Η πρακτική του τάματος, ως προσωπική αφιέρωση ή υπόσχεση προς το Θείο, αποτελεί διαχρονικά ένα καταφύγιο για τον άνθρωπο, ιδιαίτερα σε περιόδους δυσκολίας. Αυτή η εσωτερική ανάγκη, πέρα από την προσευχή, εκφράζεται συχνά μέσω αυτής της μορφής πίστης.
σχετικά άρθρα
Στη Ρόδο, η παράδοση των ταμάτων έχει βαθιές ρίζες, καθώς αποτέλεσε έκφραση πίστης των κατοίκων ήδη από την περίοδο της Οθωμανικής και μετέπειτα της Ιταλικής Κατοχής. Σήμερα, τα πολυάριθμα μοναστήρια και ιεροί ναοί του νησιού εξακολουθούν να δέχονται αφιερώματα, τα οποία κατέχουν σημαντικό ρόλο για τους επισκέπτες, ανεξαρτήτως θρησκευτικού δόγματος. Ο Μητροπολίτης Ρόδου κ.κ. Κύριλλος, σε δηλώσεις του στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, τονίζει ότι «τα τάματα αποτελούν διαχρονική, διαθρησκευτική και βαθιά προσωπική έκφραση πίστης, ευγνωμοσύνης και επίκλησης. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τα αποδέχεται ως συμβολικές και πνευματικές πράξεις, οι οποίες εκφράζουν την αναγνώριση της δύναμης του Θεού ή τη χάρη του Αγίου. Επί της ουσίας, μια πράξη εμπιστοσύνης του Θεού».
Απαντώντας στο ερώτημα εάν η Εκκλησία ενθαρρύνει τα τάματα ή τα θεωρεί προσωπική έκφραση πίστης, ο Μητροπολίτης Ρόδου αναφέρει ότι πρόκειται «σίγουρα για μια προσωπική έκφραση, αλλά η έννοια του τάματος είναι μια υπόσχεση προσφοράς στο Θεό, στους Αγίους, που συνοδεύει μια προσευχή, ευχή, ένα αίτημα και βασίζεται στην πίστη – την οποία δέχεται η Εκκλησία – ότι ο Θεός και ο Άγιος μπορεί να παρέμβει στη ζωή του ανθρώπου για να του δώσει τη θεραπεία, την προστασία σε μια δύσκολη περίπτωση, την ευλογία εν γένει». Διευκρινίζει δε ότι «για την Εκκλησία το τάμα δεν είναι μαγική πράξη, αλλά μια συμβολική και πνευματική πράξη, η οποία εκφράζει την αναγνώριση της δύναμης του Θεού ή της χάριτος του Αγίου και υπογραμμίζει τη δέσμευση του πιστού να τηρήσει την υπόσχεσή του». Προσθέτει επίσης ότι «το τάμα υπήρχε και στους αρχαίους Έλληνες και είναι κοινό σε όλες τις θρησκείες. Αποτελεί έκφραση ευγνωμοσύνης ή επίκλησης, αφορώντας γενικότερα τη θρησκευτική συνείδηση όλων των λαών και θρησκειών».
Ο Μητροπολίτης μοιράστηκε αναμνήσεις από την παιδική του ηλικία στην Κρήτη, περιγράφοντας χαρακτηριστικά τάματα που τον είχαν εντυπωσιάσει. Ανέφερε τη συνήθεια δεκάδων πιστών να βαδίζουν ξυπόλητοι σε δύσβατα μονοπάτια προς ορεινούς ναούς, μεταφέροντας αρτοκλασία την ημέρα της εορτής του Αγίου, ως εκπλήρωση τάματος. Επίσης, αναφέρθηκε στην εικόνα πλήθους μαυροφορούσων γυναικών στην Αγία Μαρίνα στο Ηράκλειο, οι οποίες είχαν ορκιστεί να φορέσουν μαύρα για ένα χρόνο ως τάμα για την αποκατάσταση της υγείας.
Στη Ρόδο, η Παναγία Τσαμπίκα, γνωστή και ως «Ψηλή», αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα προσκυνήματα για τάματα τεκνογονίας. Ο ιερός ναός, που δεσπόζει σε υψόμετρο 287 μέτρων και απαιτεί ανάβαση 305 σκαλιών, προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες, συμπεριλαμβανομένων άτεκνων ζευγαριών από όλο τον κόσμο, ανεξαρτήτως θρησκευτικού δόγματος. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, τα παιδιά που γεννιούνται μετά από τέτοια τάματα ονομάζονται Τσαμπίκα ή Τσαμπίκος. Η ακριβής χρονολογία ανέγερσης της μονής δεν είναι γνωστή, ωστόσο το τέμπλο της χρονολογείται στο 1693, ενώ εσωτερικά διατηρούνται αποσπασματικές τοιχογραφίες των μεταβυζαντινών χρόνων. Ο Μητροπολίτης Ρόδου αναφέρει ότι «η χάρη της Παναγίας φθάνει μέχρι τα πέρατα του κόσμου», τονίζοντας πως όχι μόνο Έλληνες, αλλά και ζευγάρια μουσουλμάνων, καθολικών και προτεσταντών από χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, επισκέπτονται το προσκύνημα. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε στην περίπτωση ενός μουσουλμάνου που διαμένει στη Γερμανία και, μετά την εκπλήρωση του τάματός του για την απόκτηση παιδιού – το οποίο ονομάστηκε Τσαμπίκα – ζήτησε να βαπτιστεί χριστιανός. Παρόμοιες περιπτώσεις ατόμων άλλων θρησκειών από την Ευρώπη έχουν καταγραφεί, υπογραμμίζοντας την παγκόσμια απήχηση του προσκυνήματος.
Εκτός από τα γνωστά προσκυνήματα, πλήθος πιστών στη Ρόδο αφήνουν τάματα και στις Ιερές Μονές του Ταξιάρχη. Η Ιερά Μονή Θαρρίου (Ταξιάρχου Μιχαήλ) στα Λάερμα αποτελεί ένα από αυτά τα σημεία, όπου οι πιστοί προσφέρουν αφιερώματα ποικίλης μορφής, όπως μεταλλικά ομοιώματα μερών του σώματος, ξύλινες εικόνες, κέρινα ομοιώματα οργάνων και λαμπάδες. Συχνά, μετά από ανάρρωση από τραυματισμούς ή ασθένειες, πιστοί αφήνουν πατερίτσες ή γάζες σε ναούς και μονές ως ευχαριστήριο τάμα. Ο Μητροπολίτης Ρόδου εξηγεί τη συμβολική σημασία ορισμένων ταμάτων, όπως τα σπαθιά, που συνδέονται με την εικόνα του Ταξιάρχη που φέρει σπαθί, ή τα μεταλλικά παπούτσια, τα οποία, σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία, υποδηλώνουν τη διαρκή του παρουσία και δράση. Τονίζει ότι πρόκειται για λαϊκές δοξασίες χωρίς θεολογικό υπόβαθρο, που ωστόσο εκφράζουν το προσωπικό συναίσθημα του πιστού προς τον Άγιο.
Στις Καλυθιές της Ρόδου, το εξωκλήσι του Αγίου Μηνά δέχεται δεκάδες τάματα ετησίως. Σε αυτό το σημείο, τα αφιερώματα διαφέρουν από τα συνηθισμένα, καθώς οι πιστοί δένουν κορδέλες σε παρακείμενο δέντρο ως προσωπική έκφραση τάματος και ευχής.
Στο χωριό Αρνίθα της Ρόδου, βρίσκεται η Ιερά Μονή του Αγίου Φιλήμονος, η οποία χρονολογείται από το 1839. Ο Άγιος Φιλήμων λατρεύονταν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Ο Μητροπολίτης Ρόδου εξηγεί ότι κατά την Τουρκοκρατία, η μονή λειτουργούσε ως θεραπευτήριο για ψυχικές παθήσεις, μια λειτουργία που συνδέεται με τη λαϊκή παράδοση που θέλει τον Άγιο Φιλήμονα να ήταν ψυχίατρος στη Γάζα της Μικράς Ασίας. Η οργάνωση αυτής της «κλινικής» ήταν υποδειγματική, με τους μοναχούς να τηρούν αρχείο ασθενών, το οποίο όμως καταστράφηκε κατά την ιταλική κατοχή. Τα τάματα που αφιερώνονται στη μονή διαχρονικά συνδέονται με ψυχικές παθήσεις, με εκατοντάδες καταγραφές στον Κώδικα της Ιεράς Μονής, αντανακλώντας τον ανθρώπινο ψυχικό πόνο σε μια εποχή που δεν υπήρχαν φάρμακα και θεραπείες.
