Η θανατική ποινή υποχωρεί παγκοσμίως, αλλά οι εκτελέσεις εκτοξεύονται – Η προειδοποίηση Μακρόν για μια σκοτεινή επιστροφή
Ο Γάλλος πρόεδρος προειδοποιεί ότι η συζήτηση υπέρ της θανατικής ποινής επιστρέφει στις δυτικές κοινωνίες, την ώρα που οι εκτελέσεις παγκοσμίως φτάνουν στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Πίσω από τους αριθμούς διαμορφώνεται μια βαθύτερη σύγκρουση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και τη χρήση της κρατικής ισχύος.
Ο Εμανουέλ Μακρόν μιλά στο Παγκόσμιο Συνέδριο κατά της Θανατικής Ποινής στο Παρίσι, προειδοποιώντας για την αύξηση των εκτελέσεων και την επιστροφή της σχετικής συζήτησης στις δυτικές κοινωνίες.
Ο κόσμος μοιάζει να κινείται προς δύο αντίθετες κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Από τη μία πλευρά, όλο και περισσότερα κράτη εγκαταλείπουν οριστικά τη θανατική ποινή και τη θεωρούν ασύμβατη με τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από την άλλη, οι χώρες που συνεχίζουν να την εφαρμόζουν εκτελούν περισσότερους ανθρώπους από ποτέ. Αυτή την επικίνδυνη αντίφαση ανέδειξε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν από το Παγκόσμιο Συνέδριο κατά της Θανατικής Ποινής στο Παρίσι, προειδοποιώντας ότι η συζήτηση υπέρ των εκτελέσεων επιστρέφει ακόμη και μέσα στις δυτικές κοινωνίες. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο το ποινικό δίκαιο. Αφορά τη μορφή που αποκτά η εξουσία σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.
σχετικά άρθρα
Ο κόσμος πλησιάζει θεσμικά την κατάργηση, αλλά οι εκτελέσεις αυξάνονται δραματικά
Τα τελευταία στοιχεία επιβεβαιώνουν το παράδοξο που περιέγραψε ο Μακρόν.
Σύμφωνα με την Amnesty International, τουλάχιστον 2.707 άνθρωποι εκτελέστηκαν το 2025 σε 17 χώρες, αριθμός αυξημένος κατά περίπου 78% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες. Στα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνονται οι εκτελέσεις στην Κίνα, καθώς το Πεκίνο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα σχετικά δεδομένα ως κρατικό απόρρητο.
Την ίδια στιγμή, περισσότερες από τα δύο τρίτα των κρατών του κόσμου έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή είτε νομοθετικά είτε στην πράξη. Η Ευρώπη παραμένει η μοναδική περιοχή όπου η κατάργηση αποτελεί πλέον σταθερό θεσμικό χαρακτηριστικό.
Η αντίφαση είναι προφανής. Λιγότερες χώρες εκτελούν ανθρώπους, αλλά όσες εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη θανατική ποινή το κάνουν με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα.
Η θανατική ποινή επιστρέφει ως εργαλείο πολιτικής ισχύος
Η αύξηση των εκτελέσεων δεν αποτελεί απλώς ποινική επιλογή. Αντανακλά και μια βαθύτερη πολιτική τάση.
Σε αρκετές χώρες η θανατική ποινή χρησιμοποιείται πλέον ως μέσο επίδειξης αποφασιστικότητας απέναντι στην εγκληματικότητα, την τρομοκρατία ή ακόμη και την πολιτική αμφισβήτηση. Κυβερνήσεις αξιοποιούν τις εκτελέσεις για να στείλουν μήνυμα ελέγχου προς το εσωτερικό ακροατήριο και να ενισχύσουν την εικόνα ισχυρής εξουσίας.
Το Ιράν συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας αύξησης των εκτελέσεων, ενώ σημαντική άνοδο καταγράφουν και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής. Σε αρκετές περιπτώσεις, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνδέουν τις εκτελέσεις όχι μόνο με σοβαρά ποινικά αδικήματα αλλά και με πολιτικές ή κοινωνικές στοχεύσεις.
Γι’ αυτό ο Μακρόν δεν περιορίστηκε στην καταδίκη των εκτελέσεων. Προειδοποίησε ότι η ίδια η φιλοσοφία της θανατικής ποινής επιστρέφει στον δημόσιο διάλογο ως εύκολη απάντηση σε σύνθετα κοινωνικά προβλήματα.
Η Ευρώπη υπερασπίζεται μια διαφορετική αντίληψη για τη δικαιοσύνη
Η τοποθέτηση του Γάλλου προέδρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή εκφράζει τη συνολική ευρωπαϊκή θέση.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης, η κατάργηση της θανατικής ποινής δεν αποτελεί μόνο επιλογή ποινικής πολιτικής. Αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κράτους δικαίου και αναπόσπαστο στοιχείο της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει τη θανατική ποινή ως μέσο αποτροπής του εγκλήματος αλλά ως παραβίαση ενός δικαιώματος που δεν μπορεί να αφαιρεθεί ακόμη και από έναν καταδικασμένο εγκληματία.
Η διαφορά αυτή δημιουργεί ολοένα μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στη δυτική αντίληψη περί δικαιοσύνης και στις πρακτικές κρατών που χρησιμοποιούν τη θανατική ποινή ως μέσο άσκησης εξουσίας.
Η συζήτηση επιστρέφει και στις δυτικές κοινωνίες
Το πιο ανησυχητικό σημείο της ομιλίας του Μακρόν δεν αφορούσε τις χώρες που πραγματοποιούν εκτελέσεις.
Αφορούσε τη Δύση.
Ο Γάλλος πρόεδρος παραδέχθηκε ότι η συζήτηση υπέρ της θανατικής ποινής επανεμφανίζεται σε κοινωνίες που την είχαν εγκαταλείψει εδώ και δεκαετίες. Η αύξηση της εγκληματικότητας σε ορισμένες περιοχές, η τρομοκρατία, η κοινωνική ανασφάλεια και η πολιτική πόλωση δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για την επανεμφάνιση πιο σκληρών αντιλήψεων γύρω από την ποινική δικαιοσύνη.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται κοντά στην επαναφορά της θανατικής ποινής. Δείχνει όμως ότι οι κοινωνικές πιέσεις αρχίζουν να επηρεάζουν ακόμη και ζητήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν οριστικά λυμένα.
Η πραγματική μάχη αφορά τις αξίες των δημοκρατιών
Το μεγάλο διακύβευμα δεν είναι μόνο αν θα αυξηθούν ή θα μειωθούν οι εκτελέσεις τα επόμενα χρόνια.
Η πραγματική σύγκρουση αφορά το μοντέλο κοινωνίας που επιλέγουν τα κράτη.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η αντίληψη ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αξία ακόμη και απέναντι στους πιο βαρείς εγκληματίες. Από την άλλη βρίσκεται η λογική που θεωρεί τη θανατική ποινή εργαλείο αποκατάστασης της τάξης και ενίσχυσης της κρατικής ισχύος.
Η προειδοποίηση του Εμανουέλ Μακρόν αποκτά έτσι ευρύτερη σημασία. Δεν αφορά μόνο τη θανατική ποινή. Αφορά την αντοχή των δημοκρατικών κοινωνιών απέναντι στον φόβο, την οργή και τον πειρασμό των εύκολων λύσεων. Και όσο οι διεθνείς κρίσεις, οι πόλεμοι και η πολιτική πόλωση εντείνονται, τόσο περισσότερο αυτή η συζήτηση κινδυνεύει να επιστρέψει στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής.
