YouTubers υπό εποπτεία: Το νέο ρυθμιστικό πείραμα του ΕΣΡ αλλάζει το ψηφιακό τοπίο
Η απαίτηση εγγραφής δημιουργών σε ειδικό μητρώο ανοίγει μεγάλη συζήτηση για έλεγχο περιεχομένου, πρόστιμα, υποχρεώσεις διαφάνειας και τα όρια παρέμβασης του κράτους στις ψηφιακές πλατφόρμες
Το ελληνικό YouTube βρίσκεται ξαφνικά μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες αλλαγές της τελευταίας δεκαετίας, μετά τις επιστολές που απέστειλε το ΕΣΡ σε Έλληνες δημιουργούς περιεχομένου ζητώντας την εγγραφή τους στο «Μητρώο Οπτικοακουστικών Μέσων και Οικείων Παρόχων». Η κίνηση αυτή μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζει τεχνική ή γραφειοκρατική, όμως στην πραγματικότητα ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: κατά πόσο οι YouTubers, streamers και creators αντιμετωπίζονται πλέον ως κανονικά media.
σχετικά άρθρα
Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, το ΕΣΡ θεωρεί ότι ακόμη και creators που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο YouTube ενδέχεται να θεωρούνται πάροχοι υπηρεσιών μέσων επικοινωνίας, άρα να υπάγονται σε υποχρεώσεις διαφάνειας και καταγραφής στοιχείων. Οι επιστολές ζητούν στοιχεία όπως:
- επίσημη επωνυμία,
- στοιχεία επικοινωνίας,
- στοιχεία ιδιοκτησίας,
- δικαιούχους,
- ακόμη και πληροφορίες σχετικές με κρατική διαφήμιση.
Παράλληλα, γίνεται αναφορά σε πιθανές κυρώσεις που μπορούν να φτάσουν έως και τις 10.000 ευρώ σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Το timing μόνο τυχαίο δεν θεωρείται. Τα τελευταία χρόνια, το YouTube έχει εξελιχθεί σε παράλληλο οικοσύστημα ενημέρωσης, σχολιασμού και ψυχαγωγίας, απορροφώντας ολοένα μεγαλύτερο μέρος διαφημιστικών budgets και κοινού από την παραδοσιακή τηλεόραση και τα sites. Και αυτό αλλάζει τις ισορροπίες.
Από creators σε «παρόχους μέσων»
Το πιο κρίσιμο στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι το ΕΣΡ φαίνεται να μετακινείται από τη λογική της απλής παρακολούθησης προς πιο ενεργή εποπτεία του ψηφιακού περιεχομένου. Η σχετική νομική βάση δεν είναι καινούργια. Ήδη από το 2022 το ΕΣΡ είχε αναφέρει ότι, υπό προϋποθέσεις, creators που ανεβάζουν επαγγελματικό οπτικοακουστικό περιεχόμενο σε πλατφόρμες όπως το YouTube μπορούν να υποχρεωθούν σε εγγραφή στο σχετικό μητρώο.
Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα η συζήτηση αυτή έμενε κυρίως σε θεωρητικό επίπεδο. Τώρα όμως φαίνεται να περνά σε φάση πρακτικής εφαρμογής. Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή η γραμμή ανάμεσα σε «creator», «δημοσιογράφο», «σατιρική εκπομπή», «σχολιασμό» και «μέσο ενημέρωσης» γίνεται πλέον εξαιρετικά θολή. Γι’ αυτό και ήδη έχουν ξεκινήσει αντιδράσεις σχετικά με το εύρος της παρέμβασης.
Σε σχετικά σχόλια και δημοσιεύματα τίθεται το ερώτημα αν σατιρικές ή σχολιαστικές εκπομπές στο YouTube θα κρίνονται πλέον με όρους που ίσχυαν παραδοσιακά για τηλεοπτικούς σταθμούς. Το θέμα δεν αφορά μόνο πολιτικό περιεχόμενο ή ενημέρωση. Αφορά συνολικά το μέλλον της creator economy στην Ελλάδα.
Η μεγάλη μάχη μεταφέρεται στις πλατφόρμες
Η υπόθεση δείχνει και κάτι βαθύτερο: το ελληνικό ρυθμιστικό πλαίσιο προσπαθεί πλέον να προσαρμοστεί σε μια αγορά όπου το κοινό μετακινείται μαζικά από την παραδοσιακή τηλεόραση προς τις ψηφιακές πλατφόρμες. Για δεκαετίες, ο έλεγχος περιεχομένου αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς. Σήμερα όμως YouTube channels, podcasts, livestreams, ανεξάρτητα video formats και creators με εκατοντάδες χιλιάδες followers μπορούν να έχουν επιρροή αντίστοιχη ή και μεγαλύτερη από παραδοσιακά media brands. Αυτό δημιουργεί πίεση στις ρυθμιστικές αρχές να επεκτείνουν το πεδίο εποπτείας τους.
Το ΕΣΡ έχει ήδη κινηθεί τα τελευταία χρόνια προς αυτή την κατεύθυνση, ακόμη και με πρόστιμα που αφορούσαν περιεχόμενο σε YouTube κανάλια ή διαδικτυακές πλατφόρμες. Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι άλλο: μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η εποπτεία χωρίς να θεωρηθεί υπερβολική παρέμβαση στο ψηφιακό περιβάλλον; Γιατί όσο το YouTube μετατρέπεται σε κανονικό media ecosystem, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να μείνει εκτός ρυθμιστικού πλαισίου. Και αυτό πιθανότατα είναι μόνο η αρχή.