Οι κάτοικοι των Δωδεκανήσων και των Κυκλάδων εορτάζουν φέτος το Πάσχα διατηρώντας παραδοσιακά έθιμα αιώνων. Οι τοπικές παραδόσεις παρουσιάζουν ποικιλία μεταξύ των νησιών, με πολλά από αυτά να χαρακτηρίζονται ως μοναδικά στην Ελλάδα και να τηρούνται με ευλάβεια από γενιά σε γενιά.
σχετικά άρθρα
Στα περισσότερα νησιά των Δωδεκανήσων και των Κυκλάδων, το πασχαλινό γεύμα διαφέρει από τον παραδοσιακό οβελία. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει αρνί ή κατσίκι ψητό στον φούρνο, γεμιστό με ρύζι και αρωματικά. Στη Ρόδο, το έδεσμα αυτό ονομάζεται «καππαμάς» και παρασκευάζεται τη Δευτέρα του Πάσχα, ενώ σε άλλα νησιά είναι γνωστό ως «Λαμπριώτης».
Ένα ξεχωριστό τελετουργικό αποτελεί η μεταφορά της εικόνας της Παναγίας Σκιαδενής από τη Ρόδο στη Χάλκη και σε δώδεκα χωριά της Κεντρικής και Νότιας Ρόδου. Σύμφωνα με μαρτυρίες του Γιάννη Ηρακλείδη, κατοίκου της περιοχής, το έθιμο αυτό έχει τις ρίζες του σε βάθος αιώνων, με την εκτίμηση ότι χρονολογείται από τη Βυζαντινή εποχή.
Η εικόνα μεταφέρεται από τους πιστούς διαμέσου αγρών και μονοπατιών, διέρχεται από τους οικισμούς Μονόλιθος, Σιάννα, Κρητηνία, Έμπωνα, Αρνίθα και Απολακκιά. Το τελετουργικό ολοκληρώνεται στη Μονή Σκιάδι, όπου η εικόνα επιστρέφει έπειτα από εβδομάδες περιοδείας, συνοδευόμενη από προσευχές, λιτανείες και παρακλήσεις σε κάθε κοινότητα.
Μια ιδιαίτερη στιγμή της διαδρομής είναι η στάση στην Κατταβιά, όπου η εικόνα διέρχεται από το κοιμητήριο του χωριού, ευλογώντας τους τάφους. Ακολουθεί πανηγύρι στο μοναστήρι της «Αροσαλής», όπου αναβιώνει το έθιμο της «κούπας», κατά το οποίο οι κάτοικοι ψάλλουν για τους απόδημους, προσφέροντας χρήματα σε δοχείο.
Στον Ασκληπιό της Ρόδου, όπως αναφέρει ο εκπαιδευτικός Δημήτρης Ζαννεττούλης, παρατηρείται το έθιμο όπου νέοι περιφέρουν όσους δεν παραβρέθηκαν στην Ανάσταση, τοποθετώντας τους ανεστραμμένους σε γαϊδουράκι, σε μια ατμόσφαιρα εύθυμου πειράγματος. Στην ίδια εκκλησία υφίστανται τα «ιδιόκτητα θρονιά», τα οποία κληροδοτούνται από πατέρα σε γιο και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από την εκάστοτε οικογένεια.
Στην Κάλυμνο, η Ανάσταση χαρακτηρίζεται από την πυροδότηση αυτοσχέδιων δυναμιτών στα υψώματα του νησιού. Στην Πάτμο, κεντρική θέση κατέχει η τελετή του Νιπτήρα τη Μεγάλη Πέμπτη, κατά την οποία ο ηγούμενος της Μονής πλένει τα πόδια δώδεκα μοναχών, αναπαριστώντας τον Μυστικό Δείπνο.
Στη Σύμη, εκρήξεις και φωτοβολίδες διαφωτίζουν τον ουρανό κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα, ενώ οι πιστοί προσκυνούν διαδοχικά τους επτά Επιταφίους του νησιού. Η Ανάσταση στο μοναστήρι του Πανορμίτη αποτελεί σημείο ιδιαίτερης συγκίνησης, με πλήθος πιστών να το προσεγγίζουν πεζή, διανύοντας μεγάλες αποστάσεις.
Η Αστυπάλαια τιμά το Πάσχα με την παρασκευή γαλακτοκομικών εδεσμάτων, όπως τα «γαλακτοκούλουρα» και τα «κιτρινοκούλουρα». Επίσης, σε όλα τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου, κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα, παρασκευάζονται νηστίσιμα «γιαπράκια».
Στη Χάλκη, ξεχωρίζει το έθιμο των «ξυπνητάδων», όπου νέοι επισκέπτονται τις οικίες για να καλέσουν τους κατοίκους στην εκκλησία. Ταυτόχρονα, διατηρείται το παραδοσιακό ψήσιμο του γεμιστού αρνιού σε σφραγισμένους φούρνους κοινότητας.
Στην Κάρπαθο, οι κάτοικοι του Ολύμπου φορούν πένθιμες ενδυμασίες κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα και εορτάζουν με λαμπρότητα τη Λαμπρή Τρίτη. Στην Κω, παιδιά κατασκευάζουν μικρά εκρηκτικά χρησιμοποιώντας παλαιά κλειδιά, για να σηματοδοτήσουν την Ανάσταση.
Στη Σύρο, Ορθόδοξοι και Καθολικοί πιστοί συνεορτάζουν το Πάσχα, με αποκορύφωμα τη συνάντηση των Επιταφίων στην πλατεία Μιαούλη. Στη Νάξο, τη Δευτέρα του Πάσχα αναβιώνει το έθιμο της «Κούνιας», κατά το οποίο νέοι κουνάνε κοπέλες απαγγέλλοντας στίχους, ενώ παράλληλα διατηρείται η παράδοση των «Λαζαράκων».
Στη Φολέγανδρο, οι κάτοικοι ασβεστώνουν τα σοκάκια ενόψει της υποδοχής της εικόνας της Παναγίας, η οποία περιφέρεται σε ολόκληρο το νησί τρεις ημέρες μετά την Ανάσταση. Στη Δονούσα, οι νοικοκυρές ψήνουν γεμιστό κατσίκι σε πήλινα ταψιά και τηρούν το έθιμο του «πασκιάτικου» για τις οικογένειες που βρίσκονται σε πένθος.
Τέλος, στα Κουφονήσια, η περιφορά του Επιταφίου πραγματοποιείται σε κατανυκτική ατμόσφαιρα, με τους κατοίκους να φέρουν αναμμένα κεριά και φαναράκια, ολοκληρώνοντας το πασχαλινό τελετουργικό των νησιών του Αιγαίου με σεβασμό στην παράδοση.
