Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 26 Απριλίου 2026, από την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, ένα γεγονός που σημάδεψε την ιστορία και οι επιπτώσεις του συνεχίζουν να απασχολούν τη διεθνή κοινότητα.
σχετικά άρθρα
Στις 26 Απριλίου 1986, η έκρηξη του τέταρτου αντιδραστήρα του πυρηνικού εργοστασίου στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας προκάλεσε ανυπολόγιστες συνέπειες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Το ατύχημα αυτό χαρακτηρίστηκε ως η μεγαλύτερη πυρηνική καταστροφή και μία από τις πλέον δραματικές στιγμές του 20ού αιώνα, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Οι σοβιετικές αρχές καθυστέρησαν επί δύο ημέρες να ενημερώσουν τον πληθυσμό της χώρας και τη διεθνή κοινότητα, με τον συναγερμό να σημάνει μετά τον εντοπισμό υψηλών επιπέδων ραδιενέργειας από Σουηδούς τεχνικούς σε πυρηνικό σταθμό, περίπου 1.000 χιλιόμετρα μακριά.
Μια μαρτυρία από εκείνη την περίοδο προέρχεται από την έμπειρη γιατρό Βαλεντίνα Ροσόλοβα, η οποία ζει σήμερα ως πρόσφυγας πολέμου στην Περαία Θεσσαλονίκης. Εργαζόμενη τότε σε εργαστήριο μικροβιολογίας, ακτινολογίας και τοξικολογίας στο Χάρκοβο, η κυρία Ροσόλοβα θυμάται να ταξιδεύει προς την Οδησσό την ημέρα της έκρηξης, παρατηρώντας μια «περίεργη, ζεστή βροχή» χωρίς να γνωρίζει την αιτία της. Με την επιστροφή της στη δουλειά, το εργαστήριο γέμισε με δείγματα τροφίμων από όλη την Ουκρανία –ψωμί, γάλα, μανιτάρια, φρούτα– για μετρήσεις ραδιενέργειας. Η ίδια περιέγραψε την αρχική άγνοια, τον φόβο που κυριάρχησε και αργότερα την «συνήθεια» του κινδύνου. Εξέφρασε την πεποίθηση ότι ο θάνατος του πατέρα της από καρκίνο σχετιζόταν με το Τσερνόμπιλ, τονίζοντας ότι πολλοί άνθρωποι πέθαναν τότε.
Η καταστροφή της 26ης Απριλίου 1986, κατά την οποία ο αντιδραστήρας αριθμός τέσσερα υπέστη καταστροφική βλάβη, απελευθέρωσε τεράστιες ποσότητες ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα. Τα ραδιενεργά νέφη εξαπλώθηκαν σε τμήματα της βόρειας και της δυτικής Ευρώπης, με τη Λευκορωσία και τη δυτική Ρωσία να πλήττονται ιδιαίτερα. Ο κατεστραμμένος αντιδραστήρας συνέχισε να εκπέμπει ραδιενέργεια για μήνες μετά το ατύχημα. Ειδικοί εκτιμούν ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με την καταστροφή ανέρχονται σε δεκάδες χιλιάδες, ενώ πάνω από 100.000 άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τη ζώνη αποκλεισμού των 30 χιλιομέτρων γύρω από τον σταθμό.
Σαράντα χρόνια μετά, η Greenpeace εξέδωσε προειδοποίηση στις 14 Απριλίου 2026, για πιθανό κίνδυνο ραδιενεργών απελευθερώσεων σε περίπτωση ανεξέλεγκτης κατάρρευσης της εσωτερικής δομής συγκράτησης στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνόμπιλ. Ο κατεστραμμένος αντιδραστήρας προστατεύεται από μια εσωτερική δομή, γνωστή ως σαρκοφάγος (κατασκευάστηκε βιαστικά μετά την καταστροφή του 1986), και από μια σύγχρονη εξωτερική δομή που ονομάζεται «Νέα Προστατευτική Κατασκευή» (τοποθετήθηκε το 2016). Τον Φεβρουάριο του 2025, το ατσάλινο περίβλημα υπέστη ζημιές από ρωσικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος, σύμφωνα με την Ουκρανία, η οποία έχει επανειλημμένα κατηγορήσει τη Ρωσία ότι στοχοθέτησε την τοποθεσία από την έναρξη της εισβολής το 2022 και ότι την χτύπησε το 2025.
Η έκθεση της Greenpeace αναφέρει ότι παρά τις επισκευαστικές εργασίες, η λειτουργία συγκράτησης της νέας προστατευτικής κατασκευής δεν έχει «αποκατασταθεί πλήρως». Αυτό, σύμφωνα με την ΜΚΟ, αυξάνει τον κίνδυνο ραδιενεργών απελευθερώσεων στο περιβάλλον, ιδιαίτερα σε περίπτωση κατάρρευσης της εσωτερικής δομής συγκράτησης.
Ο Σον Μπέρνι, ειδικός σε πυρηνικά της Greenpeace Ουκρανίας, τόνισε ότι εντός της σαρκοφάγου υπάρχουν «4 τόνοι σκόνης, εξαιρετικά ραδιενεργής σκόνης, σφαιρίδια καυσίμου και τεράστιες ποσότητες ραδιενέργειας». Πρόσθεσε ότι η αδυναμία επισκευής της νέας προστατευτικής κατασκευής αυτή τη στιγμή διατηρεί τον κίνδυνο. Η αποσυναρμολόγηση των ασταθών στοιχείων του εσωτερικού περιβλήματος κρίνεται απαραίτητη για να αποφευχθεί μια ανεξέλεγκτη κατάρρευση, αλλά το έργο περιπλέκεται λόγω του πολέμου και της εκτόξευσης ρωσικών πυραύλων πάνω από την περιοχή, όπως επεσήμανε ο Μπέρνι.
Ο διευθυντής του εργοστασίου, Σέργκι Ταρακάνοφ, χαρακτήρισε την κατάσταση «πολύ επικίνδυνη», προειδοποιώντας ότι πύραυλος που θα έπεφτε «όχι μόνο μέσα στη δομή συγκράτησης αλλά μόλις 200 μέτρα μακριά, θα προκαλέσει μια εξωτερική επίδραση παρόμοια με αυτή ενός σεισμού», υπενθυμίζοντας ότι «τα ραδιενεργά σωματίδια δεν γνωρίζουν σύνορα». Το κόστος αποκατάστασης της αψίδας της σαρκοφάγου στο Τσερνόμπιλ, η οποία υπέστη ζημιές από ρωσικό drone το 2025, ανέρχεται σε «περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ», όπως σημείωσε ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό τον Μάρτιο.
Η Ουκρανία τιμά σήμερα την 40ή επέτειο από την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, με σειρά εκδηλώσεων μνήμης στον χώρο του πρώην πυρηνικού σταθμού στη βόρεια χώρα.
