Τραμπ, Πούτιν και Σι στο ίδιο τραπέζι: Φόβοι για μια νέα Γιάλτα

Τραμπ, Πούτιν και Σι στο ίδιο τραπέζι: Φόβοι για μια νέα Γιάλτα

Το 1945, στη Γιάλτα, οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων στρατιωτικών δυνάμεων της εποχής συναντήθηκαν για να διαμορφώσουν ένα σχέδιο που θα εξασφάλιζε τη σταθερότητα στον μεταπολεμικό κόσμο. Ή, σύμφωνα με μια διαφορετική ερμηνεία, για να μοιράσουν μεταξύ τους τις σφαίρες επιρροής και να καθορίσουν την τύχη άλλων χωρών.

σχετικά άρθρα

Οκτώ δεκαετίες αργότερα, και οι δύο αυτές αναγνώσεις της ιστορικής συνάντησης εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής συζήτησης, σύμφωνα με το Bloomberg. Μάλιστα, επανέρχονται ενόψει της συνόδου κορυφής που θα πραγματοποιηθεί αυτή την εβδομάδα στη Σενζέν, όπου ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, αναμένεται να υποδεχθεί τους ομολόγους του από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν.

Οι συνθήκες, βεβαίως, είναι εντελώς διαφορετικές. Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ συναντήθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία οι στρατοί τους πλησίαζαν στη νίκη στον πιο καταστροφικό πόλεμο της ανθρώπινης ιστορίας. Οι αποφάσεις τους διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό τη μεταπολεμική πραγματικότητα, καθώς έθεσαν τις βάσεις για την ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και τη διαίρεση της ναζιστικής Γερμανίας. Παράλληλα, η ιστορική φωτογραφία των τριών ηγετών έμελλε να συμβολίσει τη διαπραγμάτευση των μεγάλων δυνάμεων για την τύχη των μικρότερων κρατών.

Οι ηγέτες που πρόκειται να συναντηθούν την Πέμπτη το απόγευμα στη Σενζέν, στο περιθώριο της ετήσιας συνόδου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), δεν αποτελούν συμμάχους εν καιρώ πολέμου, ούτε έχουν κάποιο προφανές κοινό σχέδιο για το μέλλον. Καθένας έχει τους δικούς του λόγους να επιδιώκει τη διεθνή προβολή που προσφέρει μια τέτοια συνάντηση, αλλά και μια κοινή φωτογραφία που αναμένεται να στείλει το δικό της μήνυμα για το πού βρίσκεται η πραγματική ισχύς στον 21ο αιώνα.

Υπάρχει, ασφαλώς, η εκτίμηση ότι ο διάλογος μεταξύ των τριών ηγετών μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο περιφερειακών συγκρούσεων, όπως εκείνες στην Ουκρανία και το Ιράν, να εξελιχθούν σε ευρύτερες και ακόμη πιο επικίνδυνες κρίσεις. Ωστόσο, ελάχιστοι αναλυτές εκτιμούν ότι η σύνοδος της εβδομάδας θα οδηγήσει σε ουσιαστικές πρωτοβουλίες για τον τερματισμό των συγκρούσεων ή την αναβίωση των συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών, οι οποίες έχουν σε μεγάλο βαθμό αποδυναμωθεί κατά τον 21ο αιώνα.

“Η τριμερής σύνοδος θα προσφέρει μια φωτογραφία που θα σηματοδοτήσει μια ολόκληρη εποχή, αλλά δύσκολα θα διαμορφώσει από μόνη της το μέλλον της παγκόσμιας γεωπολιτικής”, εκτιμά ο Νιλ Τόμας, ερευνητής στο Κέντρο Ανάλυσης της Κίνας του Asia Society Policy Institute. Όπως σημειώνει, “η Γιάλτα δεν κατάφερε να αποτρέψει τη σοβιετική κατάληψη της Ανατολικής Ευρώπης και η Σενζέν δεν πρόκειται να τερματίσει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία”.

Η “νέα Γιάλτα” και το όραμα της Μόσχας για τον μελλοντικό κόσμο

Η Μόσχα, η οποία εξαπέλυσε ευρείας κλίμακας εισβολή στη γειτονική της χώρα πριν από σχεδόν πέντε χρόνια, είναι εκείνη που έχει καταβάλει τις μεγαλύτερες προσπάθειες να προβάλει την εικόνα μιας νέας Γιάλτας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πόλη όπου πραγματοποιήθηκε η ιστορική διάσκεψη του 1945 βρίσκεται στην Κριμαία, την οποία η Ρωσία προσάρτησε το 2014.

Χαρακτηριστική ήταν μια σκηνή από τις εκδηλώσεις για την Ημέρα Εθνικής Ενότητας στη Ρωσία, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η οποία αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιχειρεί όλο και περισσότερο να παρουσιάσει τον πόλεμο στην Ουκρανία ως μέρος μιας ευρύτερης αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας τάξης.

Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του σε έκθεση, συνοδευόμενος από ομάδα φοιτητών, ο Ρώσος πρόεδρος στάθηκε μπροστά σε ένα γλυπτό που απεικόνιζε τους Στάλιν, Ρούζβελτ και Τσόρτσιλ στη Γιάλτα και ανέλαβε ο ίδιος να εξηγήσει τη σημασία της ιστορικής συνάντησης, παίρνοντας τον λόγο από τους ξεναγούς.

“Οι τρεις ηγέτες κρατών συναντήθηκαν για να συζητήσουν πώς θα οργανώσουν τον κόσμο, τον μελλοντικό κόσμο στην Ευρώπη”, είπε ο Πούτιν στους φοιτητές.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, απέρριψε τους παραλληλισμούς μεταξύ της συνόδου στη Σενζέν και της διάσκεψης της Γιάλτας. Όπως υποστήριξε, Ρωσία και Κίνα συμμερίζονται το όραμα ενός πολυπολικού κόσμου και αντιτίθενται στην ιδέα ότι οποιαδήποτε χώρα μπορεί να αποφασίζει για την τύχη άλλων κρατών.

Οι ισχυρισμοί ότι οι τρεις ηγέτες συναντώνται αυτή την εβδομάδα με έναν τέτοιο σκοπό αποτελούν, σύμφωνα με τον ίδιο, “ασκήσεις πολιτικής επιστήμης που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα”, όπως μετέδωσε το ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων Interfax.

Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στο Κρεμλίνο, η μεγαλύτερη σημασία της συνάντησης στη Σενζέν βρίσκεται κυρίως στον συμβολισμό της, καθώς προσφέρει στον Πούτιν τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως ισότιμο μέλος μιας νέας ομάδας τριών μεγάλων δυνάμεων. Τα ίδια πρόσωπα εκτιμούν ότι δεν αναμένεται να υπάρξουν σημαντικές συμφωνίες σε ζητήματα όπως ο έλεγχος των εξοπλισμών.

Σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τις προετοιμασίες της συνόδου, η κοινή ανακοίνωση των τριών χωρών αναμένεται να επικεντρωθεί σε ζητήματα παγκόσμιας σταθερότητας και ασφάλειας.

Η Ουκρανία, το Ιράν και οι επιδιώξεις του Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι σκοπεύει να συζητήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, ωστόσο το ζήτημα δεν αναμένεται να αποτελέσει το βασικό αντικείμενο της συνόδου στη Σενζέν.

Οι ΗΠΑ φιλοξενούν σε άλλη τοποθεσία συνομιλίες μεταξύ των εμπόλεμων πλευρών, ενώ η Κίνα εμφανίζεται απρόθυμη να εμπλακεί ενεργότερα στη διαδικασία. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και το ενδεχόμενο να τεθεί το ουκρανικό ζήτημα στο τραπέζι των συζητήσεων, χωρίς την παρουσία του Κιέβου και των βασικών υποστηρικτών του, προκαλεί ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Για τον Τραμπ, ο οποίος διαχρονικά δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο πολιτικό θέαμα και τη δημόσια εικόνα, η σύνοδος έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία θα μπορούσε να αξιοποιήσει μια μεγάλη διεθνή συνάντηση για να αλλάξει την ατζέντα της δημόσιας συζήτησης, μετά τις σημαντικές εκλογικές απώλειες που υπέστησαν οι Ρεπουμπλικανοί στις ενδιάμεσες εκλογές.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι η τριμερής συνάντηση “δεν θα αφορά τόσο την Ουκρανία”, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο να συζητήσει με τον Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ τρόπους τερματισμού του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Ο Κερτ Τονγκ, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στον οργανισμό APEC, εκτιμά ότι το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη σύνοδο συνδέεται με την ευέλικτη προσέγγισή του στη διεθνή γεωπολιτική και τη γοητεία που ασκούν πάνω του οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η βασικότερη επιδίωξή του φαίνεται να είναι η εξασφάλιση βοήθειας για την απεμπλοκή των ΗΠΑ από το αδιέξοδο στο οποίο έχουν περιέλθει λόγω του Ιράν. “Αυτό το στοίχημα δύσκολα θα αποδώσει”, εκτιμά.

Η Κίνα απορρίπτει τους παραλληλισμούς με τη Γιάλτα

Διαφορετικοί είναι οι υπολογισμοί του Πεκίνου, το οποίο αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα την προσπάθεια σύνδεσης της συνόδου με τη διάσκεψη της Γιάλτας.

Η κρατική εφημερίδα Global Times απέρριψε ρητά τη Δευτέρα τον συγκεκριμένο παραλληλισμό, κάνοντας λόγο για λανθασμένη ερμηνεία της συνάντησης.

Επισήμως, η Κίνα απορρίπτει την αντίληψη ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να καθορίζουν από κοινού την πορεία του υπόλοιπου κόσμου. Πρόκειται για μια θέση που έχει συμβάλει στην ενίσχυση των σχέσεών της με τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες συχνά εκφράζουν επιφυλάξεις απέναντι στην κυριαρχία των ισχυρότερων κρατών στη διεθνή σκηνή.

Ωστόσο, η ίδια η Κίνα δεν έχει διστάσει να προβάλει τη δική της ισχύ και να επιδιώξει την ενίσχυση της επιρροής της, τόσο στη Νότια Σινική Θάλασσα όσο και σε άλλες περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος.