Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν στις 28 Φεβρουαρίου μια επιχείρηση που το Πεντάγωνο φέρεται να ονόμασε «OPERATION EPIC FURY», στοχεύοντας την ανώτατη ηγεσία του Ιράν με χτυπήματα «αποκεφαλισμού». Σύμφωνα με τις αναφορές, στο πρώτο κύμα επιθέσεων σκοτώθηκαν ανώτεροι διοικητές των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ο υπουργός Άμυνας του Ιράν και άλλοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι.
σχετικά άρθρα
Η Τεχεράνη απάντησε με καταιγισμό πυραυλικών επιθέσεων κατά του Ισραήλ και αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην ευρύτερη περιοχή, μεταξύ άλλων στο Μπαχρέιν, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κουβέιτ.
Η μεγαλύτερη εξωτερική επιλογή ρίσκου της προεδρίας Τραμπ
Η επιχείρηση χαρακτηρίζεται ως το μεγαλύτερο ρίσκο εξωτερικής πολιτικής της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ, με υψηλή πιθανότητα ευρύτερης αποσταθεροποίησης.
Η χρονική συγκυρία θυμίζει προηγούμενες εξελίξεις. Η στρατιωτική επιχείρηση πραγματοποιήθηκε ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, είχε σημειωθεί «σημαντική πρόοδος» σε διαπραγματεύσεις που διαμεσολαβούσε το Ομάν, με νέες συνομιλίες προγραμματισμένες για τις επόμενες εβδομάδες. Αντίστοιχα, επιθέσεις της 13ης Ιουνίου είχαν προηγηθεί λίγες ημέρες πριν από την έναρξη νέου γύρου πυρηνικών διαπραγματεύσεων.
Το στοιχείο του αιφνιδιασμού θεωρείται κρίσιμο σε επιχειρήσεις «αποκεφαλισμού», καθώς αυξάνει την πιθανότητα επιτυχίας πλήττοντας στόχους εκτός προστατευμένων εγκαταστάσεων, κατά τη διάρκεια της καθημερινής τους δραστηριότητας.
«Μη το αποκαλείτε πόλεμο»
Οι εμπνευστές της επιχείρησης, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν φαίνεται να σχεδιάζουν ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων. Αντιθέτως, εκτιμούν ότι το ιρανικό καθεστώς θα μπορούσε να αποδυναμωθεί εσωτερικά εν μέσω χάους.
Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι «η ώρα της ελευθερίας» για τον ιρανικό λαό έχει φτάσει, καλώντας τους πολίτες να αναλάβουν τον έλεγχο της κυβέρνησής τους «όταν τελειώσουμε». Σε αντίστοιχο τόνο κινήθηκε και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Ωστόσο, επισημαίνεται ότι στο παρελθόν οι αμερικανικές επιδιώξεις αλλαγής καθεστώτος συνοδεύονταν από δαπανηρές και πολιτικά επιβαρυντικές στρατιωτικές αναπτύξεις. Το εναλλακτικό σενάριο — κατάρρευση εκ των έσω και σταδιακός έλεγχος του κρατικού μηχανισμού από λαϊκές δυνάμεις — θεωρείται ιδανικό αλλά όχι το πιθανότερο. Πιο ρεαλιστικό ενδεχόμενο χαρακτηρίζεται μια παρατεταμένη και αιματηρή σύγκρουση μεταξύ ενός οπλισμένου, έστω και κατακερματισμένου, καθεστώτος και ενός άοπλου πληθυσμού.
Κίνδυνοι για στρατιωτικά αποθέματα και εφοδιαστική αλυσίδα
Το Ιράν είναι εκτεταμένη χώρα με πληθώρα στρατηγικών στόχων. Η σύγκρουση ενδέχεται να εξαντλήσει περαιτέρω τα ήδη περιορισμένα αποθέματα προηγμένων αμερικανικών πυρομαχικών, επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα σε άλλα επιχειρησιακά μέτωπα.
Έχει προηγηθεί ανάλυση για το υψηλό κόστος επιχειρήσεων όπως η «Operation Rough Rider», για τις προσπάθειες μείωσης δαπανών σε περιβάλλον ασύμμετρου πολέμου σμήνους, καθώς και για τα βιομηχανικά και μεταλλευτικά «σημεία συμφόρησης» στις αλυσίδες εφοδιασμού της αμυντικής βιομηχανίας.
Πειραματικές τακτικές και το Στενό του Ορμούζ
Η σύγκρουση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον εξελισσόμενων στρατιωτικών τακτικών. Το Ιράν έχει προετοιμαστεί για ασύμμετρο πόλεμο, διαθέτοντας «στόλο κουνουπιών» από ταχύπλοα επιθετικά σκάφη, εγχώρια υποβρύχια και θαλάσσιες νάρκες.
Στο πλαίσιο του δόγματος «μωσαϊκής άμυνας», τμήματα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων υποτίθεται ότι λειτουργούν αυτόνομα σε περίπτωση χτυπήματος αποκεφαλισμού. Η σύγκρουση αυτή ενδέχεται να αποτελέσει το πεδίο εφαρμογής απειλών για κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ ή για άμεση αμφισβήτηση της παρουσίας του αμερικανικού ναυτικού.
Εάν τέτοιες επιθέσεις πραγματοποιηθούν, οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν εμπειρία στην αντιμετώπιση τακτικών «σμήνους» που κυριαρχούν στον σύγχρονο πόλεμο. Εάν όμως κάποιες από αυτές επιτύχουν, θα πρόκειται για σοβαρό πολιτικό πλήγμα για τον πρόεδρο Τραμπ, με πιθανότητα περαιτέρω κλιμάκωσης.
Πόλεμος χωρίς σαφή νομιμοποίηση
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες διεθνούς νομιμοποίησης της επιχείρησης: οι στόχοι παραμένουν ασαφείς, η εσωτερική στήριξη στις ΗΠΑ περιορισμένη, δεν υπάρχει κάλυψη από διεθνείς οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ, ούτε εμφανής νομική βάση, ενώ οι σύμμαχοι δεν έχουν ταχθεί μαζικά στο πλευρό Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ.
Ήδη πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, καταγράφονταν κινήσεις όπως η προθυμία της Κίνας να πουλήσει υπερηχητικούς αντιπλοϊκούς πυραύλους και drones στην Τεχεράνη.
Καμπή στη μη διάδοση πυρηνικών και απειλή για τις αγορές ενέργειας
Οι επιθέσεις εκλαμβάνονται ως σημείο καμπής για το καθεστώς μη διάδοσης πυρηνικών όπλων, με μετάβαση από την προσέγγιση κινήτρων και συνεργασίας στο πλαίσιο της Συνθήκης Μη Διάδοσης (NPT) σε πιο εξαναγκαστική επιβολή.
Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, το Ιράν παρήγαγε πριν από την έναρξη του πολέμου περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και 1,3 εκατομμύρια βαρέλια συμπυκνωμάτων. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος ωστόσο αφορά πιθανή διακοπή της ροής μέσω του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχονταν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2024.
Εκτίμηση της Oxford Economics προβλέπει ότι, εάν το Ιράν καταφέρει να κλείσει το Στενό στη ναυσιπλοΐα, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να φτάσει τα 115 δολάρια ανά βαρέλι — σενάριο που θα προκαλούσε ισχυρούς κραδασμούς στις παγκόσμιες αγορές.
