδά κινείται στο ίδιο ακριβώς μήκος κύματος. Ο Πρωθυπουργός του Οντάριο, Doug Ford, έκανε λόγο για μια σημαντική νίκη, προσθέτοντας όμως ότι «η μάχη δεν έχει τελειώσει». Το Εμπορικό Επιμελητήριο του Καναδά, όντας πιο ωμό, προειδοποίησε ότι το Section 122 είναι ένα «αμβλύ εργαλείο» και κάλεσε τις εταιρείες να προετοιμαστούν για νέους μηχανισμούς εμπορικής πίεσης.
Τα οικονομικά δεδομένα πίσω από αυτή τη σύγκρουση είναι ιλιγγιώδη. Μέσα στο 2025, οι ΗΠΑ έχουν εισπράξει περίπου 287 δισεκατομμύρια δολάρια από δασμούς – μια αύξηση 192% σε σχέση με το 2024. Οι δασμοί IEEPA που μόλις κρίθηκαν παράνομοι, αποτελούσαν περίπου τα μισά από αυτά τα μηνιαία έσοδα. Η κυβέρνηση έχει απόλυτη ανάγκη να αντικαταστήσει αυτά τα κεφάλαια.
Το τεράστιο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: Τι θα γίνει με τα πάνω από 130 δισεκατομμύρια που εισπράχθηκαν βάσει ενός νόμου που κρίθηκε αντισυνταγματικός; Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έδωσε σαφή απάντηση. Όταν ρωτήθηκε ο Πρόεδρος αν θα επιστρέψει τα χρήματα, η απάντηση ήταν αποστομωτική: «Φαντάζομαι ότι αυτό θα πρέπει να κριθεί στα δικαστήρια τα επόμενα δύο χρόνια». Ουσιαστικά, οι αμερικανικές εταιρείες πλήρωσαν παράνομους δασμούς και τώρα πρέπει να μηνύσουν το κράτος ατομικά για να πάρουν τα λεφτά τους πίσω, δημιουργώντας χρόνια νομικής αβεβαιότητας.
Η Επόμενη Μέρα: Ένα Παγκόσμιο Ντόμινο
Οι δευτερογενείς επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Χώρες που είχαν ξοδέψει μήνες για να διαπραγματευτούν εμπορικές συμφωνίες (όπως η Ινδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η ΕΕ) βλέπουν τώρα αυτές τις συμφωνίες να γίνονται «κουρελόχαρτα». Με το νέο οριζόντιο 10% του Section 122, τα κράτη που διαπραγματεύτηκαν αντιμετωπίζουν πλέον τον ίδιο ακριβώς συντελεστή με εκείνα που αρνήθηκαν να το κάνουν.
Οι σύμμαχοι δεν κάθονται με σταυρωμένα τα χέρια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη έτοιμα μέτρα αντιποίνων ύψους 93 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ διαθέτει και το περίφημο “μέσο κατά του εξαναγκασμού” (anti-coercion instrument) – μια εμπορική «μπαζούκα» που επιτρέπει στις Βρυξέλλες να επιβάλλουν περιορισμούς σε υπηρεσίες, δημόσιες συμβάσεις και πνευματική ιδιοκτησία, πέρα από τους παραδοσιακούς δασμούς. Ήδη, υπάρχουν αναφορές ότι ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε την ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού.
Από την πλευρά του, ο Καναδάς ετοιμάζεται για τη σκληρή αναθεώρηση της συμφωνίας ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά (CUSMA) αργότερα φέτος, γνωρίζοντας πλέον ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να παρακάμψει νομικούς περιορισμούς κατά το δοκούν.
Ο μηχανισμός του Section 122 έχει διάρκεια ζωής μόλις 150 ημέρες. Ωστόσο, έχουν ήδη ανακοινωθεί νέες έρευνες βάσει του Section 301, οι οποίες μπορεί να διαρκέσουν μήνες αλλά παρέχουν τη δικαιολογία για μόνιμους πρόσθετους δασμούς. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκλεισε ένα νομικό μονοπάτι, αλλά η εκτελεστική εξουσία έχει πολλά ακόμη στη διάθεσή της.
Το βαθύτερο συμπέρασμα είναι ένα και ξεκάθαρο: Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ συνειδητοποιούν ότι οι δικαστικές νίκες ενάντια στην αμερικανική πολιτική δεν μεταφράζονται σε αλλαγή ρότας. Η αξιοπιστία των θεσμών καταρρέει, και μαζί της, η σταθερότητα στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.
